साफ च्याम्पियनसिप : इतिहास रच्न आतुर

हिमेशरत्न वज्राचार्य

ढाका — प्रशिक्षक बालगोपाल महर्जनलाई विश्वास गर्ने हो भने बुधबार नेपाली फुटबलका लागि ऐतिहासिक साबित हुँदै छ । दक्षिण एसियाली फुटबलको सबैभन्दा ठूलो प्रतियोगिता साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाल अहिलेसम्म फाइनल पुग्न सकेको छैन ।

‘अब नयाँ इतिहास रचिने छ, हामी फाइनल पुग्नेछौं,’ प्रशिक्षक महर्जनले खुबै आत्मविश्वाससँग भनेका छन् ।


Yamaha

यसपल्ट अन्तिम चारमा नेपालको प्रतिद्वन्द्वी छ माल्दिभ्स । माल्दिभ्स त्यही टिम हो, जसका विरुद्ध साफ च्याम्पियनसिपमा नेपालले अहिलेसम्म जित निकाल्न सकेको छैन । यस्तोमा कसरी सम्भव हुन्छ त माल्दिभ्सविरुद्ध जित ? यसका आधार के हुन् त ? इतिहासकै प्रसङ्गमा सबैभन्दा पहिला पुराना दिनका कथा कोटयाउनु ठीक हुन्छ ।


नेपालका लागि माल्दिभ्स निकै पुरानो प्रतिद्वन्द्वी हो । सन् १९८४ मा नेपालले पहिलोपल्ट खेलेको थियो । अवसर थियो दक्षिण एसियाली खेलकुद । त्यति बेला माल्दिभ्सको फुटबल भर्खर बामे सर्दै थियो र यो टिम नआउला भनेर नेपालका केही प्रतिनिधि राजधानी माले नै पुगेका थिए, खेलाडीलाई काठमाडौं ल्याउन ।


त्यसयता माल्दिभ्स सरकारले नै फुटबलमा लगानी गर्न थाल्यो र हेर्दा हेर्दै टिम धेरै माथि पुग्यो । नेपाली फुटबललाई ईष्र्या लाग्ने एउटा विषय यही पनि हो, माल्दिभ्सले फुटबलमा गरेको प्रगति । यो प्रगति पनि कस्तो भने माल्दिभ्सको सामना गर्दा नेपाल दबाबमा आउने र अधिकांस समय पराजित नै रहने । साफ च्याम्पियनसिपमा अहिलेसम्म नेपालले माल्दिभ्सलाई हराउन नसक्नु पनि त यही कारणले हो । अली अस्फाकसहितको माल्दिभ्स नेपालमाथि हाबी रहँदै आएको छ ।


दक्षिण एसियाली फुटबलले पाएका सबैभन्दा ठूला दुई स्टारमा एक भाइचुङ भुटिया हुन् भने अर्को यिनै अस्फाक । फुटबलमा एउटा के नियम छ भने कुनै टिमले गति लिन्छ भने त्यसमा एक दिन न एक दिन पूर्णविराम आवश्यक हुन्छ । माल्दिभ्सको अहिलेको टिम यही स्थितिबाट गुज्रिरहेको छ । अब माल्दिभ्सको फुटबल त्यस्तो रहेन, जुन पहिला थियो । यसको ठीक उल्टो, नेपाली टिम पनि अब त्यस्तो रहेन, बरू बलियो भएको छ र यसपल्टको प्रतियोगिताकै क्रममा अब्बल हुँदै छ ।


खस्कँदै माल्दिभ्सको फुटबल
पछिल्लो समय माल्दिभ्सको फुटबल एकपछि अर्को विवादबाट गुज्रिरहेको छ । त्यहाँको फुटबलमा अचेल कलहमात्र पाइन्छ । त्यसैले त्यहाँको फुटबल फुटबाट गुज्रिरहेको छ । यसको असर टिमको प्रदर्शनमा पनि पर्ने नै भयो । अहिलेको टिममा अस्फाक छैनन् । अधिकांस खेलाडी नयाँ र युवा छन् । सायद माल्दिभ्स यसपल्ट सेमिफाइनलका लागि पनि योग्य थिएन । आखिरमा एउटै खेल नजितेको अनि एउटै गोल नगरेको टिम कसरी अन्तिम चारका लागि हकदार हुनसक्छ र ?


प्रतियोगिताको समूह चरणमा खराब खेल्नेमा एक माल्दिभ्स पनि हो । श्रीलंकाविरुद्ध गोलरहित खेल खेलेको माल्दिभ्स भारतको हातबाट २–० ले पराजित रह्यो । ‘टस’ मा भाग्य उसकै पक्षमा रहेर मात्र माल्दिभ्सले सेमिफाइनल खेल्न लागेको हो । यस्तै प्रदर्शनका कारण माल्दिभ्स मिडियामा टिम र यसका प्रशिक्षक पेटर सेगरट खुबै आलोचना भइरहेको छ । त्यसैले सेमिफाइनल अगाडि आयोजित प्रि(म्याच कन्फ्रेन्समा उनी आक्रोसित हुँदै प्रस्तुत भए ।


उनको भनाइ थियो, ‘माल्दिभ्सको मिडिया र केही फुटबल पदाधिकारी किन हाम्रो टिम सेमिफाइनलमा हारोस् भन्ने चाहन्छ, म यो तथ्य बुझ्दिनँ । सबैले सोधिरहेका छन्, टिममा किन अस्फाक छैनन् भनेर ? मेरो काम टिममा नभएका खेलाडीलाई लिएर चिन्ता गर्ने होइन । अहिले टिममा जति खेलाडी छन्, म तिनीबारे मात्र बोल्न सक्छु । यो टिम नयाँँ छ र यही टिम भविष्यमा गएर माल्दिभ्स फुटबलको आधार हुनेछ ।’ उनी एउटा के तथ्यमा सहमत छन् भने टिमलाई सधैं भाग्यले साथ दिँदैन, नेपालविरुद्ध टिमलाई पक्कै मिहिनेत गर्नुपर्नेछ ।


नेपाली पक्षको दाबी
इतिहासले भन्छ, नेपालमाथि माल्दिभ्स हाबी छ । तर नेपाली प्रशिक्षक महर्जन वर्तमानमा केन्द्रित हुन जोड दिइरहेका छन् । ‘हामीले पछिल्लो समय माल्दिभ्सलाई दुई सेमिफाइनलमा हराएका छौं । पहिलो बंगबन्धु गोल्डकप, दोस्रो दक्षिण एसियाली खेलकुदको फुटबलमा । यसपल्ट पनि जितेर हामी माल्दिभ्समाथि सेमिफाइनलमा जितको ह्याट्रिक उपलब्धि हात पार्न चाहन्छौं,’ उनको भनाइ छ । नेपालले सन् २०१६ मा ढाकामै बंगबन्धु गोल्डकपको सेमिफाइनलमा माल्दिभ्सलाई ४–१ ले हराएको थियो ।


त्यसमा नवयुग श्रेष्ठले ह्याट्रिक गरेका थिए । प्रतियोगिताको समाचार संकलन गर्न ढाका आएका जति पनि पत्रकार छन्, सहभागी सातै टिमका जति पनि प्रशिक्षक छन्, ती सबैको एउटै भनाइ हो, अहिलेसम्मको खेलको आधारमा सबैभन्दा बलियो टिम नै नेपाल हो ।


भारतका सहायक प्रशिक्षक बैंकटपतिले मानेका छन्, प्राविधिक रूपमा नेपाली खेलाडी अब्बल दर्जाका छन् । प्राविधिक भाषा भन्ने हो भने नेपाल प्रतियोगिताको ‘टिम अफ द मोमेन्ट’ हो ।


नेपाल जसरी सेमिफाइलन पुगेको छ, त्यो नै प्रशंसायोग्य छ । पाकिस्तानविरुद्ध पहिलो खेल गुमाएर नेपाल खुबै दबाबमा आयो । भुटानलाई हराएर पनि नेपालमाथि यस्तै चर्को दबाब थियो । अन्तिम खेल बंगलादेशविरुद्ध थियो र त्यसको अन्तिम मिनेटसम्म पनि नेपाल ढुक्क हुन सकेको थिएन । अन्त्यमा नेपालले त्यो खेल जित्यो नै, समूह विजेता पनि बन्यो । नेपाली फुटबल इतिहासमै यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा सुन्दर पुनरागमन हो । टिमले जति बेला यस्तो गति लिन्छ, त्यो नै जितको हकदार हुन्छ ।


‘टिममा कुनै प्रकारको समस्या छैन, सबै खेलाडी सेमिफाइनललाई उत्साही छन्,’ प्रशिक्षक महर्जनले भनेका छन्, ‘सेमिफाइनलमा सबै खेलाडीले आफ्नो शतप्रतिशतभन्दा बढी दिने छन् । साफ च्याम्पियनसिपको फाइनल पुग्ने र उपाधि जित्ने यो भन्दा राम्रो अवसर फेरि आउने छैन, हामी यो अवसर गुमाउने पक्षमा छैनौं ।’ कम्तीमा कागजमा नेपाल माल्दिभ्सविरुद्ध यति बलियो भएको यो लामो समयपछि पहिलोपल्ट हो । यसलाई सही साबित गर्न नेपालले मैदानमा पनि त्यसैअनुसार खेल भने पस्किनुपर्नेछ । यो नै एकमात्र आवश्यकता हो ।

आजका खेल
नेपालविरुद्ध माल्दिभ्स
१५: ४५ बजे


भारतविरुद्ध पाकिस्तान
१९: १५ बजे

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०७:५३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

त्यो मुलुकी ऐन

हिमेशरत्न वज्राचार्य

काठमाडौँ — नयाँ मुलुकी संहिता (ऐन) जारी भएसँगै धेरैले फेरि एकपल्ट पहिलो राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुरलाई सम्झेका छन् । इतिहास भन्छ– जंगबहादुरले नेपाललाई पहिलोपल्ट लिखित कानुन दिए ।

उनले नै विक्रम संवत् १९१० मा मुलुकी ऐन जारी गरेका थिए, जुन नेपालको कानुनको मात्र नभएर समग्र इतिहासकै दृष्टिकोणले पनि ठूलो उपलब्धि थियो । इतिहासकार त्रिरत्न मानन्धर त जंगबहादुरको यो काम पूरा राणा शासनकै एक ठूलो उल्लेखनीय उपलब्धि मान्छन् ।

‘त्यसअघि नेपालमा लिखित कानुन थिएन । सानोतिनो अदालतबाट आदेशमात्र हुन्थ्यो, लिखित रूपमा । कसैले कसैको ज्यान लिए कस्तो दण्ड दिने भनेर केन्द्रमा सोधिन्थ्यो । जंगबहादुरले त विस्तृत ऐन नै बनाए,’ उनले भने, ‘यसको पूरा श्रेय उनलाई दिनैपर्छ । यो ऐतिहासिक कदम हो । शासकका रूपमा एउटा विधि बनाएर जाने इच्छा पनि भएको हुनुपर्छ ।’

त्यतिबेला सजायमा एकरूपता थिएन । एकै घटनामा फरक ठाउँमा फरक सजाय हुन्थ्यो । यो ऐन आएपछि यसैका आधारमा निर्णय हुन थाल्यो । इतिहासकार मानन्धर भन्छन्, ‘जंगबहादुरको मुलुकी ऐन कति धेरै विस्तृत छ भने सम्भवत: यत्तिको ऐन भविष्यमा पनि कहिल्यै आउनेछैन ।’ यो लगभग ८ सय पेज लामो छ । नेपालको कानुनी इतिहासमा कलम चलाउने पहिलो पुस्ताको इतिहासकारमा पर्छन् मानन्धर । जंगबहादुरको मुलुकी ऐनमै केन्द्रित भएर उनले पुस्तक पनि लेखेका छन् ।

जंगबहादुरले बनाएको यो ऐनलाई पछि गएर श्री ५ सुरेन्द्रको शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन भनेर नाम दिइयो । जुन बेला यो कानुन बन्यो, यसको नाम मुलुकी ऐन थिएन, ऐनमात्र थियो । पछि २००९ को संस्करणपछि मात्र यसलाई मुलुकी ऐन भन्न सुरु भएको हो । यसमा संशोधन भने विभिन्न समयमा भएको पाइन्छ ।

यसमध्ये मुख्य संशोधन १९४५ मा वीरशमशेरले गरे । संशोधनका क्रममा त्यसलाई पाँच भागमा विभाजन गरियो । त्यसमध्ये पहिलो र दोस्रो भाग कार्यविधि ऐन, तेस्रो दिवानी ऐन, चौथो र पाँचौं फौजदारी ऐन हुन् । संशोधनका क्रममा मुलुकी ऐन छाप्ने काम पनि जारी रह्यो । यो चन्द्रशमशेरका पालामा १९८० र १९८४ मा छापिएको थियो । फेरि १९९२ मा जुद्धशमशेरको पालामा छापियो । राणाकालको उत्तराद्र्धतिर २००५ सालमा छापिएको थियो । प्रजातन्त्र आइसकेपछि २००९ र २०१२ मा पनि छापियो । त्यसपछि यो दोहोर्‍याएर छापिएन ।

कहिले विस्थापित भयो ?
राजा महेन्द्रले २०२० मा नयाँ मुलुकी ऐन जारी गरे, जुन बिहीबारसम्म कायम रह्यो । धेरैले शुक्रबार नयाँ मुलुकी ऐन लागू भएपछि जंगबहादुरको पालाको मुलुकी ऐन १ सय ६५ वर्षपछि विस्थापित भयो भनेका छन् । ‘मेरो दृष्टिकोणमा विस्थापित भयो भन्न मिल्दैन । जंगबहादुरले बनाएको त्यो मुलुकी ऐन त २०२० मै विस्थापित भइसकेको थियो,’ मानन्धरले भने । त्यतिबेला राजा महेन्द्रले बनाएको मुलुकी ऐनमा स्पष्ट लेखिएको छ, ‘१९१० को मुलुकी ऐन अबको समय परिस्थिति ध्यानमा राखेर नयाँ मुलुकी ऐन जारी गरिबक्सेका छौं ।’ त्यसकै अन्त्यमा ‘यसअगाडि जारी मुलुकी ऐन खारेज भयो’ भनेर पनि लेखिएको छ । त्यसैले जंगबहादुरको मुलुकी ऐन १ सय १० वर्षसम्म चल्यो । त्यो २०२० मा खारेज भयो ।

राजा महेन्द्रको मुलुकी ऐन पनि ५५ वर्षपछि खारेज भएको छ । २०२० को मुलुकी ऐनमा पनि पाँच भाग थियो । त्यसमध्ये पहिलो र पाँचौं भागमा खासै केही उल्लेख छैन । पहिलोमा परिभाषामात्रै थियो भने पाँचौंमा पुरानो मुलुकी ऐन खारेज भएकोमात्र उल्लेख छ । बीचको तीन भाग भने महत्त्वपूर्ण छ । त्यसमध्ये दोस्रो भागमा कार्यविधि ऐन, तेस्रो भागमा दिवानी ऐन र चौथो भागमा फौजदारी ऐनबारे उल्लेख छ । भदौ १ देखि जारी भएको तेस्रो मुलुकी ऐन हो ।

खुल्न नसकेको स्रोत
जंगबहादुरले जारी गरेको मुलुकी ऐन कसरी लेखियो भन्नेबारे भन्ने अहिलेसम्म खासै अनुसन्धान हुन सकेको छैन । ‘पक्कै पनि यो नितान्त मौलिक थिएन होला । त्यतिबेला यति धेरै कानुन बनाउन सक्ने विज्ञ को थियो होला ? त्यो ऐनबारे त धेरै लेखियो, तर यसको स्रोतबारे भने लेखिएकै छैन भन्दा पनि हुन्छ,’ मानन्धरले थपे ।

केबाट प्रभावित भएर ऐन बन्यो भनेर भन्न सकिने स्थिति अझै नभएको मानन्धर बताउँछन् । ‘तर यसका लागि व्यापक गृहकार्य भने पक्कै भएको हुनुपर्छ, धेरैले यो हिन्दु शास्त्रअनुसार छ भनेका छन् । केहीले मनुस्मृतिका आधारमा बनाएको पनि भन्छन् । मेरो विचारमा त्यो केही पनि होइन,’ उनले भने, ‘हिन्दु शास्त्रअनुसार बनाएको भए, त्यसैअनुसार वर्ग विभाजन हुन्थ्यो । त्यति बेलाको वर्ग विभाजन ब्राह्मण, क्षत्री, वैश्य र शुद्रअनुसार थियो । तर ऐन त्यसअनुसार थिएन ।

जंगबहादुर कसबाट प्रभावित ?
ऐन बनाउनुअघि जंगबहादुर बेलायत गएकाले त्यहाँको केही प्रभाव हुन सक्ने अनुमान पनि गरिएको छ ।

उनले त्यहाँको रहनसहन, कानुनबारे बुझ्ने प्रयास पक्कै गरेको हुनुपर्छ । तर ऐनमा खास प्रभाव भने फ्रान्सको छ । जंगबहादुर बेलायतपछि फ्रान्स पनि गएका थिए । त्यतिबेला त्यहाँ नेपोलियनले बनाएअनुसारको ‘नेपोलियन कोड’ लागू थियो । त्यसैअनुसार ऐन–कानुन चल्थ्यो । त्यसैले यो पनि त्यसैबाट बढी प्रभावित भएको हो भनेर दाबी गरिन्छ ।

‘नेपोलियन कोडबाट प्रभावित भएर त्यस्तै कानुन आफ्नो देशमा पनि चाहिन्छ भन्ने सोच जंगबहादुरमा आएको हुन सक्छ,’ मानन्धर मान्छन्, ‘त्यसबाट प्रभावित भए पनि यसबाट ठयाक्कै केही लिइएको जस्तो भने देखिन्न । त्यसैले यति विस्तृत मुलुकी ऐन लेख्न स्रोत कहाँबाट आयो, अविश्वसनीय छ । ठूलो जात, सानो जात, अनि ठूलो जातले सानो जातको हातबाट खान नहुने, खाए दण्डित हुने भन्ने फ्रान्समा थिएन होला । यो पक्कै कतैबाट आएको हुनुपर्छ ।’

त्यतिबेला यस्तो कानुनमा दख्खलप्राप्त नेपालमै धेरै थिए । केहीले लोकपति र लोकेश्वर झाले बनाएको पनि भनेका छन् । ‘म यो तथ्यलाई पनि मान्दिनँ । यसबारे भीमबहादुर पाण्डेले लेखेका हुन् । यसबारे मैले उनीसँग कुराकानी पनि गरें । उनले त्यति बेला मैले सुनेको भनेर उत्तर दिएका थिए । उनी किन गलत थिए भनेर म कारण प्रस्तुत गर्न सक्छु,’ प्राध्यापक मानन्धरले भने ।

जंगबहादुरको मुलुकी ऐन बनाउन मद्दत गर्ने भनेर २ सय १९ जनाको सूची नै राखिएको छ । त्यसमा लोकपति र लोकेश्वरको नाम छैन । उनीहरूले साँच्चै मुलुकी ऐन लेखेको भए नाम हुनुपर्ने मानन्धरको तर्क छ । यहाँनिर के पनि उल्लेख गर्नुपर्छ भने जंगबहादुर बेलायत र फ्रान्स जानु अगाडि नै उनले ऐन–कानुन संग्रह गर्नुपर्छ भनेर एउटा कमिटी बनाएका थिए । भारतीय इतिहासकार एमएस जैनले लेखेका छन्, ‘मुलुकी ऐन जारी गरेर जंगबहादुरले कुनै ठूलो काम गरेका होइनन् ।’ बरु त्यसअघि मौखिक रूपमा रहेका कानुनको संग्रहमात्र गरेका हुन् भनेर जैनले लेखेका छन् ।

‘तर यो तथ्य पनि स्वीकार्य छैन,’ मानन्धरले भने । जंगबहादुरले जारी गरेको मुलुकी ऐनको उत्तिकै आलोचना गर्ने पनि छन् । ‘यसमा कमजोरी पनि उत्तिकै छन् । गैरहिन्दु धर्म मान्नेका लागि यो अनुदार छ । ठूलो जातले उस्तै अपराध गरे पनि कम सजाय, सानो जातले फेरि उस्तै अपराध गरे बढी सजाय दिने प्रावधान भने यो मुलुकी ऐनको सबभन्दा ठूलो कमजोरी हो,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७५ ०७:१०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT