बाबरी मस्जिद मुद्दामा भाजपाका १३ नेतामाथि मुद्दा चलाउन आदेश

आदेशले भारतीय राजनीतिमा तरंग
कमलदेव भट्टराई

नयाँ दिल्ली — भारतको सर्वाेच्च अदालतले भारतको भावी राष्ट्रपतिको उम्मेदवारको दावेदारका रुपमा रहेका भारतिय जनता पार्टीका वरिष्ठ नेता लालकृष्ण आडवाणीसहितका नेताहरुलाई उत्तर प्रदेशको अयोध्यायस्थित बाबरी मस्जिद भत्काएको आरोपमा मुद्दा चलाउन उच्च अदालतलाई आदेश दिएको छ । अदालतले भाजपाका नेता मुरलीमनोहर जोशी, जलस्रोतमन्त्री उमा भारतीलगायतका नेतामाथि बाबरी मस्जिद भत्काउने अपराध गरेको षडयन्त्रमा मुद्धा चलाउन आदेश दिएको हो ।

लखनउस्थित उच्च अदालतले आडवाणी, जोशी र भारतीसहित भाजपाका १३ जना नेतामाथि बाबरी मस्जिद भत्काउने अपराध गरेको मुद्धा अघि बढाउने भारतीय संचार माध्यमहरुले जनाएका छन् । सर्वोच्च अदालतले उक्त मुद्दालाई छिटो अघि बढाउनसमेत आदेश दिएको छ ।

अदालतले विशेष कारणवाहेक मुद्धालाई ढिला गर्न नपाइने सर्वोच्चको फैसलामा उल्लेख छ । भारतको सेन्ट्रल ब्युरो अफ इन्भेस्टिगेसन (सीबीआई) ले आडवाणीलगायतका नेताले हिंसा भडकाउने उत्तेजक अभिव्यक्ति दिएको प्रमाण आफूसँग रहेको उल्लेख गर्दै आएको छ । सीबीआईले दायर गरेको मुद्धाको आधारमा अदालते आडवाणीसहितका नेतामाथि मुद्दा चलाउन आदेश दिएको हो ।

सन् २०१० मा इलाहावादस्थित अदालतले ती नेताविरुद्ध आपराधिक मुद्धा चलाउन आवश्यक नभएको फैसला सुनाएको थियो । सर्वोच्चले सीबीआईलाई उक्त घट्नाको प्रत्यक्षदर्शीलाई अदालतमा उपस्थित गराउनसमेत आदेश दिएको छ । घट्नाको आरोपी कल्याण सिंह राजस्थानको गर्भनर पदमा रहेकाले सर्वोच्चले उनीविरुद्ध मुद्धा चलाउन आवश्यक नभएको फैसला गरेको छ ।

फैसलाले भारतको राजनितिमा तरंग ल्याएको छ । भारतिय जनता पार्टीका संस्थापक नेता आडवाणी पछिल्लो समय निष्क्रिय जस्तै रहेका छन् । वर्तमान राष्ट्रपति प्रवण मुखर्जीको कार्यकाल आगामी जुलाई महिनामा सकिंदैछ । भाजपाको एउटा समूहले आडवाणीलाई राष्ट्रपतिको उम्मेदवार बनाउन दबाब दिइरहेको छ । जोशीसमेत राष्ट्रपतिको अर्का सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा चर्चामा थिए ।

भाजपाले सन् १९९२ मा अयोध्यास्थित बाबरी मस्जिद भत्काएपछि भएको हिन्दु(मुस्लिम दंगामा २ हजारभन्दा वढी व्यक्तिको ज्यान गएको थियो । बाबरी मस्जिद १८ औ शताब्दीमा वनाइएको थियो । सर्वाेच्चले दु्रत गतिमा मुद्धाको सुनुवाई गरेर आगामी दुई वर्षभित्र टुंगो लगाउन समेत निर्देशन दिएको छ । आडवाणीले सन् १९९१ म गुजरातको सोमनाथ मन्दिरबाट रथयात्रा निकालेर बाबरी मस्जिदमा आन्दोलन चर्काएका थिए ।

आडवाणीसहितका नेताहरुले आफूहरूमाथिको आरोप भन्ने अस्वीकार गदै आएका छन् । अदालतको आदेशसंगै मन्त्री उमा भारतीले राजिनामा दिनुपर्ने मागसमेत उठीरहेको छ । तर वित्तमन्त्री अरुण जेट्लीले भने यसको अस्वीकार गरेका छन् । ‘यो मुद्धा सन् १९९३ देखि निरन्तर रुपमा उठिरहेको छ र यसमा कुनै पनि नयाँ कुरा छैन’ जेटलीले भनेका छन् । घट्नालगत्तै विपक्षी कंग्रेस आईले भारतीको राजिनामा माग गरेको छ ।

भाजपाले भने पहिला अदालतको मुद्धाको अध्ययन गरेपछि प्रतिक्रिया दिने जनाएको छ । अदालतको निर्देशनकै कारण आड्वाणीको आगामी राष्ट्रपति यात्रामा धक्का लागेको छ भने अन्य राजनीति नेताको करिअर समेत धारासायी हुने सम्भावना बढेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७४ १९:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'कोशीमा रहेका प्राय सबै डल्फिन घाइते' [तस्बिरसहित]

अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौं — कोशी नदीमा भएका डल्फिन घाइते रहेको पाइएको छ । क्यालिफोर्नियाको युनिभर्सिटी अफ एरिजोनाबाट नेपालका डल्फिनबारे विद्यावारिधी गरिरहेका शम्भु पौडेलको अध्ययनले कोशीका डल्फिन घाइते अवस्थामा रहेको देखिएको हो ।

‘कोशी ब्यारेजभन्दा दक्षिणतिरका डल्फिनको स्वास्थ्य नाजुक अवस्थामा रहेको पाइएको छ,’ पौडेलले कान्तिपुरसंग भने, ‘धेरैजसो डल्फिनको छालामा दाग भेटिएको छ, छालाको रंग खुइलिएको छ ।’

कोशीब्यारेजदेखि दक्षिणतिर ६ किलोमिटरसम्म २०१३ देखि पौडेलको टीमले डल्फिनबारे अध्ययन गरिरहेको छ । गत चैतमा पनि पौडेल र उनका सहयोगी ग्रान्ट एबेलले डल्फिनबारे स्थलगत अध्ययन गरेका थिए । उनीहरुले २०१३ र २०१४ मा अध्ययनका क्रममा ब्यारेजभन्दा तल १४ वटा डल्फिन भेटेका थिए ।

उनीहरुको अध्ययनले केही डल्फिनका चुच्चो (जअ) समेत भाँचिएको पाइएको छ । ‘तलमाथि बराबर हुनुपर्ने डल्फिनका चुच्चो भाँचिएका छन्,’ उनले भने, ‘केहीका शरीरमा सेतो घाउ र कालो धब्बाहरु देखिन्छन्, धेरैजसो डल्फिन निरोगी छैनन् ।’

बढ्दो तापक्रम, पानीको स्वाद बदलिनु र पानीको बहाबका साथै माछा मार्न हालिएको महाजालको असर कोशीका फ्रेस वाटर डल्फिनले झेलिरहेको पौडेलेको निष्कर्ष छ ।

‘नदीमा डल्फिनको मुख्य आहार माछा प्रशस्त छन्, पानी पनि स्वच्छ छ,’ उनले भने, ‘मानवीय गतिविधिले तिनको परम्परागत वासस्थान खलबलिएको छ, बाँच्नका लागि बढी संघर्ष गर्नुपर्ने देखिन्छ ।’

पौडेलका अध्ययन अनुसार विगतमा मानिसको नजिक नआउने डल्फिन अहिले मानिस र वस्तीको छेउछाउमै देखिन थालेका छन् । ‘माछा मार्न नदीमा हालिएको जाल वरिपरि नै डल्फिन देखिएका छन् । डल्फिनको आनिबानी बदलिएको देखिन्छ,’ उनले सुनाए, ‘डल्फिन स्वार्थी र अल्छि भएका छन् । मान्छेले थापेको जालमा परेका माछा खान त्यस वरिपरि नै घुम्ने गरेको हामीले तस्वीर खिच्यौं ।’

उनका अनुसार नदीमा बाँधजन्य समस्या र मानवीय गतिविधि बढेपछि डल्फिनलाई आहार खोज्नसमेत सकस परेको छ । ‘ठूला महाजाल हालेर माछा मार्न थालेपछि आहारका लागि डल्फिनले गर्नुपर्ने संघर्ष बढेको छ,’ पौडेलले भने, ‘धेरै मिहिनेत गर्न नसक्ने भएका छन्, सफाचट देखिनुपर्ने डल्फिनको शरीरभरी घाउ नै घाउ देखिन्छ ।’

विगतमा कोशीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष अर्ना र डल्फिनका लागि विख्यात भए पनि अहिले डल्फिन संकटमा पर्दै गएको उनको बुझाई छ । आरक्षाई उत्तरतिर भन्दा दक्षिणतिर विस्तार गर्न सकिए नदीजन्य गतिविधि रोकिन गई डल्फिन सुरक्षित बन्न सक्ने उनको तर्क छ । फ्रेसवाटर डल्फिन नदीको इकोसिस्टमको अवस्थाबारे जानकारी दिने सूचक पनि हुन् । नदी फोहोर भयो भने डल्फिन लोप भएको मान्न सकिने विशेषज्ञहरुको भनाई छ । पौडेलले डल्फिनको आनीबानीबारे पनि अध्ययन गरिरहेका छन् ।

आइयूसिएनको रातो सूचीमा सूचिकृत डल्फिन नेपालको कानुनमा संरिक्षत सूचीमा छन् । पौडेलले कोशीबाहेक कर्णाली, नारायणी र महाकाली नदीमा पनि डल्फिनबारे अध्ययन गरेका छन् । महाकाली नदीमा भने सन् २००० पछि देखिएको छैन । कर्णालीमा ९ देखि १२, मोहनामा मनसुन समयमा १४ र नारायणीमा एक डल्फिन भेटिएको थियो । ७ वर्षपछि वयस्क हुने स्तनधारी डल्फिनले एकदेखि दुईवटासम्म बच्चा जन्माउँछ ।






तस्बिर सौजन्य: ग्रान्ट एबेल

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७४ १९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्