पाराग्लाइडिङमा छलाङ

दीपक परियार

लेखनाथ (कास्की) — पाराग्लाइडिङको नियम हो– जमिनबाट हावामा छलाङ मार्नु । हावामा कावा खाँदै फेरि जमिन टेक्नु । २० वर्षपछि पाराग्लाइडिङको एसियाड छलाङ कम्ता रोचक छैन ।

सन् १९९९ मा पाराग्लाइडिङ भित्र्याउँदा पोखराका बिरु बम्जनले सायदै सोचेका थिए, यो खेलका रूपमा विकास हुन्छ र एसियाडमा पदक दिलाउँछ । त्यो पनि पहिलो ‘इन्ट्री’ मै ।

पोखरामा केही विदेशी आए । पारासुट बोकेर सराङकोटबाट हामफाले । चिलजस्तै एकनासले उडदै फेवा किनारमा ओर्लिए । पोखराका पर्यटक व्यवसायीले सोचे, ‘यस्तो पनि सम्भव छ ?’ बम्जन त्यतिखेर ट्रेकिङ एजेन्सी चलाउँथे ।

Yamaha

उनी ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसिएसन अफ नेपाल (टान) पोखराका अध्यक्ष थिए । त्यतिबेलै बेलायती नागरिक एडम हिल अन्नपूर्ण सर्किटको पदयात्रामा आए । डाँडाकाँडा नियाले । उनको भेट बम्जनसँग भयो । उनले सराङकोटबाट पाराग्लाइडिङ गर्न सकिने सम्भावना देखाए । दुवै मिलेर व्यावसायिक पाराग्लाइडिङ चलाउने निधो गरे । दुवैको सोच मिलेपछि जन्मियो ‘सनराइज पाराग्लाइडिङ कम्पनी’ ।

सनराइज ट्रेकिङ एजेन्सी चलाइरहेका बम्जनले सुरुसुरुमा पदयात्रामा आउने विदेशी पर्यटकलाई पाराग्लाइडिङ गराए । ‘पहिले पाराग्लाइडिङ गर्न सकिन्छ भन्दा कसैले पत्याएनन्,’ उनी भन्छन्, ‘सुरक्षित हुन्छ भन्ने विश्वास दिलाउनै गाह्रो भयो ।’ उनकै सिको गर्दै सन् २००७ सम्म आइपुग्दा ४ कम्पनी खुले । सन् २०१० तिरबाट बल्ल पाराग्लाइडिङले व्यावसायिक रूप पाएको व्यवसायी वसन्तराज दवाडी सम्झिन्छन् ।

नेपाल हवाई खेलकुद संस्था (ना) का महासचिवसमेत रहेका उनी पहिले विदेशीले मात्रै चासो देखाएको बताउँछन् । उनका अनुसार सन् २००४ देखि युवापुस्ता आकर्षित भए । नेपालमै पाइलट उत्पादन भए । सन् २०१० मा आउँदा साहसिक खेलमा दरियो । अहिले बाह्यभन्दा पनि आन्तरिक पर्यटकले पाराग्लाइडिङ धानेका छन् । विदेशी पाइलटलाई पनि नेपालीले विस्थापित गरेका छन् । ‘२००८ सम्म यसलाई खेल नै होइन भनिन्थ्यो,’ उनी भन्छन्, ‘राखेपबाट मान्यता पाएपछि मात्रै खेल पनि रहेछ भनेर बुझ्न थालियो ।’

पाराग्लाइडिङका लागि सराङकोट विश्वकै दुर्लभ क्षेत्र मानिन्छ । सराङकोटसँगै तोरेपानी र मान्द्रेढुंगाबाट व्यावसायिक रूपमा पाराग्लाइडिङ उडान हुन्छन् । नाले नेपालमा १८ औं संस्करणसम्म राष्ट्रिय च्याम्पियनसिप, एक एक पटक एसियाली च्याम्पियनसिप र दुईपल्ट प्रि–वल्र्डकप आयोजना गरिसकेको छ ।

यसै वर्ष नेपालमै वल्र्डकपको आयोजना अनुमति दिलाउने नाको तयारी छ । पाराग्लाइडिङको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था फेडेरेसन अफ इन्टरनेसनल एरोनोटिकल (एफएआई) ले प्रि–वल्र्डकप र वल्र्डकप आयोजना गर्न स्वीकृति दिनुपर्छ । नाले दुई वर्ष लगातार एफएआई क्याटगोरी टु पाराग्लाइडिङ च्याम्पियनसिप गरेपछि प्रि–वल्र्डकपको बाटो खुलेको थियो ।


पोखरामा व्यावसायिक उडान गराउने ६२ पाराग्लाइडिङ कम्पनी छन् । ती कम्पनीमा नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान) बाट अस्थायी लाइसेन्सप्राप्त ३ सय पाइलट छन् । खेलकुदमा सहभागी हुन नेपाल हवाई खेलकुद संस्था (ना) बाट छुट्टै लाइसेन्स लिनुपर्छ । त्यसरी लाइसेन्स लिने पाइलट २५ मात्रै छन् ।

पोखराका ब्लु स्काई ºलाइङ स्कुल र बाबु एड्भेन्चरले पाराग्लाइडिङ पाइलटको व्यावसायिक प्रशिक्षण दिन्छन् । पोखराको सराङकोटबाहेक धरान, स्याङजा, बन्दीपुर, पाल्पा, काठमाडौं र सुर्खेतमा क्यानले पाराग्लाइडिङको अनुमति दिएको छ । पोखराबाहेक अन्यत्र पनि पर्यटन प्रवद्र्धन गर्न नाले राखेपसँग धरानमा ट्रेनिङ सेन्टर बनाउन प्रस्ताव गरिसकेको छ । उदयपुर जिल्लाको बेलका नगरपालिकाले बेलकाको रामपुर ठोक्सिलामा पाराग्लाइडिङ तालिम प्रशिक्षण केन्द्र सञ्चालनका लागि स्कुल स्थापना गरेको छ ।

पाराग्लाइडिङ पाइलटको कोर्स पूरा गर्न करिब तीन वर्ष लाग्छ । १५ दिने आधारभूत तालिमपछि दुई वर्षसम्म एक्लै उडाउनुपर्छ । जसमा एड्भान्स र सुरक्षा तालिमसमेत दिइन्छ । पाइलट बन्न तीन लाख रुपैयाँ खर्च लाग्छ । व्यावसायिक उडानका लागि लाइसेन्स लिनुपर्ने हुन्छ । क्यान पोखरा, नेपाल हवाई खेलकुद संस्था (ना) र नेपाल पाराग्लाइडिङ पाइलट्स क्लबले लाइसेन्स वितरण गर्छन् ।

सराङकोटमा उडानबापतको भ्याट पाइलटले तिरे, नतिरेको प्रहरीले जाँच गर्छ । हाल सिजनमा अधिकतम ३ सय जना र न्यूनतम १ सय जनाले दैनिक पाराग्लाइडिङ गर्छन् । कम्पनी र पाइलटमा भएको वृद्धिले भविष्यमा पाराग्लाइडिङ पाइलटले काम नपाउने अवस्थाको सिर्जना हुने चिन्ता बढ्दै गएको छ ।

नाका महासचिव दवाडी एसियाडमा नेपालको प्रदर्शन सन्तोषजनक भएको बताउँछन् । ‘योभन्दा पनि राम्रो गर्न सकिन्छ भन्ने आशा थियो,’ उनी भन्छन्, ‘पहिलोपल्ट समावेश भएको खेलमा पदक जित्नु खुसीकै कुरा हो ।’ अन्तर्राष्ट्रिस्तरमा भाग लिन सक्ने खेलाडी जन्मिइसक्दा पनि सरकारले भने खासै चासो नदिएको उनको अनुभव छ ।

उनी भन्छन्, ‘व्यवसायीले नै रकम उठाएर अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा खेलाडी पठाउँदै आएका थियौं । एसियाडमा मात्रै सरकारले सक्रियता देखायो ।’ केही महिनाअघि चीनमा भएको प्रि–वल्र्डकपमा विशाल थापाले तेस्रो स्थान हासिल गरेका थिए । इन्डोनेसियामै भएको प्रतियोगितामा नेपाल टिम च्याम्पियन बनेको थियो । महिलाको हकमा कुनै पनि विदेशी प्रतियोगितामा सहभागिता जनाएको पहिलोपल्ट हो ।

खेलमा निरन्तर प्रगति गर्दै गए पनि व्यावसायिक हिसाबमा उल्लेख्य हुन नसकेको गुनासो व्यवसायीको छ । अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको निर्माण सम्पन्न भएपछि सराङकोटबाट कता जाने भन्ने चिन्ता थपिएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०७:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जनप्रतिनिधि निजीमै सरर

प्रदेश ५ का केही स्थानीय तहका प्रमुख गाडी किन्ने प्रस्ताव आए सोझै इन्कार गर्छन्
कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा/नेपालगन्ज/रुपन्देही — जिल्लाका स्थानीय तहका अधिकांश प्रमुख/उपप्रमुखले ३५ देखि ६० लाख रुपैयाँका गाडी रोजेका छन् । सरकारी खर्चमा किनेका गाडीमा इन्धन, चालक र मर्मत खर्च छुट्टै हुन्छ । त्यो सबै जोडदा वार्षिक २० लाखभन्दा बढी सरकारी खर्च बढ्छ ।

बाँके बैजनाथ गाउँपालिकाका प्रमुख मानबहादुर रुचाल आफ्नो निजी मोटरसाईकलमा । तस्बिर : ठाकुरसिंह

तर, रामपुर नगरपालिका मेयर रमणबहादुर थापाले निजी गाडी चढिरहेका छन् । भोट माग्न जनतासमक्ष जाँदा सरकारी गाडी नचढ्ने घोषणा उनले गरेका थिए । उक्त वाचा पालना गर्न विजयीपछि अहिलेसम्म आफ्नै गाडी प्रयोग गरिरहेको उनले बताए ।

‘मेयर बनें भने सरकारी गाडी चढदिनँ भनेको थिएँ,’ उनले भने, ‘सोहीअनुसार निजीमै हिँड्ने गरेको छु ।’ वाचा पूरा गर्न आफ्नै खर्चमा गाडी किनेर चढेको उनले बताए । कार्यालयबाट घर जान/आउन आफैं गाडी चलाउँछन् । नगरपालिकाको विशेष कामबाहेक अन्य समयमा चालकसमेत आवश्यक पर्दैन ।

नगरप्रमुखले सुविधा नलिँदा वडाध्यक्षहरूलाई पनि दबाब परेको छ । त्यसैले उनीहरूले इन्धन र मर्मत खर्च नगरपालिकाले दिनुपर्ने माग बैठकमै राखेका छन् । कार्यपालिकामा इन्धन र मर्मतका लागि बजेट दिनुपर्ने माग उठ्ने गरेको छ । तर, नगरप्रमुखले भने लिएका छैनन् ।

उनले तलबसमेत नलिने घोषणा गरेका छन् । प्रदेश सरकारले नगरपालिका प्रमुखका लागि ३५ हजार रुपैयाँ मासिक तलब तोकेको छ । ‘अघिल्लो वर्षको एकमुष्ट तलब खातामा जम्मा भएको छ,’ उनले भने, ‘त्यसबाट केही नयाँ काम गर्ने सोच बनाएको छु ।’ उनले विपन्न परिवारका बालबालिका, प्राकृतिक विपत्तिमा परेकालाई सहयोग गर्ने योजना सुनाए ।

नगरपालिकाभित्र विशेष क्षमता भएका बालबालिकालाई शिक्षामा सहयोग गर्ने योजना उनको छ । सोहीअनुसार तथ्यांक संकलन पनि थालिएको छ । १३ महिनाको ३५ हजारका दरले ४ लाख ५५ हजार हुन्छ । यसबाट त्यस्ता बालबालिकाले फाइदा पाए भने आफूलाई सन्तुष्टि मिल्ने उनले बताए ।

बैठक भत्ता भने लिन्छन् । रामपुर नगरपालिका प्रवक्ता हुमनाथ न्यौपानेले तलब खातामा गए पनि प्रमुखले सामाजिक काममा लगाउने घोषणा गरेको बताए । रामपुर नगरपालिकाले वडाका लागि मोटरसाइकल किन्ने बजेट चालु वर्षमा विनियोजन गरेको छ । तर, गाडी किन्न बजेट छैन । ‘गाडी भएकाले काम चलेको छ,’ प्रवक्ता न्यौपानेले भने, ‘त्यही भएर किन्ने छलफलसमेत भएन ।’ प्रमुखले तलब पनि नलिने र गाडी सुविधा नलिने भएकाले एकमुष्ट केही रकम इन्धन र मर्मतका लागि दिने कार्यपालिकामा कुरा आएको उनले बताए । ‘मासिक १५ हजार दिने योजना बनेको छ,’ उनले भने ।

बाँके बैजनाथ गाउँपालिका प्रमुख मानबहादुर रुचाल भे४प ७६२७ नम्बरको निजी मोटरसाइकल चढ्छन् । जिल्लाका अन्य स्थानीय सरकार प्रमुखले आधा करोडभन्दा बढीका स्कार्पियो गाडी चढिरहँदा उनी पुरानो मोटरसाइलकमा हुइँकिन्छन्् । ‘जनताले तिरेको करबाट महँगो कार किन्दिनँ र किन्न पनि दिन्नँ,’ उनले भने, ‘त्यो रकम विकासका काममा लगाउँछु, जनताकै सेवामा खर्च गर्छु ।’

सर्वसाधारणको करबाट करोडौं पर्ने कार किन्ने, चालक राख्ने र इन्धन खर्च पनि करबाटै उठाउने कुराको उनी विरोधी छन् । ‘त्यसो गर्दा गाडी किन्ने रकमबाहेक इन्धनमा मात्रै पौने करोड वार्षिक खर्च हुन्छ । यो रकम जोगाउने हो भने एउटा सानो विकासको काम हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले गाडी चढ्ने सपना मेरो छैन ।’ उक्त गाउँपालिकामा तत्कालीन गाउँ विकास समितिले खरिद गरेको एउटा मोटरसाइकल छ । त्यो अहिले कर्मचारीले प्रयोग गर्छन् ।

गाउँपालिका प्रमुखले निजी सवारी प्रयोग गरेपछि वडाध्यक्षले पनि त्यसै गरेका छन् । रुचाल सादगीपूर्ण जीवनशैली रुचाउँछन्। उनको कार्यकक्षमा एसी छैन । उपप्रमुख र अन्य कर्मचारीका कार्यकक्षमा सामान्य पंखा राखिएका छन्। सभाहलमा एसी राखिएको छ ।

कपिलवस्तुको शुद्धोदन गाउँपालिका अध्यक्ष निसार अहमद खाँ पनि आफ्नै मोटरसाइकल चढ्छन्् । मोटरसाइकल चढेर गाउँपालिका सम्हाल्ने उनी जिल्लाका एक्ला स्थानीय तह प्रमुख हुन् । यहाँका १० स्थानीय तहका प्रमुखमध्ये उनीमात्र मोटरसाइकल चढ्छन्। ‘गाडी चढ्न आवश्यक ठानिनँ,’ अध्यक्ष खाँले भने, ‘त्यो सोख हो ।’ नागरिकले तिर्ने करले आफ्नो सोख पूरा गर्नु उचित नलागेको उनले बताए ।

एनएक्सजी लु१३प ६५३६ नम्बरको मोटरसाइकल चलाएर गाउँपालिका कार्यालय आउजाउ गर्छन् । उनलाई गाउँसभाले मासिक ६० लिटर पेट्रोल सुविधा दिएको छ । तर, उनी निर्वाचित भएदेखि एक लिटर पनि लिएका छैनन् । ‘नाजायज सुविधा लिनु भएन,’ उनले भने, ‘खेतबारीले खान पुगेकै छ । मैले सुविधा लिएँ अरुको ध्यान पनि त्यतै जान्छ ।’

रुपन्देहीको देवदह नगरपालिका प्रमुख हीराबहादुर खत्रीले पनि निर्वाचित भएयता सरकारी गाडी चढेका छैनन् । उनले अबको चार वर्ष पनि नचढ्ने घोषणा गरेका छन् ।

निर्वाचित हुनुभन्दा दुई वर्षअघि नै किनेको बा१२च १२०० नम्बरको गाडीमै उनी कार्यालय आउजाउ गर्छन् । एकातर्फ स्थानीय तहको आफ्नै स्रोत न्यून, अर्कोतर्फ गाडी ‘जुन चढे पनि सुविधा एकै’ हुने भएपछि आफ्नै गाडी चढ्ने उनले निधो गरेका हुन् । जनप्रतिनिधिको पद छोडदाका दिन आफ्नै गाडी चढ्नुपर्ने भएपछि अहिले किन ‘हाइफाइ’ देखाउनु भन्दै यस्तो निर्णय गरेको उनले बताए ।

नगरपालिकाको गत वर्षको नगरसभामै दुई गाडी किन्ने प्रस्ताव सदस्यबाट गरियो । तर, उनले एउटा मात्र किन्ने निर्णय गराए । ‘म आफ्नै गाडी चढ्छु,’ उनले भने, ‘अहिलेलाई एउटामात्र किनौं भनेर सहमत गराएँ ।’ जनप्रनिनिधि धेरै विलासी बन्नु हुँदैन भन्ने छलफल नगरसभामै भएपछि एउटा मात्र गाडी किनेको र त्यसबाटै काम चलेको उनले बताए ।

उक्त निजी गाडीमा इन्धन भने नगरपालिकाबाटै हाल्ने गरेका छन् । मर्मत खर्चचाहिँ आफंै बेहोर्छन् । यस वर्षको नगरसभामा समेत थप गाडी किन्ने प्रस्ताव आयो । उनीसहित केही जनप्रतिनिधिले नकिन्ने अडान लिएपछि अहिले पनि नगरपालिकामा दुई सरकारी गाडी र दुई मोटरसाइकलमात्र छन् ।

त्यसमध्ये एउटा उपाध्यक्षसहितका जनप्रतिनिधि र अर्को पुरानो गाडी कार्यकारी अधिकृतसहित अन्य कर्मचारीले प्रयोग गर्छन् । टाढाका दुई वडाध्यक्षलाई दुई मोटरसाइकल दिइएको छ । इन्धन र मर्मतमा खर्च कटौती गर्न नगरपालिकाले कार्यालय समय र अति आवश्यक अवस्थाबाहेक अन्य समयमा गाडी चलाउन दिँदैन ।

कार्यकारी अधिकृत श्रीकृष्ण नेपालले धेरै जनप्रतिनिधिको प्रशासनिक खर्च कम गर्ने नीतिले इन्धन र मर्मत खर्च बचत भएको बताए । ‘सकेसम्म खर्च कम गरौं भन्ने धेरैको उद्देश्य छ,’ उनले भने, ‘त्यसले गाडी खरिद, इन्धन र मर्मत खर्च कटौती भएको छ ।’

(पाल्पाबाट माधव अर्याल, नेपालगन्जबाट ठाकुरसिंह थारू र रूपन्देहीबाट घनश्याम गौतम)

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७५ ०७:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT