विशाल डेटा स्टोरका लागि ‘डिएनए कम्प्युटर’

दिनेश यादव

काठमाडौँ — महत्वपूर्ण डेटाहरु चोरी हुने र संग्रह गर्न समस्या भएकाले त्यसबाट मुक्ति पाउन शोधकर्ताहरुले एउटा छुट्टै प्रविधियुक्त कम्प्युटरको विकास गर्नमा जुटेका छन् ।


खासगरि थुप्रै गोप्य डेटाहरुलाई थोरै ठाउँमा कसरी सुरक्षित बनाउन सकिन्छ भन्नेबारे उनीहरु केन्द्रित भएका छन्। यसको शुरुवात अमेरिकी खुफिया नियोगले गरेको छ। नियोगले एउटा यस्तो कम्प्युटर विकसित गर्नमा जुटेको छ्, जसमा सुचनालाई ‘डिएनए’ र अन्य जैविक कणहरुमा स्टोर (जम्मा) गर्न सकिने छ।

Yamaha


सुन्दा अप्यारिलो लाग्ने यो प्रविधिमा अमेरिकी नेसनल इन्टेलिजेन्स कार्यालय अन्तर्गतको ‘इन्टेलिजेन्स एड्भान्स रिसर्च प्रोजेक्ट्स एक्टिभिटी (इरपा) ले हात हालेको छ। उसले हालै सार्वजनिक गरेको अनौठो यो यन्त्र बनाउने घोषणाले धेरैलाई चकित पारेको छ। ‘इरपा’ ले भनेको छ, ‘संस्थाले विकास गर्न चाहेको उपकरणमा पारम्परिक ‘हार्ड ड्राइभ’ को स्थानमा ‘जैविक कणहरु’ को प्रयोग गरिनेछ।’ डेटा संग्रहका लागि प्रयोग गरिने यो माध्यमलाई ‘मोलेक्यूलर इन्फर्मेशन स्टोरेज’ नाम दिइएको छ। यसको विकासका लागि छ वर्षको कार्ययोजना समेत तयार गरिसकिएको छ।

व्यक्तिगत जानकारीहरुको ‘असिमित’ मात्रालाई सुरक्षित बनाउन पेन्टागनले सन २०२८ सम्ममा डिएनएमा आफ्नो सम्वेदनशील डेटालाई स्टोर गर्न चाहेको इरपाले जनाएको छ। उसले विकसित गर्न लागेको ‘डिएनए स्टोरेज’ मा लाखौं वर्षसम्म डेटाहरुको ‘असीमित’ मात्रालाई स्टोर गर्न सक्ने क्षमता हुनेछ। अमेरिकी खुफिया अधिकारीले मानिसको जीन (वशांणु) को संरचना आधारमा त्यसको विकास गर्न जुटेको जनाएका छन्। विल्कुलै नयाँ खालको यो स्टोरेज प्रणाली विकसित गर्न ‘इरपा’ले एउटा शोध टोलीको खोजी कार्य थालिसकेको छ। टिमलाई १० वर्षभित्रै ‘एक्साबाइट स्केल’ मा जानकारीलाई सुरक्षित बनाउने गरि डेटा संग्रह गर्ने उपकरण विकसित गर्नु पर्नेछ। शोधकर्ताहरुका अनुसार शिर्ष ‘आईफोन एक्स’ मोडेलको मेमोरी क्षमताको तुलनामा एउटा ‘एक्सबाइट’ को डाटा क्षमता चालिस लाख गुणा बढी हुन्छ। डिएनएमा डिजिटल डेटा स्टोर गर्नका लागि पारम्परिक तरिका भन्दा धेरै लाभदायी हुने दाबी उनीहरुको छ। कोलम्बिया विश्वविद्यालयका एक जना कम्प्युटर वैज्ञानिक यानिभ इर्लिचले ‘साइन्स’ पत्रिकासंगको एक साक्षात्कारमा भनेका छन्, ‘क्यासेट र सिडीहरुको युग भन्दा यो प्रविधि भिन्नै खालको छ। यसको उपदेयता पनि धेरै छ, यो व्यवहारिक पनि हुनेछ।’

नयाँ–नयाँ प्रविधिको यो युगमा एकै समयमा धेरै मात्रामा डेटाहरु स्टोर गर्न र पढ्न सकिने डिएनएन प्रविधियुक्त उपकरणको क्षमतासमेत बढाउन सकिने दाबी गरिएको छ। वाशिंगटन डीसीस्थित प्रयोगिक अमेरिकी शोध संस्था ‘इरपा’ ले तत्काल चार वर्षको योजनाका लागि रकम उपलब्ध गराउने जनाएको छ। यो अवधिमा शोध टोलीद्वारा एउटा ‘टेबल टप डिभाइस’ बनाइ सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

उक्त डिभाइस ‘अनुक्रम नियन्त्रित पोलिमर्स (सिक्वीन्स कन्ट्रोल पोलिपर्स) मा डेटालाई लेख्न र स्टोर गर्न सक्षम हुनेछ। मानव शरिरमा पाइने डिएनएको जस्तै संरचना भएको सिन्थेटिक अणुहरुबाट यो बनाइनेछ। टोलीले डेटालाई संग्रह गर्न, पढ्न र खोज्न सक्षम हुनेगरि अपरेटिङ सिस्टमको पनि विकास गर्ने जनाएको छ। यो प्रणालीले सरकारी अधिकारीहरुलाई जानकारी खोज्न र एक्सेस गर्नका लागि अनुमति प्रदान गर्नेछ। ‘इरसा’ले यसबारेको घोषणा ‘फेडरल बिजनेस अपरच्र्युनिटिज’ वेबसाइटमा पोस्ट गरेको छ। त्यसमा भनिएको छ, ‘सिस्टममा एक टेराबाइट लेख्न र १० टेराबाइट् पढनै पर्ने खालको प्रविधि विकसित गर्नु पर्नेछ।’ एक टेराबाइट १ हजार गीगाबाइटको बराबर हुन्छ, यसले २५० मिलियन (२५ करोड) पृष्ठलाई स्टोर गर्न सक्छ। ‘इरपा’का अनुसार यो सिस्टम दस वर्षभित्र ‘एक्साबाइट स्केल’ मा भविष्यमा प्रयोग गर्न सकिने गरि एउटा स्पष्ट र व्यावसायिक रुपमा मार्ग प्रशस्त हुनेगरि विकसित गरिने छ।
एक ‘एक्साबाइट’ एक बिलियन (अर्ब) गीगाबाइटसंग बराबर हुन्छ। ‘लाइब्रेरी अफ कंग्रेस’ मा एक लाख पटक मुद्रित सामग्रीलाई सञ्चय गर्न सकिन्छ। ‘क्याल्टेक’ शोधकर्ता राय विलियक्सका अनुसार डेटामा पाँच एक्साबाइट ‘मानवद्वारा बोलिएको सबै शब्दहरु’ लाई स्टोर गर्ने क्षमता हुन्छ। विश्वभर मानिसहरुले हरेक दिन डेटाहरुको थुप्रो उत्पन्न गर्छन्। अब त्यसलाई व्यवस्थित गर्न नयाँ प्रविधिले सहयोग पुग्नेछ। त्यसैले अमेरिकी खुफिया अधिकारीले यसमा जोड दिएको बताइएको छ।

कम्प्युटर सफ्टवेर फर्म ‘डोमा’का अनुसार ‘२०२० सम्ममा प्रत्येक दिन १४० गीगाबाइट डाटा उत्पन्न हुनेछ, अगामी दिनहरुमा यो बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ, त्यसलाई व्यवस्थापन गर्ने तयारी भइरहेको’जनाएको छ। त्यस्तै, डेटा आर्काइभिङ गर्न प्रत्येक वर्ष अर्बौ खर्चिने भएकाले आधुनिक एक्साबाइट–स्केल त्यसका लागि बरदान सावित हुने दाबी शोधकर्ताहरुको छ। परम्परागत अर्काइभिङ प्रणालीले धेरै कम्प्युटरमा धेरै ठाउँ ओगटने गरेकोले अगामी दशकमा त्यसमा व्यापक सुधार हुनुपर्ने महशुश गर्दै आफूहरु नयाँ प्रविधिको खोजीमा रहेको ‘इरपा’ले जनाएको छ। कयौं शोधकर्ताहरुले सानो सिन्थेटिक डिएनएन अणुहरुमा डेटाको विशाल रिम स्टोर गर्ने तरिका विकास पहिले नै गरिसकेका छन्। आशा छ कि यो प्रविधि विशाल डेटा स्टोरेज सुविधाहरुलाई व्यवस्थित पार्नेछ किनभने डिएनए र यसै खालका पोलिमर्स पारम्परिक प्रविधिको तुलनामा एक लाख गुणा बढी कुशलतापूर्वक जारकारीहरुलाई स्टोर गर्न सक्छ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार ४, २०७५ १६:२४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

निर्धक्क प्रश्न सोध्न पाउनुहुन्छ, तर तरिका मिलाएर : विष्ट

रासस

काठमाडौँ — नेपाल टेलिभिजनका नवनियुक्त कार्यकारी अध्यक्ष डा महेन्द्र विष्टले संस्थालाई चाँडै सार्वजनिक प्रसारण संस्था (पिएसबी) मा रुपान्तरण गरिने बताएका छन् ।

तस्बिर सौजन्य: प्रकाश सिलवाल

सिंहदरबारस्थित कार्यालयमा आज पदबहालीपछि आयोजित स्वागत कार्यक्रममा अध्यक्ष डा विष्टले विगतमा आफू पिएसबीको मागकर्ताका रुपमा रहेको र अहिले कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारीमा आएको उल्लेख गर्दै राष्ट्रिय प्रसारणका रुपमा संस्थालाई प्रमाणित गर्ने चुनौतीको सामना गरिने बताए । नेपाल सरकारले नेपाल टेलिभिजन र रेडियो नेपाललाई गाभेर पिएसबीमा लानेसम्बन्धी कानून तर्जुमाको तयारी गरेको छ ।

अध्यक्ष विष्टले नेपाल टेलिभिजनभित्र कार्यरत पत्रकारले स्वायत्त महसुस गरेर काम गर्न आग्रह गर्दै भने, “निर्धक्क भएर प्रश्न सोध्न पाउनुहुन्छ तर तरिका मिलाएर मिडियाको सही चरित्रका आधारमा गुणस्तरीय सेवा दिन अघि बढ्नुहोला ।”

संस्थाका महाप्रबन्धक गोविन्द रोक्काले पिएसबीलाई ठोस निष्कर्षमा पुर्‍याउने चरणमा रहेको उल्लेख गर्दै टेलिभिजनमा प्रश्न सोधेका आधारमा ‘सिधा प्रश्न’ कार्यक्रम बन्द गराएको भन्नेमा सत्यता नरहेको दाबी गरे ।

सञ्चालक समितिका सदस्य टंक पन्तले संस्थामा देखिएका दण्डहीनता अन्त्य गर्ने प्रयासमा व्यवस्थापन रहेको र त्यसमा सघाउन कर्मचारीलाई आग्रह गरे ।

नेपाल टेलिभिजन कर्मचारी युनियनका अध्यक्ष सुरेन्द्र बस्नेतले संस्थाभित्रको एकाधिकार र अनियमितता अन्त्यका लागि नयाँ नेतृत्वले काम गर्नुपर्ने बताए ।

नेपाल टेलिभिजन कर्मचारी संघका उपाध्यक्ष हेम घिमिरे, नेपाल पत्रकार महासंघ, टेलिभिजन शाखाका सचिव रविचन्द्र पराजुलीलगायतले अध्यक्ष विष्टको कार्यकालको सफलताको कामना गरे ।

अध्यक्ष विष्टलाई महाप्रबन्त्रक रोक्का, नायब महाप्रबन्धक दीपकमणि धिताललगायतले स्वागत गरेका थिए । डा विष्टले पदबहालीपछि आजै परिसरमा वृक्षरोपण गरे ।

नेपाल पत्रकार महसंघका पूर्वअध्यक्ष डा विष्टलाई गत जेठ ३१ गते मन्त्रिपरिषद्को बैठकले चार वर्षका लागि नियुक्त गरेको थियो ।

प्रकाशित : असार ४, २०७५ १५:४९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT