एनओसी व्यवस्था सरल बनाइँदै

सुरेशराज न्यौपाने

नयाँदिल्ली — भारत हुँदै तेस्रो मुलुक उड्ने नेपालीलाई अनावश्यक झन्झट भएपछि नेपालले ‘नो अब्जेक्सन लेटर’ (एनओसी) सम्बन्धी व्यवस्थालाई सरल बनाउने भएको छ । परराष्ट्र मन्त्रालय र नेपाली दूतावासले एनओसीसम्बन्धी व्यवस्था परिमार्जन गर्न प्रक्रिया अगाडि बढाएका छन् ।

भारतका लागि नेपाली राजदूत नीलाम्बर आचार्यले यसको पुष्टि गरे पनि नयाँ व्यवस्थाबारे केही खुलाउन चाहेनन् । ‘असजिलो हटाउन छलफल गरिरहेका छौं,’ उनले भने ।

एनओसीको व्यवस्थाका कारण भारतको बाटो हुँदै नेपाली युवालाई अवैध रूपमा तेस्रो मुलुक पठाउने क्रममा केही कमी आए पनि पारिवारिक भेटघाट, अध्ययन, तालिम र अन्य प्रयोजनका लागि जान चाहनेले झन्झट खेप्दै आएका छन् । दिल्लीस्थित दूतावासका अनुसार हाल दैनिक २० देखि २५ वटासम्म एनओसी जारी हुने गरेका छन् । महिनामा यो संख्या करिब ४ सय हाराहारी पुग्छ । केही महिनायता २५ प्रतिशतका दरले बढ्दै गएको देखिन्छ ।

भारतको बाटो हुँदै अवैध रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने क्रम बढेपछि नेपाल सरकारले असोज २०६६ मा परराष्ट्रमन्त्री स्तरीय निर्णय गर्दै साधारण राहदानी वाहकलाई साउदी अरेबिया, कुवेत, ओमान, बहराइन, कतार, कुवेत, यूएई, मलेसिया र लेबनान जान रोक लगाएको थियो । पछि त्यो सूचीमा अफगानिस्तान थपियो । तर, भारतीय पक्षबाट एनओसीको सम्बन्धमा कडाइ नगर्दा भारतीय विमानस्थल हुँदै हुने नेपाली युवालाई अवैध ढंगले तेस्रो मुलुक पठाउने क्रम रोकिएन ।

खाडी पठाउन मानव तस्करहरूले भारत हुँदै श्रीलंकाको बाटो प्रयोग गर्न थाले । नेपाली युवतीलाई अवैध रूपमा अफ्रिकाका विभिन्न मुलुक पठाउन थाले । भारतका विभिन्न सहर हुँदै खाडी, श्रीलंका र अफ्रिकाका मुलुक पठाइएका नेपाली युवतीलाई देहव्यापारलगायत अवैध काममा लगाइएका घटना सार्वजनिक हुन थाले ।

दुई वर्षअघि भारत हुँदै खाडी मुलुक पुर्‍याइएका २५ नेपाली महिला दुबईमा अलपत्र परेको घटना सार्वजनिक भएपछि नेपालले औपचारिक रूपमै एनओसीमा कडाइ गर्न भारतलाई आग्रह गरेको थियो । त्यसपछि भारतले नेपालले अनुरोध गरेका बाहेकका मुलुकका लागि पनि एनओसी अनिवार्य गर्ने नियम लागू गर्‍यो । उसले जुलाई २०१८ मा एनओसीसम्बन्धी निर्देशिका जारी गर्‍यो, जसमा प्रस्ट रूपमा नेपाली र भुटानी नागरिकलाई एनओसीबिना तेस्रो मुलुक जान नपाउने व्यवस्था गरिएको छ ।

तर दिल्लीस्थित नेपाली दूतावास र परराष्ट्र मन्त्रालय दुवैले सर्वसाधारणलाई सुसूचित गर्न यससम्बन्धी कुनै पनि सार्वजनिक सूचना गरेका थिएनन् । सार्वजनिक जानकारी नहुँदा भारतीय एयरपोर्ट भएर विदेश हिँडेका थुप्रै नेपालीले सास्ती ब्यहोर्दै आएका छन् ।

भारत हुँदै भ्रमण, अध्ययन तथा परिवारिक भेटलगायत प्रयोजनका लागि तेस्रो देश जाने नेपालीले अनावश्यक तनाव ब्यहोर्नुपरेको हो । यसको मारमा अमेरिका, बेलायत, अस्ट्रेलियालगायत मुलुकमा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थीसमेत परेका छन् । दिल्ली र अन्य सहरबाटउड्दा काठमाडौंको तुलनामा निकै सस्तो पर्ने भएकाले पनि नेपालीहरू भारत भएर जान्छन् ।

एनओसी नभएकै कारण तेस्रो देश जान लागेका नेपाली र भारतीय अध्यागमन अधिकारीहरूबीच वादविवादसमेत हुने गरेको छ । एनओसीकै कारण नेपालीले अनावश्यक सास्ती खेप्ने क्रम नरोकिएपछि र त्यसको सर्वत्र आलोचना भएपछि एक महिनाअघि दूतावासले एनओसीका सम्बन्धमा सूचना जारी गरेको थियो । उक्त सूचनापछि एनओसीका कारण नेपालीले झन्झट ब्यहोर्नुपरेको भन्दै नेपालले यसलाई सरलीकृत गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाएको हो ।

स्रोतका अनुसार नेपाल पक्षले एनओसी सरलीकृत गर्ने प्रक्रियाअनुरूप पहिलेकै जस्तो दसवटा मुलुकका लागि मात्र एनओसी लागू गर्ने सम्बन्धमा छलफल अगाडि बढाएको छ । नेपाली पक्षको आग्रहअनुसार भारतले एनओसी सरलीकृत गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाउन निर्देशिका खारेज वा संशोधन गर्नुपर्ने हुन्छ । स्रोतका अनुसार नेपाली पक्षले उक्त निर्देशिका संशोधन गर्नका लागि भारतीय पक्षलाई अनुरोध गरिसकेको छ ।

एनओसीका कारण अनावश्यक विवाद र आलोचना भएका कारण भारत संशोधन नभएर पुरै खारेज गर्ने पक्षमा रहेको स्रोतको भनाइ छ । त्यसो भएको खण्डमा मानव तस्करहरूका लागि भारत हुँदै अवैध रूपमा नेपालीलाई तेस्रो मुलुक पठाउन बाटो खुला हुने सरोकारवालाहरूको भनाइ छ ।

उनीहरू एनओसीलाई सरलीकृत गर्ने नाममा मानव तस्करीको पाटोलाई पनि बिर्सन नहुने बताउँछन् । ‘मानव तस्करी रोक्न एनओसी एकमात्र अस्त्र नभए पनि यसको सकारात्मक पाटोलाई बिर्सन हुँदैन । सरलीकृत गर्दा मानव तस्करहरूले छिद्र फेला नपारून् भन्नेमा पनि सचेत हुनुपर्छ,’ मानव तस्करीविरुद्ध काम गर्दै आएको एक गैससका अधिकारीले भने । उनले पहिलेको जस्तै दसवटा मुलुकमा मात्र लागू गर्दा पनि तीबाहेकका मुलुकबाट मानव तस्करीको बाटो खुल्नेतर्फ पनि सचेत रहनुपर्ने बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०८:४८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चार्ली युनिफर्म भेटिएको दाबी

१७ वर्षअघि मकालु आधारशिविरबाट यात्रुसहित उडेको रसियन हेलिकप्टर कहाँ गयो, पत्तो थिएन
कुम्भराज राई

ओखलढुंगा — २०५९ जेठ १७ गते । मकालु आधारशिविरबाट ६ जना भरिया लिएर फर्कंदै गरेको चार्ली युनिफर्म हेलिकप्टर बिहान १० बजेतिर अचानक बेपत्ता भयो । सुरक्षा टोलीले मकालु क्षेत्रका हिमाली खोचहरूमा खोज्नुसम्म खोज्यो ।

चार्ली युनिफर्म हेलिकप्टर खसेको भनिएको स्थानभन्दा केही तल भेटिएको तारको गुजुल्टो । तस्बिर सौजन्य : चतुर कुलुङ राई

न हेलिकप्टर भेटियो न त त्यसमा सवार यात्रु । चार महिनासम्म केही पत्तो नलागेपछि नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले हेलिकप्टर दुर्घटना भएको निचोडनिकाल्यो । खोजी बन्द भयो ।

रेस्क्यु फ्लाइटको उक्त हेलिकप्टरमा सोलुखुम्बुका वाङछु शेर्पा, निमादोर्जी तामाङ, प्रकाश कार्की, सिन्धुपाल्चोकका कर्मा तामाङ, ओखलढुंगाका प्रमोद सुनुवार, ताप्लेजुङका सार्की शेर्पा सवार थिए । चार सदस्यीय चालक दलमा क्याप्टेन रसियन ग्रेभिनिकोभ, कोपाइलट सोलुखुम्बुका सोनाम टासी शेर्पा, फ्लाइट इन्जिनियर रसियन नागरिक ए गुमार र फ्लाइट एटेन्डेन्ट डी अमात्य थिए ।

१७ वर्षपछि आएर सोलुखुम्बुका एक युवाले उक्त रसियन एमआई १७ हेलिकप्टरको अवशेष भेटेका छन् । महाकुलुङ गाउँपालिका–३, छेस्कामका चतुर कुलुङ राईले मकालु–बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जनजिकै करिब ५ हजार मिटर उचाइलाई दुर्घटनास्थल दाबी गरेका छन् ।

उनका अनुसार हेलिकप्टर खसेकै स्थानमा पुग्न नसके पनि प्रमाणका लागि हेलिकप्टरको अवशेषका रूपमा करिब सय किलो हाराहारी तारको गुजुल्टो फेला परेको छ, जसमा रसियन अक्षर अंकित छन् । कुलुङले ‘वातेल्मा पिक’ छेउबाट बगेर आएका दुइटा हिमनदीको मुनिपट्टि पाखामा तार भेटेका हुन् । उक्त तार वातेल्मा खोलाले बगाएर ल्याएको अनुमान गर्दै उनले त्यही पिक नजिकैको खोचमा हेलिकप्टरखसेको दाबी गरेका छन् ।

‘मकालु आधारशिविरबाट सोलुतर्फ लाग्नेबित्तिकै दुइटा ठूला पिक छन् । एउटा अग्लो छ, अर्को अलि होचो,’ उनले भने, ‘ती दुइटा पिकको खोचमा हेलिकप्टर खसेको छ । त्यही खोचबाट आएको हिमनदीले तार बगाएर ल्याएको देखिन्छ ।’ कुलुङका अनुसार उनले यसअघि मेरापिक जाने पदमार्ग निर्माणका क्रममा हेलिकप्टरका अन्य स–साना भाग बगेर आएको देखेका थिए । सोही आधारमा हेलिकप्टर त्यहीं खसेको अनुमानसहित खोजीमा निस्केका हुन् ।

घटनास्थल दाबी गरिएको स्थान अत्यन्त दुर्गम छ । छेउछाउ बस्ती छैन । कुलुङ गाउँकै ज्ञानबहादुर कुलुङ, निश्चल कुलुङ र पदमबहादुर कुलुङलाई सहयोगी लिएर गएका हुन् । उनीहरू महाकुलुङको छेस्कामबाट पाँच दिन पैदल यात्रापछि त्यहाँ पुगेका हुन् । जेठ ९ गते घटनास्थल पुगेर १४गते गाउँ आइपुगेको राईले बताए ।

गत चैतमा कान्तिपुरको कोसेलीमा प्रकाशित ‘कहाँ हरायो चार्ली युनिफर्म ?’ लेख पढेपछि उनलाई खोज्न जाने हुटहुटी लागेको रहेछ । ‘मेरा दाजु भेडा चराउन निकै माथि हिमालका काखहरूमा पुग्नुहुन्थ्यो । त्यही क्रममा वातेल्मा पिकनजिकै पुग्दा फलामका ठूला टुक्रा, तारहरू भेटेको सुनाउनुहुन्थ्यो,’ कुलुङले भने, ‘कान्तिपुरको लेख पढेपछि उहाँका कुरा सम्झिएँ र त्यो पक्कै चार्ली युनिफर्मकै अवशेष हुनुपर्छ भन्ने लागेर खोज्न निस्किएको हुँ ।’

कुलुङ टोली ज्यानको बाजी राखेर अक्करे भीर छिचोल्दै त्यहाँ पुगेको थियो । उनले प्रमाणका लागि अवशेषको तस्बिर, भिडियो र तार लिएर आएका छन् । हेलिकप्टर बेपत्ता भएको समयमा पत्ता लगाउनेलाई २ लाख रुपैयाँ पुरस्कार दिनेआह्वान गरिएको थियो । सोही सूचनालाई आधार मानेर हेलिकप्टर कम्पनीका मालिकलाई जानकारी गराए पनि कुनै प्रतिक्रिया नपाएको कुलुङले बताए । अब नागरिक उड्डयन प्राधिकरणलाई औपचारिक रूपमा जानकारी गराउने उनको तयारी छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT