बाहिरिए मोउरिन्हो

न्युयोर्क टाइम्स

म्यानचेस्टर — प्रिमियर लिगमा सबैभन्दा खराब सुरुआतको रूपमा लिभरपुलसँग आइतबार ३–१ गोलले पराजित भएको दुई दिनपछि म्यानचेस्टर युनाइटेडले प्रशिक्षक जोसे मोउरिन्हो जिम्मेवारीबाट अलग भएका छन् । 

क्लबले मंगलबार बिहानआफ्नो वेबपेजमार्फत वक्तव्य जारी गर्दै ओल्ड ट्राफोर्डमा साढे दुई वर्ष बिताएका मोउरिन्होको बहिर्गमन पुष्टि गरेको हो । युनाइटेडले आफ्नो जिम्मेवारीका लागि यी पोर्चुगिज म्यानेजरलाई धन्यवादसँगै भविष्यमा सफलता शुभकामनासमेत दिएको छ । मोउरिन्होलाई चेल्सीले दोस्रोपल्ट जिम्मेवारीबाट बर्खास्त गरेको यसै साता तीन वर्ष पुगेको छ ।

मोउरिन्होले विश्वकै केही शीर्ष क्लबमा काम गरेका छन् । चेल्सीका अलावा उनले रियल म्याड्रिड, इन्टर मिलान र पोर्टोको प्रशिक्षण सम्हालेका छन् । युनाइटेडका लागि लामो समयसम्म काम गर्ने अवसर पाएका थिए । सन् २०१६ को सिजन युनाइटेडको आफ्नो नियुक्तिलाई उनले ‘विशेष सम्मान’ को रूपमा व्याख्या गरेका थिए ।

सन् २०१३ मा सर एलेक्स फर्गुसनको बहिर्गमनपछि युनाइटेड उपर्युक्त प्रतिस्थापनका लागि संघर्षरत थियो । क्लबका कार्यकारी उपाध्यक्ष एड उडवार्डले त्यति बेला मोउरिन्होको नियुक्तिपछि भनेका थिए, ‘स्वाभाविक रूपमा उनी विश्वकै उत्कृष्ट प्रशिक्षक हुन् ।’

आफ्नो समयमा मोउरिन्हो त्यस प्रतिष्ठाको औचित्य पुष्टि गर्न संघर्षरत देखिए । यद्यपि पहिलो सिजनमा युनाइटेडले युरोपा लिग र लिग कपको उपाधि जितेको थियो । साथै युनाइटेडले दोस्रो स्थानमा रहेर प्रिमियर लिग टुंग्याएको थियो ।

उच्च प्रतिभा अनुबन्ध गर्न सयौं करोड डलर खर्चिनुका बाबजुद मोउरिन्होले लगातार क्लबको भर्ती नीतिको आलोचना गरिरहे । पछिल्लो १८ महिनायता खेलाडीसँग पनि उनको दूरी बढिरहेको थियो ।

इंग्लिस फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा महँगा खेलाडी पाउल पोग्बाले एक विशेष मुद्दा साबित गरिदिएका छन् । गत समरमा फ्रान्सलाई विश्व च्याम्पियन बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका पोग्बालाई उत्साहित गर्नुको सट्टा मोउरिन्होले निरुत्साहित गरे ।

अर्कोतर्फ सिजन सुरुआतमा मोउरिन्होले पोग्बालाई कप्तानको रूपमा प्रस्तुत गरे । पछि विचित्र रूपमा उनलाई हटाइयो । यसबाट पनि मोउरिन्होले आमजनताको आलोचना खेपे । मोउरिन्होले यसै सिजन क्लबका कार्यकारीलाई एक इमेलमार्फत नोट गरेका थिए । उनको कुनै पनि गुनासोको सुनुवाइ भएन ।

पोग्बामात्र होइनन् । मोउरिन्होले टिमका लगभग सबै खेलाडीसँग आफ्नो विश्वास गुमाएका थिए । उनले डिफेन्डर ल्युक शदेखि स्ट्राइकर एन्थोनी मार्टियललाई खुसी बनाउन सकेनन् भने युवा खेलाडीको मन जित्न सकेनन् ।

एन्थोनीलाई क्लब छाड्ने अनुमति दिँदा मोउरिन्हो खुसी थिए । तर, क्लब र प्रशिक्षकबीचको बढ्दो तनावको संकेत दिँदै युनाइटेडले उनको अनुबन्ध एक वर्ष लम्ब्यायो । जसले मोउरिन्होसँगको दूरी थप बढाइदियो ।

जसरी परिस्थिति खराब हुँदै गयो, त्यसको असर नतिजामा पनि देखिन थाल्यो । युनाइटेड च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम–१६ मा छ । जहाँ नेयमर र केलिन एमबाप्पेको टोली उसको प्रतीक्षामा छ । तर प्रिमियर लिगमा टोलीसँग मात्र २६ अंक छ ।

सिर्जनशीलताको अभाव र आक्रामक स्वभावको कमीका कारण अहिले युनाइटेडको व्यापक आलोचना भइरहेको छ । उसले बर्नमाउथले जत्तिकै खेल जितेको छ भने गोल अन्तर एभरटनको भन्दा पनि कम छ ।

एनफिल्डमा आइतबारको पराजयपछि युनाइटेड शीर्षस्थानको लिभरपुलभन्दा १९ अंकले पछि छ । आगामी सिजन च्याम्पियन्स लिगमा छनोट हुनका लागि आवश्यक शीर्ष पाँचस्थानमा पुग्न ११ अंकले पछि छ ।
- रोरी स्मिथ

प्रकाशित : पुस ४, २०७५ ०९:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बच्चाकै सम्पादन !

आनुवंशिक गुण परिवर्तन गराएर बच्चा जन्माउनु चिकित्सकीय क्षेत्रमा खतरनाक अपराध हो ।
न्युयोर्क टाइम्स

काठमाडौँ — ढिलो–चाँडो यो हुनु नै थियो– एक बदमास चिनियाँ वैज्ञानिकले आफूले दुइटा मानव भ्रूणको वंशाणु (जिन) को सम्पादन गरेर त्यसलाई एक महिलाको गर्भमा राखी अनुवांशिक गुण परिवर्तन गरिएका दुई बालिकाको जन्म गराएको दाबी गरेका छन् । यो कुनै विज्ञानको काल्पनिक कथा होइन । 

यदि यो सत्य हो भने जैविक रूपमा स्वचालित हुने निर्देशनलाई बीचमा प्रभावित गर्दा अब उनीहरूले त्यही चिज आफ्नो बच्चा र त्यसपछिको पिढीमा सार्दै जानेछन् । यो चिकित्सकीय क्षेत्रमा सबैभन्दा खतरनाक अपराध हो । यसको घोर भत्र्सना गरेर मात्रै पनि पुग्दैन ।

कुनै दिन एउटा औषधिको चक्की खाँदैमा पनि वंशाणु सम्पादित हुने प्रविधि विकसित होला । त्यो समय भने आइसकेको छैन । अहिले पनि अनुवांशिक गुणलाई आफूखुसी सम्पादन गर्नुमा धेरै ठूलो जोखिम छ । के सम्पादन गर्दा के हुन्छ भन्ने निकै कममात्रै थाहा छ ।

केही वर्षयता, अझ पछिल्लो शताब्दीमा अनुवांशिक गुण सम्पादन गर्ने विषयमा हामी धेरै अगाडि बढेका छौं । ‘क्रिस्पर’ नाम दिइएको उक्त विधि अनुसार कुनै पनि जैविक वस्तुको डीएनए सिक्वेन्सको केही भागलाई सम्पादन गर्ने गरिन्छ । यो प्रविधिले विज्ञानलाई नयाँ आयाम दिएको छ । करोडौं ‘ए’, ‘सी’, ‘टी’ र ‘जी’ शब्दबाट निर्मित अनुवांशिक गुणले नै हामी बनेका हौं ।

विश्वमा विभिन्न रोगको निदानका लागि धेरै प्रकारका चिकित्सकीय परीक्षणहरू भइरहेका छन् । जसमा विशेष गरेर हेमोफिलिया, थालासिमिया र सिक्कल सेल एनिमिया छन् । यस प्रकारको परीक्षण र हालै चीनमा गरिएको परीक्षणमा ठूलो भिन्नता छ ।

रोगको निदानका लागि रोगीको वंशाणुलाई सम्पादन गर्दा त्यो अर्को पिढीमा सरेर जाँदैन । तर चिनियाँ वैज्ञानिकको परीक्षणले भने कालान्तरसम्मै प्रभाव पार्ने निश्चित छ, अर्को पिढीमा मात्रै होइन । यस प्रकारका परीक्षणहरू प्रारम्भिक तहमै छन् । यसको नतिजा र त्यसले उपचारलाई कति प्रभावकारी बनाउँछ भन्ने थाहा भइसकेको छैन । यसको प्रभाव जेसुकै भए पनि त्यो बिरामीमा मात्रै सीमित रहन्छ, जसले जानेरै उक्त अनुसन्धानमा सहभागिता जनाएको हुन्छ ।

मानव भ्रूणमा पनि यस प्रकारका अनुसन्धानहरू प्रयोगशालाभित्र भएका छन् । तर त्यस्ता भ्रूणलाई कुनै महिलाको गर्भमा प्रत्यायोजित गरिएको छैन । यस प्रकारको वंशाणु सम्पादनले जन्मिने बच्चाको सम्पूर्ण कोषलाई नै प्रभाव पार्छ र त्यो अर्को पिढीमा पनि प्रत्यायोजित हुन्छ ।

भौतिकशास्त्री डा. हे जियानक्वीको जो चिकित्सक पनि होइनन्, उनको नेतृत्वमा चीनको साउदन युनिभर्सिटी अफ साइन्स एन्ड टेक्नोलोजी, सेन्जेनमा गरिएको चिनियाँ अध्ययन विशेष गरेर एचआईभीलाई शरीरको कोषमा प्रवेश दिने सीसीआर फाइभ नामक वंशाणुमा केन्द्रित थियो ।

उक्त वंशाणुलाई सम्पादन गरेर एचाआईभी प्रतिरोधी बनाउनु एड्स रोकथामका लागि अग्रगामी कदम हुनसक्ने भए पनि त्यो आवश्यक भने थिएन । किनभने त्यस प्रकारको सम्पादनले अन्य रोगहरूको संक्रमण बढ्न सक्छ । पहिले वयस्कमा गरिएको अध्ययनमा सीसीआर फाइभ वंशाणुलाई निस्क्रिय पारेर हेरिएको थियो ।

त्यसैले पनि अहिले चिनियाँहरूले गरेको अनुसन्धान आवश्यक थिएन । यो नैतिक रूपमा अमान्य कुरा हो । जुन विषयमा आफूलाई सम्पूर्ण रूपमा ज्ञान छैन, त्यसमा अनुसन्धान गर्नै हुँदैन र मिल्दैन पनि ।
अनुवांशिक गुणलाई निर्देश गर्ने वंशाणुलाई सम्पादन गर्दा अन्य रोगसँग लड्ने क्षमतामा ह्रास आउन सक्छ ।

हालसम्म भएको अध्ययन अनुसार क्रिस्पर विधिबाट गरिने सम्पादन लेजर प्रविधिझैं सही छ कि छैन भन्ने पनि अध्ययनकै क्रममा छ । र यसरी परिवर्तन गरिएको वंशाणुको सिक्वेन्सले लक्षित वंशाणुमा मात्रै प्रभाव पारेको छ कि छैन भनेर वंशाणु सम्पादन गर्नुपूर्व र पछि पनि अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ ।

अहिले यी सबै अध्ययन प्रारम्भिक चरणमै भएकाले कसैले पनि यकिन साथ केही भन्न सक्ने अवस्था रहँदैन । हामीले नचाहिँदो परिवर्तन देखेनौं भन्दैमा त्यहाँ सबै ठिक छ भन्न सकिँदैन । अनुवांशिक गुण ६ अर्ब ‘लेटर’ (‘ए’, ‘सी’, ‘टी’ र ‘जी’ शब्द) हरूको सञ्जालले निर्देशित हुन्छ । जसलाई सम्पादन गर्दा कसले, कहाँ, के प्रभाव पार्छ थाहै हुँदैन । त्यसैले पनि यस प्रकारको सम्पादन गर्दा धेरै होशियारी र अध्ययनको विकल्प छैन ।

यस्तोमा चिनियाँ अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको अनुसन्धानलाई बायोमेडिकल समुदायमा समीक्षाका लागि पेस गरिएको पनि छैन । उक्त सम्पूर्ण प्रक्रियामा के गरियो वा कस्तो प्रकारको सम्पादन गरिएको छ भन्ने यकिन छैन । यस्तै लक्षित वंशाणुलाई मात्रै निस्तेज बनाइएको हो वा होइन भन्ने तथ्यांक पनि सार्वजनिक गरिएको छैन । र त्यसलाई प्रमाणित गर्न पनि कोषको प्रयोगशालामा परीक्षण गर्नुपर्छ ।

विज्ञानमा गरिएका अनुसन्धानहरू पारदर्शी हुनुपर्छ । तर यहाँ अनुसन्धानकर्ताको युट्युबमा उपलब्ध भिडियोमात्रै छ र त्यसमा उनले निसंकोच यो प्रक्रिया सम्पूर्ण रूपमा सुरक्षित भएको दाबी गरिरहेका छन् ।
उता डा. हेको विश्वविद्यालयले यो अनुसन्धानबारे अनविज्ञता प्रकट गर्दै छानबिन भइरहेको जनाएको छ । विश्वविद्यालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा मानव भ्रूणको वंशाणुमा गरिएको सम्पादनलाई शैक्षिक नैतिकता र आचारसंहिताको उल्लंघन भनेर खण्डन गरिएको छ ।

भविष्यमा यस प्रकारको अनैतिक क्रियाकलापमा कुनै पनि वैज्ञानिकलाई सामेल हुन नदिन अन्तर्राष्ट्रिय रूपमै पहलकदमी हुनुपर्छ । डा. हेको सन्दर्भमा उनलाई विश्वविद्यालयले हदैसम्मको कारबाही गर्नु जरुरी हुन्छ । साथै सरकारले पनि यस प्रकारको अनुसन्धानलाई निरुत्साहित गर्न कडा कदम चाल्नुपर्छ र त्यस्ता वैज्ञानिकलाई ठूलो जरिवानाका साथै काम गर्न प्रतिबन्ध लगाउनुपर्छ ।

ती दुई बालिकाहरूको अनुवांशिक गुणमा के परिवर्तन गरिएको छ र त्यो सुरक्षित छ या छैन, हामीलाई थाहा छैन । तर त्यो पूर्णरूपमा नचाहिँदो काम हो भन्नेमा दुईमत छैन । वंशाणुमा गरिने सम्पादनले के कस्तो असर पर्छ भन्ने यकिन नभएकोले अहिले यस प्रकारको कुनै पनि अनुसन्धानमा अगाडि बढ्नु अनुचित हुन्छ ।

–एरिक जे टोपोल
लेखक स्क्रिप्स रिसर्च ट्रान्जिसनल इन्स्टिच्युटका निर्देशकका साथै हृदयरोग विशेषज्ञ हुन् ।
(‘द न्युयोर्क टाइम्स’बाट अनुदित)

प्रकाशित : मंसिर १५, २०७५ ०८:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT