बोक्सी प्रथाविरुद्व फिल्म, गीत र कविता

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — कैलालीकी राधा चौधरीलाई बोक्सीको आरोपमा घण्टौं कुटपिट गरेको खबरले धेरैलाई स्तब्ध बनायो । पछि उनलाई आफ्नै गाउँ देउकलियामा अभिनन्दन गरियो ।

जिल्ला प्रशासन कार्यालय, ओरेक नेपाल र मान्छे बोक्सी हुन्न कहिल्यै राष्ट्रिय जागरण प्रतिष्ठान नेपालले आयोजना गरेको अभिनन्दन कार्यक्रममा उनी धुरुधुरु रोइन् ।


हामीकहाँ बोक्सीको आरोपमा निर्घात कुट्ने, मलमूत्र कोच्याउनेजस्ता नीच क्रियाकलाप हुँदै आएका छन् । यस्ता कुप्रथा र अन्धविश्वासको जरो उखेल्ने उद्देश्य लिएको ‘मान्छे बोक्सी हुन्न’ प्रतिष्ठानले विभिन्न रचानात्मक कार्यक्रम गरी चेतना फैलाउन खोज्दै छ । राधाको गाउँमा पनि बोक्सी प्रथाविरुद्धको फिल्म ‘अग्निदहन’ देखाएको थियो ।

Yamaha


त्यो हेरेपछि कतिपय स्थानीयले आफूहरूको आँखा खुलेको प्रतिक्रिया दिएको जागरणका अध्यक्ष कोविदशरण उपाध्यायले बताए । ‘शिक्षा र चेतनाको अभावले यस्ता कुरीति बाँचिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘नीलडाम के कारणले हुन्छ ? किन महिलाहरू काम्छन् ? यसको उत्तर अस्पताल मात्र दिन सक्छ । धामी–झाँक्रीले होइन ।’


उपाध्यायले आफूहरूले अनेक तरिकाले जनचेतना फैलाउन खोजिरहेको बताए । लेखकसमेत रहेका उनी पछिल्लो समय आफ्ना सारा काम यही अभियानकेन्द्रित बनाइरहेका छन् । वि.सं. २०७० मा उनले ‘मान्छे बोक्सी हुन्न कहिल्यै’ शीर्षकको कविता संग्रह निकालेका थिए ।


समान शीर्षकमा गीति संग्रह तयार पारे । त्यसमा अञ्जु पन्त, सत्य/स्वरूप आचार्य, प्रमोद खरेल, सिन्धु मल्ल लगायतको स्वर थियो, शब्द सबै उपाध्यायकै । विभिन्न गाउँमा बोक्सी प्रथाविरुद्ध जानकारी बाँड्ने हेतुले कविता गोष्ठी, निबन्ध प्रतियोगिता, वक्तृत्वकला आदि गराउँदै आएका छन् । ‘सिर्जनात्मक काम अलि प्रभावकारी हुन्छ ठानेर यस्तो गरिरहरेका हौं,’ उनले भने, ‘तर, यो सबै गर्न सहज छैन, आर्थिक समस्यासँग जुध्नुपर्छ ।’


पोखरामा रहेको उनको संस्थाले २०७४ मा बनाएको ‘अग्निदहन’ फिल्म राष्ट्रपति भवन, शीतलनिवासमा प्रिमियर गरेको थियो । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले हेरेकी थिइन् । ‘अबको इच्छा प्रधानमन्त्रीलाई देखाउनु हो,’ उपाध्यायले भने, ‘सरकारसँग बजेट छ, हामीसँग इच्छाशक्ति र भिजन । एकअर्कासँग सहकार्य गरेर बोक्सी प्रथाको अन्त्य गर्नु हाम्रो लक्ष्य हो ।’ उनले १५ वर्षभित्र देशबाट यो कुरीति हटाइछाड्ने अठोट लिएका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ ०८:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भैरवीको रथ लच्याङवासीले नबोक्ने

कान्तिपुर संवाददाता

नुवाकोट — पराम्परागत रूपमा शक्तिशाली देवी नुवाकोट भैरवीको खट (रथ) बोक्दै आएका लच्याङका गुठियारले गत वर्षझैं यसपटक पनि खट नबोक्ने भएका छन् ।

शनिबार वैशाख शुक्लपूर्णिमाको अवसरमा विदुर नगरपालिका २ स्थित पुरानो सदरमुकाम भैरवी थानमा मेला सुरु हुँदै छ । शुक्रबार बेलुका धार्मिक विधिअनुसार बूढी भैरवी र भैरवी थानमा लिंगो ठडयाउने परम्परा छ ।

शनिबार दिउँसो भैरवीको मुकुटलाई खटमा राखेर पूजाविधि गर्दै धामी र धमिनीसहित विदुुर नगरपालिका ५ स्थित बहिनी जालपादेवी मन्दिर जाने चलन छ । सूर्यगढी गाउँपालिका १ लच्याङका गुठियार लच्याङवासीले पुर्खौंदेखि खट बोक्दै आएका थिए ।

गत वर्षझैं यस पटक पनि उनीहरूले आफ्नो नाममा जग्गा धनीपुर्जा नपाएको र आफ्नो धर्म पनि नभएको भन्दै खट नबोक्ने जनाएका हुन् । ‘हामी बोक्न दिँदैनौ,’ सूर्यगढी गाउँपालिका १ का वडा अध्यक्ष इमानसिं तामाङले भने, ‘हाम्रो धर्म बौद्ध हो । हामीलाई तत्कालीन शासकले जबरजस्ती बोक्न लगाएका हुन् । वर्षांैदेखि हामी पिल्सिएका छौँ ।’

यता नुवाकोट दरबार मौला अमालका प्रमुख तथा द्वारे महेन्द्रकुमार शाहीले गुठीमा रहेका लच्याङवासीको हकहितका लागि जग्गा रैतानी गर्न लागिपरेको बताए । ‘गुठीको मुद्दा सर्वोच्च अदालतमा छ,’ उनले भने, ‘वर्षौंदेखिको परम्परा हो । उनीहरूले नै रथ बोक्दै आएका थिए ।’

हाल सूर्यगढी गाउँपालिका १ भएको साविक लच्याङगाविस दुई वडाबाहेक सबै भैरवी गुठीमा छन् । लच्याङमा ५ जना गुठियारले मिलेर गाउँका सबैलाई भेला परेर भैरवीको रथ बोक्दै आएका थिए । लच्याङका गुठियार रहेका सानुबाबु तामाङले भने, ‘पुर्खादेखि रथ बोक्दै आइयो ।’

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT