१२ करोडको अंगुरखेती

नेपालकै पहिलो व्यवसायिक भाइनयार्ड
सुरज कुँवर

काठमाडौं — अंगुर भन्नेबित्तिकै हाम्रो दिमागमा सेतो र कालो रंगको झुप्पाहरू देखापर्छन् । तर विश्वभर ८ हजारभन्दा बढी प्रजातिका अंगुर फल्छन् । तीमध्ये हामीले कति चाख्ने अवसर पाएका छौं ? सायद केही थोरै मात्रै । किनकि नेपालमा अझै पनि व्यावसायिक अंगुर खेती सुरु भएकै छैन ।

वरिष्ठ बागबानीविद् धर्म महर्जनका अनुसार, नेपालमा ४२ वर्षअघि अमेरिकी सहयोगबाट अंगुर खेतीको परीक्षण थालिएको थियो । तर, अझै पनि यो ठूलो मात्रामा बिस्तार हुन सकेको छैन । अमेरिकी सहयोगमा टोरु कोन्डो नाम गरेका बागबानीविज्ञले नेपालमा थालेको अंगुरखेतीको सुरुआतलाई नेपाल सरकारले किसानको खेतसम्म पुर्‍याउन कोसिस गरिरहेको छ तर सफल भएको छैन । कीर्तिपुरको बागबानी केन्द्रले अंगुरका बिरुवा उत्पादन गरिरहेको छ । तर, किसानले मागे जति उपलब्ध गराउन नसकिरहेको त्यहाँका अधिकृत लेखबहादुर न्यौपानेले बताए । ‘कीर्तिपुरको बागबानीमा वार्षिक ५/७ सय बिरुवा मात्रै उत्पादन हुन्छन् तर ५ हजार हाराहारी बोटको देशभरबाट माग हुन्छ,’ अधिकृत न्यौपानेले भने ।

अंगुरखेती अन्य फलफूलजस्तो बोट लगाइदिएपछि सजिलै हुर्किंदैन । यसलाई विशेष मिहिनेत गर्नुपर्छ । अंगुरको बोटमा जब फल लाग्न थाल्छन् कीरा र चराबाट जोगाउन किसानको धेरै मिहिनेत गर्नुपर्छ । यो झन्झटिलो छ । हरेक अंगुरका झुप्पालाई नेट वा ब्यागमा प्याकिङ गर्नुपर्छ ।

कोन्डोकै पदचिह्न पछ्याउँदै यति बेला काठमाडौं नजिकै केही करोड लगानीमा थानकोटका कुमार कार्कीले अंगुरखेती थालेका छन् । ७ वर्षअघि उनले ७ रोपनीबाट सुरु गरेको अंगुरखेती अहिले काठमाडौं हुँदै धादिङको काउले, जुगेखोलासम्म १ सय २० रोपनीमा फैलिएको छ । साउन, भदौमा कार्कीलाई भाइनयार्डमा अंगुर टिप्न भ्याइनभ्याई हुन्छ ।

हालैको एक शनिबार धादिङको नौबिसेदेखि ४ किलोमिटर माथि बाइरोडको बाटो हुँदै थ्राके पुग्दा उनी बारीमा उत्पादन भएको अंगुरलाई त्यही वाइन कसरी बनाउने भनी लागिपरेका थिए । थाक्रेको काउले र पातलेवनका भाइनयार्डलाई कार्कीले पर्यटनसँग जोडेका छन् । अर्थात् यहाँबाट उत्तरतर्फका एक दर्जनभन्दा बढी हिमाल हेर्न पाइन्छ । पातलेवनमा रिसोर्ट पनि चलाइएको छ ।

यहाँ कार्कीले सन् २००९ देखि पातलेवन ब्रान्डमा कमर्सियल वाइन उत्पादन पनि गर्दै आएका छन् । यसमा उनले १२ करोड लगानी गरिसकेको बताए । यस वर्ष ६ हजार बोतल वाइन उत्पादन गरेका कार्कीले २०१७ मा ६ हजार बोतल उत्पादन गर्ने भनेका छन् ।

अहिले पनि फलफूलको उत्कृष्ट १० को सूचीमा अंगुर विश्वभर आँप, केरापछि परेकै हुन्छ । तर, नेपालले भने हरेक वर्ष करोडौं रुपैयाँ बराबरको अंगुर आयात गरिरहेको छ । तर, टुरिस्ट गाइड कार्कीले झैं धेरैले अंगुरमा लगानी गरे, यो आम्दानीको राम्रो स्रोत हुन सक्छ । किनकि कार्कीले अहिले लगानी उठाउन थालिसकेका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७४ १३:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

किन पदच्युत भए आयल निगमका कार्यकारी निर्देशक खड्का ?

कृष्ण ज्ञवाली

काठमाडौं — नेपाल आयल निगमका कार्यकारी निर्देशक गोपाल खड्कालाई सरकारले पदबाट पदच्युत गरेको छ । आयल निगमको पेट्रोलियम भण्डारणका लागि जग्गा खरिद गर्दा अनियमितता गरेको ठहर सहित संसदीय समितिहरुले दिएको निर्देशनका आधारमा मन्त्रिपरिषद बैठकले पदच्युतको निर्णय गरेको हो ।

डेढ अर्बभन्दा बढीको खेल 
नेपाल आयल निगमको जग्गा खरिदका करिव सवा अर्ब रुपैयाँ अनियमितता भएको भन्ने प्राम्भिक निष्कर्ष देखिएपनि पछि विस्तृत छानविन हुँदा त्यो रकम डेढ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी भएको संसदीय समितिहरुको निष्कर्ष छ । 

स्थानीय बासिन्दाबाट सस्तोमा जग्गा खरिद गरी विचौलियाको प्रयोग मार्फत महँगोमा जग्गा किनेर आरोप खड्कामाथि थियो । 

त्यतिबेला प्रचलित मूल्यको ६ गुणासम्म महँगोमा जग्गा बिक्री गरिएको थियो । 

मन्त्रिपरिषदले खड्कालाई जग्गा खरिदकै अनियमितताको आरोपमा बर्खास्त गरेपछि खड्कामाथिको आरोप भने जग्गा खरिदमा सीमित छैन । आयल निगमका दर्जनौं विवादमा खड्का मुछिएका थिए । तीमध्ये केही उदाहरण निम्न छन् : 

आयल निगमले अत्यधिक नाफाका लागि कार्यविधि विपरित इन्धनको मूल्य बढाएको थियो । 

विदाका दिनमा समेत मिलेमतोका कारण इन्धन अभाव बनाउन थालिएको थियो । 

गुणस्तरहीन इन्धन वितरणको आरोपबाट समेत उनी मुक्त थिएनन् । 

सडक कार्यालयको प्रमुख हुँदा गरेका कामकारवाहीका कारण आयल निगममा उनको नियुक्ती समेत निकै विवादित बनेको थियो । 

 

प्रकाशित : आश्विन २, २०७४ १३:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्