आईसीसीले भन्यो–एपीएल अमान्य

विनोद पाण्डे

काठमाडौं — वैधानिकताकालाई लिएर प्रतियोगिता सुरु हुनुअघि नै विवादमा तानिएर शंकास्पद रूपमा नेपाल भित्रिएको एसियन प्रिमियर लिग (एपीएल) ट्वान्टी–२० लाई विश्व क्रिकेटको सर्वोच्च संस्था (आईसीसी) ले अमान्य घोषित गरेको छ । फ्रेन्चाइज टोलीले प्रतिस्पर्धा गरिरहेको एपीएल सोमबारदेखि कीर्तिपुरको त्रिवि क्रिकेट मैदानमा भइरहेको छ ।

प्रतियोगितामा इन्डियन स्टार्स, नेपाल स्ट्रोम, बंगलादेश टाइगर्स, अफगानिस्तान बुल्स, श्रीलंकन लायन्स र दुबई वारियर्सले फ्रेन्चाइज टोलीका रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्दै छन् । भारतको चन्डीगढस्थित अल्टिमेट स्पोर्ट्स म्यानेजमेन्टले आयोजना गरेको प्रतियोगिताका सबै खेलको भारतीय टेलिभिजन च्यानल सोनी सिक्सले प्रत्यक्ष प्रसारण गरिरहेको छ । 

जुलाई ११ मा नेपाली सञ्चार माध्यमलाई बोलाउँदै एकाएक एपीएलको लन्च गरिएको थियो । त्यसको भोलिपल्ट अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् (आईसीसी) का सिनियर क्रिकेट अप्रेसन म्यानेजर क्लाइभ हिचककले आफ्ना सदस्य राष्ट्रलाई लेखेको (कान्तिपुरलाई समेत प्राप्त) पत्रमा भनिएको छ, ‘आईसीसी कार्यक्रम स्वीकृति नीतिअन्तर्गत यो एपीएल नपर्ने जानकारी गराउँछौं ।’ अप्रिल १० मा एसोसिएट सदस्य राष्ट्रहरूले आफ्ना खेलाडीलाई एपीएल आयोजकले खेल्न प्रस्ताव राखेपछि आईसीसीसँग यसबारे सोधखोज गरेका थिए । एपीएल लन्च भएको भोलिपल्टै जुन १२ मा आईसीसीले एपीएल अनधिकृत प्रतियोगिता भएको जनाएको हो । आईसीसीले आफ्ना सबै सदस्य राष्ट्रलाई खेलाडीलाई नो अब्जेक्सन सर्टिफिकेट (एनओसी) नदिनु भनेको छ । त्यसको मतलब खेलाडीलाई आईसीसीको सदस्य राष्ट्रले 
स्वीकृति नदिनु हो । 

प्रतियोगिताको विजेताले ४० लाख नेपाली रुपैयाँ, उपविजेताले १६ लाख र तेस्रो हुनेले ८ लाख पाउने भनिएको छ । तर फ्रेन्चाइज टोलीका मालिकहरू को हुन् र कहाँका हुन् भनेर आयोजकले खुलाएको छैन । आयोजक प्रमुख आरएस डन्डीवालले नेपाल स्ट्रोमका मालिक न्युजिल्यान्डका म्याथ्यु लिम रहेको जनाएका थिए । लिमको इनकोर इन्फ्रास्टक्चर प्रालि कम्पनी छ । त्यसबाहेक उनी र अन्य मालिकबारे केही बताइएको छैन । क्रिकेट खेलाडी संघ नेपाल (सिप्यान) ले प्रतिस्पर्धा सुरु हुनुअगावै प्रतियोगिताको अस्तित्वबारे प्रश्न उठाएको थियो । नेपाली राष्ट्रिय टोलीका कप्तान एवं सिप्यानका महासचिव पारस खड्काद्वारा जारी विज्ञप्तिमा भनिएको थियो, ‘प्रतियोगिता हुनु राम्रो हो, तर हामीलाई यसबारे खासै जानकारी छैन ।’ ‘नेपाली खेलाडी र अफिसियल यसमा सहभागी हुनेछैनन् । यो प्रतियोगितालाई आईसीसी र एसियाली क्रिकेट परिषद्को स्वीकृति पनि छैन । प्रतियोगिता पारदर्शी रूपमा हुनुपर्छ तर हामीलाई फ्रेन्चाइज र अन्य आर्थिक पक्षबारे थाहा छैन,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ । 

राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् (राखेप) ले एपीएल आफूले आफ्नो प्राविधिक टोलीसँग बुझेर आयोजना गर्न स्वीकृति दिएको बताएका थिए । त्यसबापत आयोजकले प्रतिदिन कीर्तिपुर मैदानको भाडा शुल्क २५ हजार रुपैयाँ बुझाउनुपर्ने राखेप सदस्यसचिव केशवकुमार विष्टले बताएका थिए । एपीएल नेपालमा आयोजना भएको बारे आईसीसीले पत्रमा भनेको छ, ‘आईसीसीले नेपालमा आफ्नो सम्पर्कमा रहेकासँग समन्वय गरिरहेको र यस विषयमा उनीहरूलाई पनि निकै कम जानकारी रहेको पाइएको छ । तर राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् संलग्न रहेका कारण उसले नै एपीएल आयोजकलाई त्रिवि क्रिकेट मैदान प्रयोग गर्न अनुमति दिएको देखिन्छ ।’ एपीएल आयोजकले राखेपसँग सुरुमा स्वीकृति लिँदा एसियन क्रिकेट प्रिमियर लिग (एसीपीएल) का रूपमा लिए पनि नेपाल भित्रिँदा प्रतियोगिता एसियन प्रिमियर लिग बनेर आएको थियो । त्यसपछि राखेपले आयोजकलाई पुन: एसीपीएल राख्न भने पनि अधिकांश स्थानको ब्रान्डिङमा एपीएल नै भनेर प्रतियोगिता सञ्चालन भइरहेको छ । 

नेपाल क्रिकेट संघ आईसीसीबाट निलम्बनमा रहेको अवस्थामा नेपाली क्रिकेट सर्वोच्च निकायविहीन रहेको छ । नेपालका प्रमुख खेलाडी यसमा सहभागी छैनन् । नेपालका ५ स्थानीय खेलाडी मात्र सहभागी छन् । अक्सनबाट उनीहरू नेपाल स्ट्रोममा छानिएका थिए । आयोजकले पूर्वओपनिङ ब्याट्सम्यान नेपाल स्ट्रोमको आइकोनिक खेलाडी सञ्चार माध्यमसामु प्रस्तुत गरेको थियो । भूपेन्द्र थापा १ लाख, सिद्धान्तराज सिंह ७० हजार तथा अमरसिंह राउटेला र राजवीर सिंह ६०/६० हजार भारु बोली लगाउँदै नेपाल स्ट्रोमले आफ्नो टोलीमा राखेको आयोजकले जनाएको थियो । आइकोनिक खेलाडीको भाउ त्योभन्दा बढी हुने भए पनि आयोजकले रकम खुलाएका थिएनन् । भूपेन्द्रले पहिलो खेलमै अविजित अर्धशतक बनाउँदै टोलीलाई जिताइसकेका छन् ।

इन्डियन स्टार्सको कप्तानी श्रीलंकाका पूर्वखेलाडी तिलकरत्ने दिलसानले, नेपाल स्ट्रोम यूएईका ब्याट्सम्यान स्वप्निल पाटिलको नेतृत्वमा हुने, बंगलादेश टाइगर्सको कप्तानी अल अमिन हुसैन, श्रीलंकन लायन्सको कप्तान फरवेज महारुफ, दुबई वारियर्सका कप्तान अब्दुल शकुर र अफगानिस्तान बुल्सको कप्तान राना नावेद उल हसन रहेको आयोजकले जनाएका थिए । त्यसमा दक्षिण अफ्रिकाका रुस्ती थेरोन श्रीलंकन लायन्सको, इंग्ल्यान्डका डिमिट्री मास्केरान्होज नेपाल स्ट्रोमको, दक्षिण अफ्रिकाका जस्टिन केम्प बंगलादेश टाइगर्सको, पाकिस्तानका पूर्वइमरान नाजिर अफगानिस्तान बुल्सको, भारतका पूर्वविकेटकिपर अजय रात्रा इन्डियन स्टार्सको, जिम्बावेका चाल्र्स कोभेन्ट्री दुबई वारियर्सको मेन्टरका रूपमा रहने आयोजकले बताएका थिए ।

अक्सनपछि कप्तानका रूपमा श्रीलंकाका दिलसान, पाकिस्तानका नाजिर र राना नावेद लगायतलाई आयोजकले पत्रकार सम्मेलनमा प्रस्तुत गरेको थियो । तर खेल सुरु हुँदा पूर्व तीव्र बलर राना नावेद र बंगलादेशका अमिन हुसैनबाहेक प्रतियोगितामा कोही खेलेका छैनन् र आयोजकले भनेको अन्य परिचित अनुहार कीर्तिपुर मैदानमा देखिएका पनि छैनन् । इंग्ल्यान्डका मास्केरान्होज नेपाल स्ट्रोमको मेन्टर भने पनि भारतका अतुल वासनसँगै टेलिभिजन लाइभ कमेन्ट्रीका क्रममा दक्षिण अफ्रिकाका केम्पले आफू नेपाल स्ट्रोमको मेन्टर रहेको र आफ्नो टोलीको पहिलो खेलबाट आफू उत्साहित रहेको बताएका थिए । ५ नेपाली खेलाडीमध्येका राजवीर सिंहले सोमबार नै एपीएल त्यागिसकेका छन् । गत वर्षको जनवरीमा नेपालबाट बंगलादेशमा आईसीसी यू–१९ विश्वकप खेलेका राजवीरले पत्याउनै नसकिने हिसाबमा एपीएल अगाडि बढेकाले आफूले नाम झिकेको बताए । ‘हाम्रो टिमको प्रशिक्षक, कप्तान को हो केही थाहा हुँदैन । पहिलो दिन कप्तान स्वप्निल पाटिल, दोस्रो दिन हसिब अमजद र अनि तेस्रो दिन स्टुवार्ट म्याकगिल क्याप्टेन भनियो । प्रतियोगिता अगाडि सुरुमा अभ्यास, मिटिङ केही छैन,’ राजवीरको आरोप छ, ‘डान्डीवाल आफैं मनलाग्दी गरिरहेका छन् ।’

‘म भर्खर यू–१९ बाट आएको खेलाडी हुँ, यसमा आईसीसी र एसियाली क्रिकेट परिषदको केही भूमिका नदेखेपछि मेरो करियरका बारेमा सोचेर नखेलेको हुँ । मलाई आफ्नो करियर अगाडि बढाउनु छ,’ उनले भने, ‘हामी जसरी क्रिकेट खेल्छौं, यसमा त्यस्तो केही देखिनँ । यसको प्रतिफल के हो मैले बुझिनँ ।’ डन्डीवालले यूएईको शारजहाँमा हुन लागेको प्रतियोगिता नेपालमा सारिएको र स्वामी चीनमायानन्दाले नेपालमा प्रतियोगिता ल्याउन भूमिका खेलेको जनाएका थिए । एसियाका प्रमुख क्रिकेट खेल्ने राष्ट्रमा पाकिस्तानको मात्र टिम रहेको छैन । पाकिस्तानी टिमलाई राख्दा ब्रोडकास्ट पार्टनर सोनी सिक्सलाई भारतबाट स्वीकृति लिन अप्ठ्यारो हुने भएपछि पाकिस्तानी प्यान्थर्सको स्थानमा अफगानिस्तान बुल्सलाई लिएको आयोजकको भनाइ थियो । 

निजी क्षेत्रले गरेको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा ठूलो रूपमा खेल मिलेमतो हुँदै गरेकाले आईसीसीले आफ्ना सदस्यता राष्ट्रका खेलाडीलाई आधिकारिक प्रतियोगितामा मात्र खेल्न दिने गरेको छ । मान्यता नपाएको प्रतियोगितालाई विद्रोहीका रूपमा हेरिन्छ । एपीएलमा खेल्ने भनेर आयोजकले घोषणा गरेका परिचित अनुहारहरूमा प्राय: अन्तर्राष्ट्रिय खेल टुंग्याइसकेका खेलाडी छन् । 

प्रकाशित : असार ९, २०७४ ११:४२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

साइन ल्याङ्वेजकी शिलु

संयोगले सांकेतिक भाषामा लागेकी शिलु यतिखेर गिनिज बुकमा आफ्नो नाम लेखाउने अभियानमा छिन् । लगातार ५ घण्टा प्रत्यक्ष प्रसारण जो उनले गरिन् ।
गोकर्ण गौतम

उनी दोभासे हुन् तर मुख खोल्दिनन् । सिर्फ उनका हात चल्मलाउँछन् अनि अनुहारको भावभंगिमा परिवर्तन हुन्छ । यस्तै हाउभाउबाट शब्दलाई त्यस्ता मानिससम्म पुर्‍याउँछिन्, जसको कानले आवाज पटक्कै सुन्दैन । तर हातको इसाराबाट शब्दको अर्थ महसुस गर्न सक्छन् ।

त्यस्तो समुदायसम्म सञ्चार प्रवाह गर्नु उनको पेसा त हुँदै हो, सँगै उत्कट चाह पनि । उनी अर्थात् शिलु शर्मा । जो नेपालकै गिनेचुनेकी नेपाली सांकेतिक भाषा दोभासे हुन् । आखिर यही काममा उनले जीवनका सुनौला दुई दशक बिताइसकेकी छन् । टेलिभिजन समाचारको प्रत्यक्ष सांकेतिक रूपान्तरणदेखि सार्वजनिक कार्यसम्म भ्याइनभ्याई हुन्छ । 

तर शिलु रहर र योजनाले होइन, संयोगले सांकेतिक दोभासे बनेकी थिइन् । स्नातक तहको परीक्षा सकेपछि फुर्सदमा थिइन् । भैरहवामा लुम्बिनी बहिरा संघले सांकेतिक भाषा सिकाउने भएछ, उनलाई फुर्सदको सदुपयोग गरूँ भन्ने लाग्यो । ‘मेरा नातागोता–साथीभाइ कोही पनि कान नसुन्ने थिएनन् । त्यसैले कस्तो होला भन्ने कौतुहल पलायो,’ सुरुवाती दिनहरू सम्झिइन् शिलुले, ‘तालिम लिन थालेपछि एउटा छुट्टै संसारमा पुगेजस्तो भयो । अनि त्यतै रमाउन थालें ।’ प्रशिक्षण सकिनासाथ आयोजक संस्थाले नै जागिरको ‘अफर’ गर्‍यो । त्यतिबेला निकै कम शब्द संकेत हुन्थ्यो । हातलाई सही हिसाबले खेलाउनै मुस्किल पथ्र्यो । अनुभव पनि थिएन । तैपनि हार खाइनन् र सांकेतिक दोभासेको व्यावसायिक यात्रा सुरु गरिन् । 

यो प्रसंग हो, २०५५ सालको । जतिबेला नेपाल टेलिभिजनमा सातामा एक पटक समाचारलाई सांकेतिक भाषामा प्रस्तुत गरिन्थ्यो, श्रवण शक्ति गुमाएकाहरूलाई लक्षित गर्दै । शिलुलाई पनि टीभीमार्फत त्यसरी नै एकैपटक ठूलो समुदायमा पुग्ने हुटहुटी पलायो मनमनै तर त्यतिबेला उनका लागि त्यो चाह ठूलो पहाड छिचोलेजस्तै थियो । कारण, सांकेतिक भाषाको शब्द ज्ञान यति कम थियो कि टीभीमा हेर्दा उनी आफैंलाई बुझ्न हम्मेहम्मे पथ्र्यो । अरूलाई बुझाउन त परको कुरा । तर लगाव र इच्छा शक्तिले भरिएकी उनी त्यसको तीन वर्षमै टेलिभिजनको पर्दामा समाचारलाई सांकेतिक भाषामा ढाल्ने तहमा पुगिन् । २०५८ बाट उनले नेपाली नेपाल टेलिभिजनमा सांकेतिक भाषा समाचार प्रस्तोताको काम थालनी गरिन् । जुन अहिले पनि निरन्तर छ । 

शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री चुनिएको दिन एनटीभीले संसद्बाट प्रत्यक्ष प्रसारण गरेको थियो । स्टुडियोमा बसेर शिलुले यही प्रसारणको पाँच घण्टाभन्दा बढी सांकेतिक भाषा प्रस्तुत गरिन् । जसले सबैलाई आश्चर्यचकित बनाएको छ । किनभने मस्तिष्क, हात र अनुहार एकैपटक प्रयोग गर्नुपर्ने भएकाले एकपटकमा मुस्किलले एक घण्टा दोभासेका रूपमा काम गर्न सकिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास पनि यही छ । त्यसैले आफ्नो उक्त प्रस्तुतिलाई गिनिज बुक अफ वल्र्ड रेकडर््समा दर्ता गराउने अभियानमा लागेकी छन् । भन्छिन्, ‘गुगल सर्च गर्दा एकैपटक यति लामो समय कसैले सांकेतिक दोभासेको काम गरेको भेटिनँ । त्यसैले हौसिएकी छु ।’

शिलुका अनुसार सांकेतिक भाषा छोटो हुन्छ । लिखित व्याकरण पनि हुन्न । यसको बेग्लै व्याकरण हुन्छ । हातको आकार, गति, स्थान र अनुहारको हाउभाउमार्फत शब्द र वाक्यलाई रूपान्तरण गरिन्छ । नेपाली सांकेतिक भाषा चाहिँ एकहाते हो । अर्थात् अ देखि अ: सम्म अनि क देखि ज्ञ सम्म बुझाउन एउटै हातको प्रयोग गरिन्छ । तर विज्ञान र कानुनका प्राविधिक शब्द त ठ्याक्कै बुझाउन गाह्रो पर्छ । हामीकहाँ सांकेतिक भाषा दक्ष र व्यावहारिक रूपमा सिकाउने परिपाटी पनि छैन । फेरि तालिम र अध्ययन बिना श्रवण शक्ति गुमाएकाले पनि सांकेतिक भाषा बुझ्न सक्दैनन् । त्यसैले त्यस्ता व्यक्तिका भावना बुझ्न र सक्षम बनाउन आफू लागिपरेको शिलुको भनाइ छ । उनको सांकेतिक भाषा प्रेम कति गहिरो छ भने ‘नेपाली सांकेतिक भाषाको उत्पत्ति, विकास र स्वरूप’ भन्ने पुस्तक लेखिसकेकी छन् । राष्ट्रिय सांकेतिक भाषा दोभासे संघकी अध्यक्षसमेत रहेकी शिलु भन्छिन्, ‘बाटोमा कसैले संकेत गरेको देखें भने पनि आफ्नै परिवार जस्तै लाग्छ ।’

श्रवण शक्ति गुमाएकाहरूलाई बाँकी दुनियाँसँग जोडने पुल हो, संकेत भाषा । यसको विकल्पै छैन । दृष्टिविहीनलाई ब्रेललिपिझैं । नेपाल सरकारले ७५ जिल्लामा रहेका महिला बालबालिका कार्यालयमध्ये ३८ जिल्लामा सांकेतिक दोभासे राखेको छ । स्कुल, कलेजमा सांकेतिक भाषामा पढाइ पनि हुन्छ तर दु:खको कुरा, सांकेतिक भाषालाई सरकारले मान्यता दिएको छैन । यसले शिलुको चित्त दुखाएको छ । काठमाडौं बहिरा संघमा आबद्ध उनी भन्छिन्, ‘एकातिर अपांगता भएका व्यक्तिलाई सबलीकरण गर्ने पनि भन्ने, अर्कातिर संकेत भाषालाई मान्यता पनि नदिने । सरकारको यो दोहोरो चरित्रले श्रवण शक्ति गुमाएकाहरूलाई हतोत्साहित गरेको छ ।’ त्यसैले यतिबेला उनको भूमिका दोभासेमा सीमित छैन, संकेत भाषालाई सरकारी मान्यता दिलाउने अभियानकी अभियन्ताका रूपमा पनि उत्तिकै सक्रिय छिन् । 

 

प्रकाशित : असार ९, २०७४ ११:४२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT