निरन्तर जित

कुलचन्द्र न्यौपाने, वेदराज पौडेल

काठमाडौं/सुनसरी — कांग्रेस सभापति एवं प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र कांग्रेस नेता विजयकुमार गच्छदार यस्ता भाग्यवानी हुन्, जसले २०४८ यता कहिल्यै चुनाव हार्नुपरेको छैन । ०४८ देखि निरन्तर चुनाव जित्दै आएका कांग्रेस वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलको यात्रा भने यस पटकबाट टुंगिएको छ ।

तनहुँ–१ मा वाम गठबन्धनबाट एमाले उम्मेदवार कृष्णकुमार श्रेष्ठसँग पराजित भएसँगै पौडेलको विजययात्रा टुंगिएको हो । मजदुर किसान पार्टीका अध्यक्ष नारयणमान विजुक्छे भने प्रतिस्पर्धामै उत्रिएनन् । 

देउवा डडेलधुरा र गच्छदार सुनसरीबाट निरन्तर चुनाव जित्नेमा पर्छन् । देउवाले वाम गठबन्धनबाट माओवादी उम्मेदवार खगराज भट्टलाई करिब ७ हजार मतान्तरमा पराजित गरेका थिए । बुधबारमात्रै निर्वाचित घोषित गच्छदारले वाम गठबन्धनबाट उम्मेदवार रहेकी एमालेकी भगवती चौधरीलाई ३ सय २१ मतले हराए । गच्छदारले ३८ हजार ९ सय ७२ र चौधरीले ३८ हजार ६ सय ५१ मत ल्याएकी थिइन् ।
देउवा र गच्छदार चुनाव मात्र होइन, सबभन्दा बढी सत्ता–अभ्यास गर्नेमा पनि पर्छन् । देउवा गृहमन्त्री हुँदै चार पटक प्रधानमन्त्री बनेर ‘रेकर्ड’ राखिसकेका छन् । अझै थाकेका छैनन् । ज्योतिषले ५ पटकसम्म प्रधानमन्त्री बन्ने योग देखाएको भन्दै देउवाले अझै प्रधानमन्त्री बन्ने लक्ष्य राख्दै आएका छन् । गच्छदार उपप्रधानमन्त्रीका रूपमा ५ र मन्त्रीका रूपमा १३ पटक प्रभावशाली र ‘आकर्षक’ मन्त्रालय लिएर सत्ताको केन्द्रमा छाइरहे । राजनीतिक दलका नेताहरू उनलाई मन्त्रीमा लोकसेवा नै पास गरेको भन्दै व्यंग्यसमेत गर्छन् । 
देउवा ०४८ मा गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा गृहमन्त्री भएका थिए । ०५२ सालको मध्यावधि निर्वाचनपछि उनलाई प्रधानमन्त्री बन्ने ढोका खुलेको हो । पहिलो पटक प्रधानमन्त्री बन्दा उनी जम्मा ४९ वर्षका थिए । समकालीन नेतामा युवावयमै प्रधानमन्त्री बन्ने सौभाग्यसमेत यिनैलाई मिलेको छ । 
गच्छदार पनि ०४८ देखि नै गिरिजाप्रसाद कोइरालाको निकट रहेर सत्तामा हावी बन्न पुगेका थिए । त्यतिबेला कोइरालाको किचेन क्याबिनेटका रूपमा एकेजीबी (अर्जुननरसिंह केसी, खुमबहादुर खडका, गोविन्दराज जोशी र विजय गच्छदार) का नामले उनी चर्चामा थिए । कोइरालाको अवसानपछि पनि उनी कहिल्यै सत्ताबाट बाहिरिनु परेन ।
इतिहासको संयोग यस्तो छ कि यी दुवैले पार्टी छाडेर आफ्नै नेतृत्वमा छुट्टै पार्टी गठन गरे । ०५८ मंसिरमा सशस्त्र द्वन्द्वमा रहेको माओवादीलाई नियन्त्रणमा लिन देउवाले संकटकाल लगाएका थिए । घोषणा गरेको संकटकालको अवधि बढाउने निर्णय र संसद् विघटन गरी नयाँ संसदको चुनाव गराउने विषयले पार्टीमा तीव्र विवाद बढेपछि देउवाले पार्टी विभाजित गरी आफ्नै नेतृत्वमा कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक) गठन गरेका थिए । ०६४ सालको संविधानसभा चुनावअघि पार्टी एकीकरण भएको हो ।
गच्छदारले ०६४ को संविधानसभा निर्वाचनअघि आफ्ना केही मान्छेले टिकट नपाएकामा तत्कालीन पार्टी सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालासँग विद्रोह गरेर कांग्रेस छाडेका थिए । उपेन्द्र यादव नेतृत्वको संघीय फोरममा प्रवेश गरी ०६४ को संविधानसभा चुनावमा उनी निर्वाचित भए । माओवादी नेतृत्वको सरकार सात महिनामा ढलेपछि उनले उपेन्द्र यादव नेतृत्वको पार्टी विभाजन गरी गच्छदारले आफ्नै नेतृत्वमा मधेसी जनअधिकार फोरम (लोकतान्त्रिक) गठन गरे । लगत्तै उनी तत्कालीन माधव नेपाल नेतृत्वको सरकारमा मन्त्री भएका थिए । 
सत्ताका विभिन्न घुम्ती पार गर्दै उम्मेदवार मनोनयन गर्नुअघि गच्छदार कांग्रेस प्रवेश गरेका हुन् । देउवा पार्टी एकीकरणपछिको दोस्रो अर्थात् १३ औं महाधिवेशनबाट सभापति निर्वाचित भएका हुन् । ०४८ सालपछि सत्ता र शक्तिमा निरन्तर रहेका यी दुई नेताले चुनावी प्रतिस्पर्धामा पनि डबल ‘हयाट्रिक’ गरेका छन् । 
गच्छदारलाई ०७० र यस पटकको चुनावमा समेत एमाले उम्मेदवार चौधरीले कडा टक्कर दिइन् । यी दुवै चुनावमा चौधरीले थोरै मतान्तरमा मात्रै पराजय भोग्नुपर्‍यो । संविधानसभाको दोस्रो निर्वाचनमा गच्छदारले यिनै चौधरीसँग ३ सय ६२ मतान्तरमा जितेका थिए । त्यो बेला उनले १७ हजार ५ सय २४ र चौधरीले १७ हजार १ सय ६२ मत ल्याएकी थिइन् । अघिल्लो निर्वाचनमा राज्यशक्तिको दुरुपयोग गरेर आफूलाई हराएको आरोप लगाउँदै आएकी चौधरीले यस पटक मतगणना स्थल छाडिनन् । 
गच्छदार मतगणना स्थलमा एक पटक मात्र पुगेका थिए । तर, चौधरीले सीसी क्यामेरा थप गर्ने, छतमा चढ्ने भर्‍याङ हटाउने, मतपेटिका राखिएको कोठामा ताला लगाउने कामसमेत आफैंले गरेकी थिइन् । २० रुपैयाँसहित भेटिएको सूर्य चिह्नमा छाप लागेको मतपत्र सांकेतिक भएको भन्दै बदर गरिएपछि चौधरी असन्तुष्ट भएकी थिइन् । उनले नौवटा अर्धकट्टीभन्दा माथिको भागमा समेत रूखको छाप भेटिएपछि त्यसलाई पनि बदर गराउनुपर्ने माग राखेकी थिइन् । यही विवादले लामो समय मतगणना प्रभावित भएको थियो । निर्वाचन आयोगले मत निरन्तर गन्नु भन्ने आदेश दिएपछि एकदिन ढिलो नतिजा आएको हो । सुनसरीमा पहिलो र दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा एक सिटमा मात्र सीमित भएको कांग्रेस यस पटक तीन सिटमा विजयी भएको छ । पूर्वका मोरङबाहेकका जिल्लामा शून्य रहेको कांग्रेसले सुनसरीमा ०४८ मा कायम गरेको वर्चस्व यस पटक जोगाएको छ ।
देउवाले डडेलधुराबाट निरन्तर जित हासिल गरे पनि आफ्नो प्रदेशमा प्रभाव भने जमाउन सकेनन् । प्रदेश नम्बर ७ का ३२ सिटमा कांग्रेसले जम्मा ४ सिटमात्रै जितेको छ ।

प्रकाशित : मंसिर २८, २०७४ ०६:३७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

मुख्यमन्त्री बन्न दौडधुप सुरु

१, ३, ४ र ५ मा एमाले दाबी, ६ र ७ मा माओवादी’
६०–४० को सूत्रबाटै मुख्यमन्त्री र सभामुख बाँडिने’
दुर्गा खनाल

काठमाडौं — संघीय संरचनामा पहिलो पटक अभ्यास हुन लागेको प्रादेशिक सरकारको नेतृत्व लिन वाम गठबन्धनबाट विजयी प्रादेशिक सांसदहरूले आन्तरिक दौडधुप बढाएका छन् । प्रदेश २ बाहेक अन्य ६ वटा प्रदेशमा स्पष्ट बहुमत आएकाले त्यहाँ वाम गठबन्धनकै सरकार बन्ने निश्चित छ । त्यसैले प्रदेश मुख्यमन्त्री बन्ने आकांक्षीले कसरत बढाउन थालेका हुन् ।

एमाले र माओवादीबीच कुन प्रदेशको कसले नेतृत्व गर्ने भन्ने औपचारिक निर्णय भएको छैन । ‘भर्खरै चुनाव सकिएकाले दुई पार्टीबीच यो विषयमा धेरै छलफल भएको छैन, दुई दलको समझदारीमै तय हुन्छ,’ एमाले सचिव पृथ्वी सुब्बा गुरुङले भने । माओवादी केन्द्रकी प्रवक्ता पम्फा भुसालले पनि दुई दलबीचको समझदारीमा यो विषय तय हुने जानकारी दिइन् । ‘दुई पार्टीबीच समझदारीमै तय हुन्छ, समझदारीको विधिअनुसार मिलाएर गर्छौं,’ उनले थपिन् । दुई दलले चुनावअघि ६० र ४० प्रतिशत उम्मेदवारीमा भागबन्डा गरेका थिए । अब पदीय बाँडफाँटमा पनि त्यही सूत्र प्रयोग हुने सम्भावना छ । यो सूत्रअनुसार अनौपचारिक रूपमा ६ मध्ये ४ वटा एमाले र दुइटा माओवादीलाई दिने गरी कुराकानी भएको छ । माओवादीले प्रदेश ६ र ७ मा आफ्नो दाबी गरेको छ । सशस्त्र द्वन्द्वकालदेखि नै आफ्नो पकड क्षेत्र रहेकाले माओवादीले त्यसतर्फ बढी चासो दिएको हो । प्रदेश १, ३, ४ र ५ मा एमालेको मुख्य दाबी छ । त्यसैले ती प्रदेशमा एमाले नेताहरूले कसरत थालेका छन् । प्रादेशिक सांसदको उपस्थिति हेर्दा सबै प्रदेशमा एमालेका सांसदको संख्या धेरै छ । प्रत्यक्षतर्फको परिणामअनुसार प्रदेश १ मा एमालेका ३६ र माओवादीका १० सांसदले जितेका छन् । प्रदेश ३ मा एमालेका ४२ र माओवादीका १५ जनाले जितेका छन् । प्रदेश ४ मा एमालेका १५, माओवादीका ७, प्रदेश ५ मा एमालेका २७ र माओवादीका १५ जना विजयी भएका छन् । त्यस्तै प्रदेश ६ मा एमालेका १४, माओवादीका ९, प्रदेश ७ मा एमालेका १७ र माओवादीका १० जनाले जितेका छन् । अब यो सिटमा समानुपातिकको पनि जोडिने छ । 
प्रत्यक्षतर्फको परिणाम हेर्दा एमाले पहिलो दलको हैसियतले सबै प्रदेशमा दाबी गर्न सक्ने अवस्थामा रहे पनि १, ३, ४ र ५ को नेतृत्वमा उसको बढी जोड छ । तर दुई दलबीचको प्रदेश बाँडफाँटको औपचारिक सहमति भइनसकेकाले सबै प्रदेशमा आकांक्षी दौडधुपमा सक्रिय छन् । विशेष गरी एमालेभित्र पदाधिकारी र केन्द्रीय नेता नै प्रदेश प्रमुखको आकांक्षा राखेर चुनावी प्रतिस्पर्धामा होमिएका थिए । उनीहरू सबैले जितेकाले आफूभित्रबाट पनि को बन्ने भन्नेमा प्रतिस्पर्धा सुरु भएको छ । प्रदेश १ मा केन्द्रीय सचिव भीम आचार्य र पोलिटब्युरो सदस्य एवं पूर्वमन्त्री शेरधन राईको चर्चा छ । पार्टी पदाधिकारी नै भएकाले सचिव आचार्य स्वत: दाबेदार छन् । तर राई–लिम्बूलगायतको जनमत बढी भएकाले राईलाई बनाउने चर्चा पनि छ । राईले प्रदेश मुख्यमन्त्रीको तयारीसमेत थालिसकेका छन् । 
‘पार्टीले संस्थागत छलफल गरेर टुंगो लगाउला तर मैले आफ्नोतर्फबाट तयारी थालिसकेको छु,’ उनले भने, ‘पहिले पनि केही कुराकानी भएरै म प्रदेशको प्रतिस्पर्धामा आएको हुँ ।’ आचार्य र राईमध्ये कसलाई बनाउने भन्ने पार्टी केन्द्रबाट निर्णय हुनुपर्ने अवस्था छ ।
प्रदेश ३ मा उपाध्यक्ष अष्टलक्ष्मी शाक्य, पोलिटब्युरो सदस्यहरू राजेन्द्र पाण्डे र पशुपति चौलागार्इं मुख्य दाबेदार छन् । यही प्रदेशमा पोलिटब्युरो सदस्य अरुण नेपाल पनि प्रादेशिक सांसदमा चयन भएर आएका छन् । शाक्य पार्टीको उपाध्यक्ष र महिला पनि हुन् । प्रदेश ३ मा नेवार समुदायको बाहुल्य छ । प्रदेशमा माथिल्लो तहका महिला दाबेदार नरहेकाले समावेशी बनाउन एक महिला मुख्यमन्त्री बनाउनुपर्ने बाध्यता एमाले र माओवादीलाई पर्न सक्छ । त्यस्तो अवस्थामा शाक्यलाई प्राथमिकतामा पर्न सजिलो हुनेछ । पाण्डे र चौलागार्इं पनि यो प्रदेशको नेतृत्वका लागि प्रबल व्यक्ति हुन् । पार्टीभित्रको आन्तरिक समीकरणमा यी तीन नेता नेपाल निकट मानिन्छन् । 
प्रदेश ४ मा एमालेबाट सचिव गुरुङ र स्थायी समिति सदस्य किरण गुरुङ दाबेदार देखिएका छन् । सचिव गुरुङले मुख्यमन्त्रीको दाबी गर्दै सुरुमै प्रदेशसभामा जाने निर्णय लिएका थिए । ‘मुख्यमन्त्री हुन भनेरै प्रदेशमा आएको हुँ, चुनाव जितेपछि त्यसको तयारी थालेको छु,’ उनले भने । सचिव गुरुङ पार्टी पदाधिकारी भए पनि स्थायी समिति सदस्य गुरुङ ४ नम्बर प्रदेशका संयोजक हुन् । त्यसैले उनले पनि आफ्नो आकांक्षा पार्टीमा प्रस्तुत गरेका छन् । पार्टीको आन्तरिक समीकरणभित्र सचिव गुरुङ ओली निकट हुन् भने स्थायी समिति सदस्य गुरुङ वामदेव गौतमका प्रिय पात्र हुन् । प्रदेश ५ मा भने स्थायी समिति सदस्य शंकर पोखरेल हुने सम्भावना छ । पोखरेलको नाममा एमाले र माओवादीसँग समेत यसअघि नै सहमति भएर उम्मेदवारी टुंगो लागेको थियो । उम्मेदवारीका बेला दाङ २ मा एमालेका पोखरेल र माओवादीका कृष्णबहादुर महराले प्रतिनिधिसभामा उठ्ने दाबी गरेका थिए । दुवै नेताले एउटै क्षेत्रमा उठ्ने अडान नछाडेपछि दुई पार्टीका शीर्ष नेताले नै महरालाई प्रतिनिधिसभा र पोखरेललाई भावी मुख्यमन्त्री बनाउने प्रतिबद्धतासहित प्रदेशसभामा उठाउने सहमति गरेका थिए । सहमतिअनुसार पोखरेलले आफ्नो सक्रियता बढाइरहेका छन् । अन्य प्रतिस्पर्धी खासै नदेखिएकाले पोखरेलले आन्तरिक काम नै गरिरहेको बताएका छन् । तर चुनाव सकिएपछि माओवादीभित्रका कुलप्रसाद केसीलगायत नेताले पनि प्रदेश ५ को मुख्यमन्त्रीका लागि आन्तरिक लबिइङ थालेका छन् । प्रदेश ६ मा भने माओवादीले बढी दाबी गरेकाले कालिकोटका महेन्द्रबहादुर शाही र जुम्लाका नरेश भण्डारीले आकांक्षा राखेका छन् । ‘केन्द्रमा मन्त्री भइसकेको मान्छे प्रदेशको मुख्यमन्त्रीकै लागि पार्टीले संकेत गरेपछि प्रदेशमा गएको हुँ र मैले त्यही ढंगले तयारी गरिसकेको छु,’ माओवादी नेता शाहीले भने, ‘यो हाम्रो पार्टीको प्रभाव क्षेत्र पनि हो । त्यसैले यहाँ हामीले पाउनुपर्छ, मैले त्यसैअनुरूप तयारी गरेको हुँ ।’ यद्यपि यो प्रदेशमा एमालेका यामलाल कँडेल र प्रकाश ज्वाला पनि मुख्यमन्त्रीकै आकांक्षा राखेर प्रदेशसभामा लड्न गएका थिए । उनीहरूले पनि सकेसम्म प्रदेश ६ मा एमालेकै नेतृत्वमा सरकार बनाउनुपर्ने लबिइङ गरिरहेका छन् । 
प्रदेश ७ को नेतृत्वका लागि भने केन्द्रीय नेताहरू धेरै नभएकाले माओवादीभित्र ठूलो प्रतिस्पर्धा देखिएको छैन । समानुपातिक समेतको सिटबाट सांसद बनेपछि नाम आउने सम्भावना छ । प्रदेशमा मुख्यमन्त्री र प्रदेशसभाका सभामुख गरी दुइटा ठूला शक्तिशाली पद हुन्छन् । त्यसैले दलहरूले पार्टीभित्रका आकांक्षीको व्यवस्थापन र दुई पार्टीबीच सन्तुलन मिलाउन ती दुई पदमा भागबन्डा गर्ने सम्भावना रहेको एक नेताले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २८, २०७४ ०६:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT