रानीपोखरीमा अख्यितारद्वारा छानबिन

दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — रानीपोखरीमा पुरातात्त्विक मापदण्डविपरीत भएका कामबारे अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले छानबिन सुरु गरेको छ ।

रानीपोखरी प्राचीन स्मारक ऐनविपरीत काम गरेकाले काठमाडौं महानगरपालिका र पुरातत्त्व विभागलाई छानबिन गरी कारबाही माग गर्दै आयोगमा पत्र दर्ता गरेका गरेका थिए । रानीपोखरी पुनर्निर्माण गर्दा काठमाडौं महानगरपालिकाले पुरातत्त्व विभागको स्वीकृति लिएको बताउँदै आएको थियो ।


पुरातत्त्वले स्वीकृति नदिएको दाबी गर्दै आएको थियो । यही विषयमा छानबिन गरेर दोषीलाई छानबिन गर्न माग गरिएको थियो । ‘प्रारम्भिक छानबिन सुरु भएको छ,’ आयोगका प्रवक्ता दीर्घराज मैनालीले भने, ‘हामीले पुरातत्त्व विभागका महानिर्देशक भेषनारायण दाहाल र काठमाडौं महानगरपालिकाका कार्यकारी निर्देशक धनीराम शर्मा पौडेललाई बोलाएर छलफल गरिसकेका छौं ।’

Yamaha


‘काठमाडौं महानगरपालिकाले पुरातत्त्व विभागको स्वीकृति नलिएर प्राचीन स्मारक संरक्षण नियमावलीको भाग ४ को दफा ५ को उफदफा १ सँग बाझिने गरेर मौलिकता र संवेदनशीलतालाई ध्यान नदिएर कंक्रिट र डोजर प्रयोग गरेर हाम्रो धारा ३२ (मौलिक अधिकार) ले दिएको अधिकार हनन हुने गरेर आफूमा कानुनमा भएको अधिकार दुरुपयोग गरेर कानुनसँग बाझिने काम गरेकाले कारबाही गरी पाउँm,’ अख्तियारलाई बुझाएको पत्रको पहिलो बुँदामा माग गरिएको छ ।


प्राचीन स्मारकको संरक्षण गर्ने अधिकार कानुनले पुरातत्त्व विभागलाई दिए पनि यो ऐनअनुसार सम्पदा संरक्षण गर्नुपर्ने दायित्व हुँदाहँुदै पनि पुनर्निर्माण गर्दा मौन बसेर अख्तियारको दुरुपयोग गरेकाले पुरातत्त्व विभागलाई पनि छानबिनको दायरामा ल्याएर कारबाही गर्न माग गरिएको छ । ‘प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ को दफा ३ को खण्ड ‘ख’ ले सार्वजनिक प्राचीन स्मारकको संरक्षण पुरातत्त्व विभागले गर्छ भनिएको छ । त्यस्ता प्राचीन स्मारकको संरक्षण, जीर्णाेद्धार र मर्मत पुरातत्त्वले गर्नेछ ।


त्यही दफाको खण्ड ‘घ’ ले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिले महत्त्वपूर्ण मानिएका प्राचीन स्मारकको संरक्षण गर्नेछ भनेर पुरातत्त्व विभागलाई संरक्षकका रूपमा ग्रहण गरेको छ,’ अख्तियारलाई बुझाएको पत्रको दोस्रो बँुदामा भनिएको छ, ‘सरंक्षकको रूपमा ग्रहण गरे पनि काठमाडौं महानगरपालिकाले रानीपोखरीमा कंक्रिट पर्खाल बनाएर रानीपोखरी क्षेत्रमा डोजरको प्रयोग गर्दै पोखरीको क्षेत्रफलसमेत घटाउने काम गर्दा पनि पुरातत्त्व विभाग मौन बसेर आफूले पाएको अधिकार प्रयोग नगरेकाले कारबाही गरिपाऊँ ।’


रानीपोखरी पुनर्निर्माण गर्दा पुरातात्त्विक ऐन मिचेको र करोडौं सम्पत्ति नष्ट गरेको आरोप लगाउँदै सम्पदाप्रेमीले फौजदारी अभियोगअन्तर्गत महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौंमा जाहेरी दरखास्तसमेत दिएका छन् । रानीपोखरी पुनर्निर्माण गर्ने क्रममा संविधानले मौलिक हक मानेको भाषा, लिपि, संस्कृति, सभ्यता र सम्पदाको संवद्र्धन हुनुपर्ने अधिकार हनन भएको भन्दै काठमाडौं महानगरका कर्मचारी, पुरातत्त्व विभागका कर्मचारी र रानीपोखरीका ठेकेदारविरुद्ध फौजदारी अभियोगमा कारबाही माग गर्दै जाहेरी दिइएको सम्पदाप्रेमी आलोकसिद्धि तुलाधरले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ ०८:५७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१० वर्षपछि ट्राफिक लाइट

‘ट्राफिक लाइट नहुँदा सवारी व्यवस्थापन गर्न निकै फितलो भएको थियो । बत्ती हुनैपर्छ । ट्राफिकलाई उपत्यकाकाको धूलो–धूवाँले निकै हैरानी गरेको छ । लामो प्रयासपछि लाइट बाल्न सफल भएका छौं ।’
दीपेन्द्र विष्ट

काठमाडौँ — उपत्यकाका ७ स्थानमा दस वर्षपछि ‘स्मार्ट ट्राफिक’ बत्ती बल्न थालेको छ । महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखा, सडक विभाग, काठमाडौं महानगरपालिकाले मर्मत तथा नयाँ जडान गरेर महाराजगन्जस्थित नारायणगोपाल चोक, सोल्टी मोड, नयाँबानेश्वर चोक, पुतलीसडकस्थित पद्मोदय मोडमा मंगलबार लाइट राखिएको हो ।

त्यस्तै कुमारी बैंक र काठमाडौं महानगरपालिकाअगाडि स्मार्ट ट्राफिक लाइट जडान गरिएको छ ।

पहिलो चरणमा नमुनाका रूपमा यी चोकमा जडान गरेयता केही दिनभित्रै अरू ठाउँमा पनि बत्ती राखिनेछ । स्मार्ट ट्राफिक लाइट जडान जिम्मा यार्सा टेक्नोलोजीले लिएको थियो । सडक विभागले बिग्रेका बत्तीको मर्मत नगर्दा १० वर्षदेखि ट्राफिक प्रहरीले हातको इसारामा सवारी नियन्त्रण गर्दै आएका थिए । बिग्रेका बत्तीको मर्मत तथा जडान हुन नसकेको भन्दै यातायात तथा भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयको चर्को आलोचना भएपछि सरोकारवाला निकायले प्रक्रिया अघि बढाएको हो ।

पैदलयात्रीलाई समेत अप्ठ्यारो भएकाले ट्राफिक जेब्रा क्रसिङमा समेत बत्ती राख्न सुरु गरिनेछ । महाराजगन्ज शिक्षण अस्पतालअगाडि, हरिहरभवन र जावलाखेलको जेब्रा क्रसिङमा बत्ती राख्ने उनले जानकारी दिए । जेब्राक्रसिङमा राखिने बत्तीमा साइरनसमेत जडान गरिनेछ । जसले गर्दा रातो बत्ती बलेको बेला दृष्टिविहीनलाई समेत सडक पार गर्न सजह हुनेछ । बढ्दो सवारी चापलाई ध्यानमा राख्दै ट्राफिक बत्ती जडान प्रक्रिया अघि बढाएको महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाका डीआईजी सर्वेन्द्र खनालले जानकारी दिए ।

उनले भने, ‘लामो प्रयासपछि लाइट बाल्न सफल भएका छौं । पहिलो चरणमा यी ७ स्थानमा जडान गर्दै छौं । बिस्तारै अन्य स्थानमा काम अघि बढाउँछौं । अब यात्रुले ट्राफिक जाममा बढीमा डेढ मिनेट पर्खनुपर्नेछ ।

ट्राफिक लाइट नहुँदा सवारी व्यवस्थापन गर्न निकै फितलो भएको छ । बत्ती हुनैपर्छ । ट्राफिकलाई उपत्यकाकाको धूलो–धूवाँले निकै हैरानी गरेको छ । लामो प्रयासपछि लाइट बाल्न सफल भएका छौं ।’

एक ठाउँमा भएको ट्राफिक जामले पूरा उपत्यकामा दिनभर असर पार्ने उनले बताए । हाल जडान गरिएको नयाँ प्रविधि भएको दाबी गर्दै उनले नियन्त्रण कक्षबाट सबै सवारी आवतजावत तथा ट्राफिक जामको अवलोकन गर्न सकिने बताए । यार्सा टेक्नोलोजीका इन्जिनियर सिद्धिक अन्सारीले पाँच वर्षसम्म लाइटको मर्मत तथा सम्भार जिम्मा आफूहरूले लिने बताए ।

सोलारबाट लाइट बाल्ने यार्सा टेक्नोलोजीका रामचन्द्र खड्काले बताए । पछिल्लो समय १० लाखभन्दा बढी सवारीलाई १ हजार २ सय ट्राफिक प्रहरीले हातको इसाराले नियन्त्रण गर्नुपरेको छ । लाइट जडानपछि ट्राफिक प्रहरीलाई केही राहत हुने डीआईजी खनालले बताए । विभागका अनुसार उपत्यकामा ३ सय ६५ बत्ती भए पनि हाल ५ स्थानमा मात्र सञ्चालनमा छन् ।

भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात व्यवस्था मन्त्रालयले उपत्यकाका ३५ स्थानमा ३७ ट्राफिक बत्ती जोड्ने तयारी गरेको छ । लाइट नहुँदा ट्राफिक प्रहरीलाई सास्ती भएको भन्दै चाँडो जडान गर्न सडक विभाग र काठमाडौं महानगरलाई पत्र पठाएको खनालले बताए । विभागले बढ्दो ट्राफिक जामलाई व्यवस्थित गर्न आधुनिक तथा प्रविधियुक्त ट्राफिक लाइट जोड्ने तयारी गरेको हो ।

माइतीघर, तीनकुने, जयनेपाल हल, थापाथली चोक, जावलाखेल चोकमा लाइट जडान गरिनेछ । त्यस्तै त्रिपुरेश्वर, दरबारमार्ग, भद्रकाली, कमलपोखरी, जमल, लौनचौरलगायत क्षेत्रमा पनि जडान गरिनेछ । सडक विभागका महानिर्देशक गोपाल सिग्देलले नेपाली प्रविधिअनुसार पहिलो पटक ट्राफिक बत्ती जडान गर्न थालिएको बताए ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ ०८:५७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT