नेपालको वास्तविक परीक्षा

हिमेश बज्राचार्य

ढाका — भुटानी टिम र यसले खेल्ने फुटबलबारे काठमाडौंमा धेरै कथा सुन्न पाइन्छ । कुनै समय थियो, जतिबेला थिम्पु–११ का भुटानी खेलाडी काठमाडौंमा खुबै लोकप्रिय थिए । त्यतिबेला खरे बस्नेत र उनका केही साथीको नाम नसुन्ने को मात्र होला ?

थिम्पु ११ र पुलिसबीच बर्थ डे कपका फाइनल त अचेल एकादेशको कथा भए । सन् १९८४ मा काठमाडौंमा पहिलो दक्षिण एसियाली खेलकुद हुँदादेखि भुटानसँग नेपालको फुटबल साइनो जोडिएको थियो ।

त्यतिबेला यी दुई टिमबीच खेल हुँदा नेपालको पक्षमा स्कोर थियो, ५–० । गोल गर्ने खेलाडी थिए, किरण राई, गणेश थापा र कृष्ण थापा । अब सन् १९९९ को प्रसङ्ग । त्यतिबेला पनि नेपालले आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद आयोजना गरेको थियो र फुटबलमा नेपालले भुटानमाथि निकालेको स्कोर थियो, ७–० । भुटान लामो समयपछि अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा पुनरागमन गरेको अवस्थामा थियो । संयोगले यो नै नेपाली टिमले हात पारेको अहिलेसम्मको सबैभन्दा ठूलो जित हो ।

Yamaha

त्यो खेलपछि भुटानी कप्तान दिनेश क्षेत्री भन्थे, ‘हाम्रो तुलनामा नेपालको फुटबल कता हो कता अगाडि छ ।’ अब धेरै पछाडि सन् २००९ मा कोलकातामा नेपाल र भुटानबीचको मैत्रीपूर्ण खेलको प्रसङ्ग । तत्कालीन प्रशिक्षक थिए, उनै कृष्ण थापा । त्यस खेलमा लामो समय एक गोलले पछाडि रहेर नेपालले २–१ को जित निकालेको थियो । फेरि ग्राहम रोबर्टसको पालामा पोखरामा सम्पन्न फ्रेन्डलीमा नेपाल भुटानलाई हराउन संघर्षरत रह्यो ।

अभ्यासमै गोलकिपर किरण लिम्बु र अर्का खेलाडी।तस्बिर : कञ्चन अधिकारी

कति धेरै फरक पुराना र अहिलेको दिनको जित–हारमा । भलै, नेपालका लागि भुटान नै एक मात्र यस्तो प्रतिद्वन्द्वी हो, जसका विरुद्ध नेपाल प्रत्येकपल्ट विजयी रहेको छ । जितबाहेक बराबरी पनि भएको छैन । तर अचेल भुटानी फुटबलको कथा फेरिएको छ । उसले फुटबलमा गरेको प्रगति देखेर नेपाललाई डाहा लाग्न सक्छ । यसै पृष्ठभूमिमा बिहीबार नेपालले साफ च्याम्पिनयसिपमा भुटानको सामना गर्दै छ र यो हुनेछ, नेपालका लागि ‘अल्टिमेट टेस्ट’ ।

यसको नेपाली रूपान्तर हुनसक्छ, वास्तविक परीक्षा । यो खेल जिते, नेपालका लागि प्रतियोगिताको नकआउट चरण प्रवेश जीवन्त हुनेछ । त्योबाहेक अर्को नतिजामा प्रश्न स्वाभाविक बन्ने छ, नेपालले किन फुटबल खेल्ने ? कसरी खेल्ने ? अहिले जसरी फुटबल चलिरहेको छ, त्यसरी नै चल्ने दिने वा होइन, त्यसमा सुधार गर्ने ? त्यसैले यो नेपालका लागि भुटानविरुद्धको खेलमा सीमित हुने छैन । यो त हुनेछ समग्र नेपाली फुटबलकै वास्तविक परीक्षा ।

‘हार्नुपर्ने कारण छैन’
नेपाली टोलीका मुख्य प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जन भने भुटानविरुद्धको खेलमा आफ्नो टिम हार्नुपर्ने कारण देख्दैनन् । शेख जमाल धनमुन्दी फुटबल क्लबको मैदानमा बुधबार नेपाली टिमले दिउँसो प्रचण्ड गर्मी झेल्दै अभ्यास गरेको थियो ।

त्यसअगाडि नेपाली मिडियासँग कुराकानी गर्दै महर्जनले भने, ‘भुटान र बंगलादेश त्यस्ता टिम होइन, जसविरुद्ध हामीले जित नै निकाल्न सक्ने छैनौं । मलाई आफ्नो टिममा पूरा विश्वास छ । हामी आफूअनुकूल नतिजा निकाल्न सक्षम छौं ।’

नेपालले मंगलबार भएको प्रतियोगिताको उद्घाटन खेलमा पाकिस्तानसँग २–१ को हार बेहोरेको थियो । भुटान त्यही दिनको खेलमा बंगलादेशविरुद्ध २–० ले पराजित रह्यो । यो हारले दुवै टिम एकखाले दबाबमा छन् र प्रतियोगिताबाट बाहिरिने डरबाट गुज्रिरहेका छन् । ‘म पहिलो खेल हार्दैमा निरास हुने प्रशिक्षक होइन,’ महर्जनले भने, ‘म टिमले राम्रो प्रदर्शन गर्नेमा सकारात्मक छु । नेपाल सेमिफाइनल पुग्नेछ, म यसलाई लिएर आशावादी छु ।’

यसै समूहमा बिहीबार बंगलादेश र पाकिस्तान पनि खेल्ने छन् । यी दुई खेलमा चारै टिमको नजर हुनेछ र सम्भवत: त्यसयता सेमिफाइनल पुग्ने दुई टिमको समीकरण धेरै हदसम्म स्पष्ट हुनेछ । भुटानविरुद्धको सम्भावित रणनीतिलाई लिएर प्रशिक्षक महर्जनको निष्कर्ष थियो, ‘पाकिस्तानविरुद्ध हाम्रा खेलाडीले कसरी खेले, त्यसमा म सन्तुष्ट नै छु् । तर म पाकिस्तानविरुद्ध हाम्रा खेलाडीले गरेको गल्ती भुटानविरुद्ध पनि दोहोर्‍याउन दिने छैन ।’ अन्त्यमा उनको भनाइ थियो, नेपाली टिमलाई सबै प्रशंसकको शुभेच्छा पनि चाहिन्छ ।

खुला खेल
भुटानी प्रशिक्षक ट्रेभर मोर्गन पनि नेपालविरुद्धको खेललाई लिएर उत्साही छन् । उनको भनाइ छ, दुवै टिम पहिलो खेलमा पराजित रहेको हुँदा दुवैले स्पष्ट जितलाई खेल्नेछन् । त्यसैले प्रतिस्पर्धा रहने छ, ‘ओपन गेम’ अर्थात खुला खेल ।

इस्ट बंगालमा दुई अवसरमा प्रशिक्षक रहिसकेका मोर्गनको पनि दाबी छ, पछिल्लो समय भुटानी फुटबलमा सुधार आएको छ, त्यसैले भुटानलाई कमजोर मानेर पहिले जस्तै खेल्नु गम्भीर भुल हुनेछ ।

भुटानका प्रमुख खेलाडी रहनेछन्, मिनरेवा पन्जाबका चेन्चो ग्याल्सेन । पन्जाबले पछिल्लो जे लिग जित्दा जहाँ गोलपोस्टको जिम्मा किरण लिम्बुले सम्हालेका थिए, त्यहीं आक्रमणको जिम्मा ग्याल्सेनको काँधमा थियो ।

भुटानी फुटबलले गरेको प्रगतिको सबैभन्दा राम्रो उदाहरण हुन्, यिनै ग्याल्सेन । उनी भुटानका लागि सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी पनि हुन् । नेपालले आफ्नो अनुकूल नतिजा निकाल्ने हो भने यी ग्याल्सेनलाई रोक्नैपर्ने हुन्छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७५ ०७:४५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पाका साथी

शान्तदास अहिले ८५ वर्षका भए तर थुप्रै बालबालिकाका साथीजस्तै छन् । बाल साहित्यमा योगदान पुर्‍याएकामा उनले जगदम्बाश्री पुरस्कार पाउने भएका छन् ।
हिमेश बज्राचार्य

काठमाडौँ — शान्तदास मानन्धर बालसाहित्यका हुन् । उनी अहिले ८५ वर्षका भए । यो उमेरमा पनि उनी बालसाहित्य लेखन र सम्पादनमा एकदमै सक्रिय छन् । उनले बालसाहित्यमा कलम चलाउन थालेकै ६० वर्ष भइसक्यो । उनका दुई दर्जन जति बालसाहित्यका किताब प्रकाशित छन् । दुई सयभन्दा बढी बालसाहित्यकै पुस्तक सम्पादन गरेका छन् ।

अहिले पनि स–साना बालबालिकाले पढ्ने साहित्य कस्तो हुनुपर्छ भनेर अध्ययन र चिन्तन मनन गरिरहेका छन् । बालसाहित्यमा निरन्तर कलम लचाएर स्तरीय रचनाहरू दिएबापत् उनलाई जगदम्बाश्री पुरस्कार दिने घोषणा हालै मात्र भएको छ ।

काठमाडौंको झोछेँमा जन्मेका शान्तदासले सुरुवाती शिक्षा आफ्नै घर र टोल छिमेकमा पाएका थिए । किनभने उनी आफू सानोछँदा विद्यालय जाने चलन थिएन । पछि एकैपल्ट ५ कक्षामा जेपी स्कुलमा भर्ना भए । त्यहाँबाटै एसएलसी दिए ।

झोछेँमा जन्मे पनि उनी नजिकैको मरुटोलमा हुर्किए । त्यहाँ उनको बुबाको साबुन पसल थियो । पढ्दै जाँदा उनले स्नातकसम्मको शिक्षा हासिल गरे । शान्तदासले शिक्षकका रूपमा धेरै वर्ष पढाए । त्यसताका पढाउनुलाई पेसाभन्दा पनि समाजसेवाका रूपमा लिइन्थ्यो । उनले एक होइन, धेरै विद्यालयमा पढाए । २००९ सालतिर युवामाझ समाजसेवा गर्ने लहर नै सुरु भएको थियो । यसमध्ये पढाउनुलाई नै सबैभन्दा राम्रो काम मानिन्थ्यो ।

शान्तदासले सबैभन्दा लामो समय शिक्षकका रूपमा झोछेँकै बालसेवा विद्यालयमा बिताए । त्यहाँ १० वर्ष प्रधानाध्यापक रहे । त्यसअघि काठमाडौंकै लैनचौरस्थित शान्ति विद्यागृहमा पनि केही समय पढाए । यसरी शिक्षकका रूपमा विद्यालयमा समय बिताउँदा उनी स–साना बालबालिकासँग नजिक हुन पुगे ।

यस क्रममा उनलाई थाहा भयो– कलिलो उमेरका बालबालिकालाई के मन पर्छ, के मन पर्दैन ? के गर्दा खुसी हुन्छन्, के गर्दा बेखुसी ? शान्तदास राम्रा चित्रकारसमेत थिए । त्यसैले पढाउने क्रममा उनी जहिल्यै सकेसम्म चित्रको बढी प्रयोग गर्थे । घोडाबारे पढाउनु छ भने उनी ब्ल्याकबोर्डमा त्यसको चित्र बनाउँथे । चित्रमै घोडा देखेपछि यो कस्तो जनावर हो भनेर धेरै बताइरहनै पर्दैनथ्यो ।

त्यसैले पनि होला शान्तदास स–साना विद्यार्थीबीच निकै लोकप्रिय भए । यो लोकप्रियतासँगै उनी बालसाहित्यमा आकर्षित भए । अनि स–साना बालबालिकाका लागि कलम चलाउन थाले । २०१५ सालतिर शान्तदासका दुई पुस्तक अंग्रेजीमा प्रकाशित भए । पछि नेपाली र नेपाल भाषामा पनि कलम चलाए । त्यति बेला नेपालीमा बालसाहित्य लेख्न थालिएको थियो । तर प्रकाशित पुस्तक बालबालिकाको हातमा पर्न मुस्किल थियो । ‘मैले बालसाहित्य सिर्जना गर्न थाल्नुको पहिलो उद्देश्य भनेकै किताबहरू बालबालिकासम्म पुगोस् भन्ने थियो,’ अहिले उनी सम्झिन्छन् ।

शान्तदास युवाछँदै चीन र त्यति बेलाको सोभियत संघसँग नेपालको दौत्य सम्बन्ध सुरु भएको थियो । त्यस क्रममा त्यहाँका बालसाहित्य पनि नेपाल आइपुगे । त्यसमध्ये केही नेपालीमा अनुवाद भए । यसरी चीन र सोभियत संघका बालसाहित्यबारे पनि जानकारी भएपछि उनलाई यस क्षेत्रमा कलम चलाउन अझै मद्दत पुग्यो ।

बालसाहित्य कस्तो हुनुपर्छ भन्नेबारे शान्तदास भन्छन्–
बालसाहित्य लेख्दा निकै सचेत भएर लेख्नुपर्छ । यसका लागि धेरैभन्दा धेरै मिहिनेत चाहिन्छ । एकैपल्ट लेखेर टुंग्याउनुपर्छ भन्ने छैन । दोहराएर– तेहराएर लेख्नुपर्छ । लेखकले आफ्ना रचना सफा होस् भनेर निरन्तर र सक्दो प्रयास गर्नुपर्छ । बालसाहित्यको लेखकले सबैभन्दा पहिले ध्यान दिनुपर्छ– कतै यसले बालबालिकालाई कुनै प्रकारले हानि पुर्‍याउने काम त गर्दैन ? यस्तो हानि चेतनाका रूपमा पनि हुन सक्छ, शारीरिक पनि हुन सक्छ । अथवा दुवै । बालसाहित्यको रचना आमा भएर गर्नुपर्छ । यसका लागि आमाको जस्तै माया र धैर्य हुनुपर्छ । आमाको जस्तैमुटु, त्याग र समर्पण चाहिन्छ ।

आफ्नो बच्चालाई लिएर आमाको आफ्नै धारणा हुन्छ । ठूलो भएर यो यस्तो बन्छ, उस्तो बन्छ भन्ने आशा र भरोसा हुन्छ । त्यसरी नै लेखकले पनि बालबालिकाप्रति आशा र भरोसा राख्नुपर्छ । अहिलेको बालसाहित्यमा धेरै सुधार चाहिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT