सरिता तिवारी

देह राजनीति

अहिले सबैभन्दा फलेफुलेको बजार हो— स्त्रीदेह–बजार । शरीर एउटा जैविक अस्तित्वमात्रै रहेन अब, यो पुँजी निर्माणको खासा ‘माल’ भएको छ । यो अलिक अप्रिय सुनिन्छ । कम्तीमा विगत आधा शताब्दीयता वैश्विक अर्थतन्त्रमा व्यापक प्रभाव पारेको यो बजारले शरीरलाई सम्मानित जैविक रूप मान्दैन ।

प्रलेस: आन्दोलन कि ट्याग

अब समय आएको छहाम्रा सम्बन्धहरू स्वीकार गरौंर झूलभन्दा बाहिर निस्केर लडौं विचारको लडाइँ  । – पाश, बीच का रास्ता नहीं होतावामपन्थी लेखकहरू विभाजित ! समाचार आयो  । प्रगतिशील लेखक संघको इतिहासमा पहिलोपल्ट एकैसाथ ३८ लेखकले संयुक्त विज्ञप्तिमार्फत बगावत गरे । विज्ञप्तिको मजबुन छः प्रलेसको मूल नेतृत्व सत्ता–संरचनाको कृतदास भयो । यसले इतिहासदेखिको आफ्नो ‘प्रगतिशील लिगेसी’ गुमाउँदै गयो ।

प्रतिबन्धित समयसित संवाद

सन् १९४० मा छापिएको निबन्ध ‘इन्साइड ह्वेल’ मा जर्ज अर्वेल भन्छन्, ‘हामी करिब–करिब निश्चित रूपले तानाशाही युगमा प्रवेश गरिरहेका छौं । यस्तो युगमा विचारको स्वतन्त्रता सुरुमा घातक पाप र पछि एउटा अर्थहीन शब्दावली बन्न पुग्छ ।’ राजनीतिमाथि कलात्मक व्यंग्य र जोखिमपूर्ण भविष्यकथन गर्ने अर्वेलले आजभन्दा ८० वर्षअघि नै भन्दिए, ‘अब स्वतन्त्र व्यक्ति संसारबाट नष्ट गरिनेछन् ।’

सजिलो छ माडी 'मणि’ बन्न ?

गत फागुन १ गते सर्वोच्च अदालतले चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र सडक निर्माणसम्बन्धी कुनै पनि काम नगर्न सम्बन्धित पक्षलाई परमादेश जारी गरेको छ । यो आदेश सरसर्ती हेर्दा प्रकृति र जैविक विविधतामाथि मानव अतिक्रमणको विपक्षमा देखिएकाले अरू कसैका लागि चिन्ताको विषय नहुन सक्छ । तर निकुञ्ज नजिकको खास क्षेत्र र भेगमा बस्ने मानिसहरूलाई भने यसको गहिरो प्रभाव परेको छ । 

सरिता तिवारीका लेखहरु :

एक 'डिप्रेस्ड’ नेपालीको प्रश्न

कापी जाँच्दा–जाँच्दै आलस्यले हाइ काढिरहेका बेला एक मित्रले मेसेन्जरमा पठाएको सन्देश टुङ्ग बज्यो । त्यसमा एउटा अन्तर्वार्ताको भिडियो रहेछ । कुनै बेला एउटै विद्यार्थी आन्दोलनमा आफ्नै नेता रहेकी आजको नेकपाकी नेता तथा सांसद रामकुमारी झाँक्रीसँग ‘नेपाल आज’ले गरेको त्यो वार्ता अन्त्यसम्म हेरेँ ।

समानान्तर जयपुर

गुलाबी सहर भनिने भारतको जयपुर । जाडो पूरै लयमा छ । चिसो हावा बहिरहेको छ तर रवीन्द्र मञ्चको खुला सभागारभित्र मनग्ये न्यानो छ ।

न्याय : एक सतत संघर्ष

सम्वत् २०७४ को जेठ २० गते चितवनको माडी, रामराज्यपुरको एउटा घटना उत्तिखेरै जिल्लाभर सनसनीपूर्ण समाचार बन्यो । क्रमश: नौ र एघार वर्षका दुई बालिकाको मृत शरीर गाउँको सिरानमा सिँचाइका लागि पानी जम्मा गरिएको पोखरीमा भेटिएको थियो  ।

तीज खारेजीको प्रश्न

बर्सेनि तीज आएसँगै यसबारे बहस तीव्र बन्छ । कतिपयको तर्क छ, तीजमाथि केको बहस ? मनलागे मनाऊ, नलागे चुप बस । कति भन्छन्, महिलामाथिको हिंसा र उत्पीडन उन्मूलन गर्नुपर्छ भने स्त्रीद्वेषी प्रथा, परम्परा र संस्कृतिमाथि बारम्बार प्रश्न र प्रतिक्रिया गरिनुपर्छ । यी समाजका लागि कति ग्राह्य र कति त्याज्य छन्, तिनको जाँच गरिनुपर्छ ।

लोकतन्त्र कसको ?

लामो समयको राजनीतिक अनुभव र अभ्यासपछि संसारभर ‘लोकतन्त्र’ नामको अवधारणा सर्वग्राह्य र अनुकूल हुँदै आएको हो । युरोपको प्रबोधन र पुनर्जागरण कालपछि यसको विस्तार हुनपुग्यो । फ्रेन्च र अमेरिकी राज्यक्रान्ति हुँदै रूस, चीनका योजनाबद्ध क्रान्तिहरूले आआफ्नै ढङ्गबाट समाज र व्यवस्था परिवर्तनका रूपहरूलाई अभिव्यक्ति दिए ।