यादव देवकोटा

चेतनाको झिल्को

गंगालाल श्रेष्ठलाई अंश सर्वस्वसहित फाँसीको सजाय सुनाएपछि भनियो, ‘उमेर कलिलै भएकाले माफी मागे आजन्म कारावास ।’ गंगालालले तुरुन्तै हाँक दिए, ‘कसैले बक्स दिएको ज्यानलाई स्वीकार गरेर बाँच्दिन ।’ तुरन्तै उनलाई फाँसीकै सजाय सुनाइयो । त्यस्तै, अंश सर्वस्वसहित फाँसीको सजाय सुनाइएपछि ठूलठूलो स्वरले हाँस्दै दशरथ चन्द गर्जिए– ‘फाँसी क्या चिज है ?’

आलोचना र आराधना

नेपाली इतिहासको बहसमा नछुट्ने पात्र, पृथ्वीनारायण शाह । एउटा मानक, आलोचनाको । अर्को विम्ब, आराधनाको । दाहिने–देब्रे, दुबैका केन्द्रविन्दु । एउटा संस्थाजस्तो । समयको पानीढलो जस्तो । झन्डै ३ सय वर्षदेखि लेखन, छलफल, बहस, विवाद, स्तुति सबैको केन्द्र ।

बाचाल सत्ता, मौन जनता

प्रधानमन्त्री केपी ओलीले हालै भनेका थिए, ‘अब जता फर्कियो उतै सरकार भेटिन्छ ।’ जता फर्कियो उतै सरकार भेट्ने कसले हो ? ओलीको कथनविपरीत नेपाली समाजले भोगेको यथार्थको संकथन फरक छ । जनताले सरकारलाई कहिले न्याय माग्दा गोली हानिरहेको, कहिले न्याय मागेको पर्चा च्यातिरहेको अवस्थामा भेट्नुपरेको छ ।

चेतनामाथि जाइलाग्ने अरिंगाल !

कञ्चनपुरकी तेह्र वर्षीया बालिका निर्मला पन्तको बलात्कारपछि हत्या गर्ने अपराधीलाई कारबाहीका निम्ति अलाप–विलाप गर्दै हारगुहारमा लागेका निर्मलाका आमाबाबुलाई प्रधानमन्त्रीकै सामुन्ने उनका पार्टी नेताहरूले ‘परिचालित अभियानमा लागेको’ आरोप लगाए ।

सत्ता–शक्तिको तोड

सत्तासीनहरू शक्तिशाली पनि भए भने तिनको त्यो सत्ता–शक्तिको तोडले इतिहासको लयलाई भत्काउन सक्छ । र, सिंगो मुलुकले निरीहतापूर्वक त्यसको मोल चुकाउन विवश हुनुपर्छ । उदाहरण हाम्रै इतिहासमा छन् । पढ्ने मात्रै कि इतिहासबाट सिक्ने पनि ? यो बेग्लै बहसको विषय हो ।

यादव देवकोटाका लेखहरु :

को थिए लिगलिग कोटका घलेहरू ?

लर्सघाको घले राज्य जैन खानले कब्जा गर्नुअघिसम्म लर्सघादेखि साम्रीँसम्म राज्य गर्थे घलेहरू । लिगलिगकोट चाहि घटनाक्रमहरूले आधुनिक नेपालको जगको रूपमा देखिए पनि लिगलिगका घलेहरू को थिए भन्नेबारे सामान्य विमर्श पनि भएको पाइन्न ।

गणतन्त्रमा नबदलिएको व्यवहार

दृश्य एकसडक विस्तारबाट पीडित भएकाहरूले मुआब्जा माग गर्दै र सम्पदाप्रेमीले कला संस्कृति र सम्पदामाथि अतिक्रमणको विरोध गर्दै गरेको प्रदर्शनमा सरकारले गत बुधबार गरेको दमन शाहीकालीन दमनको दृश्यभन्दा कुनै पनि तवरले भिन्न थिएन ।

हुँदै नभएको ‘साम्यवादी नजर’

साम्यवादी नजरमा नेपालको इतिहास’ शीर्षकमा डा. महेशराज पन्तको १२ फागुन, २०७४ शनिबार ‘कोसेली’ मा प्रकाशित लेखले केही प्रश्नहरू उठाएका छन् । ‘साम्यवादी नजर’ भन्ने जुन पदावली प्रयोग भएको छ, त्यसका आधारहरू लेखमा कहीँ पनि खुलेको छैन ।

बाह्य हस्तक्षेपको भुङ्ग्रो

नेपाली स्वाभिमान कसरी पराईकोमा बन्धकी राख्ने खेलहरू भए भनेर खोज्दा त्यसले त्रिभुवनको भारतीय दूतावासमा शरण र त्यही शरणको उपजमा प्राप्त भनिएको प्रजातन्त्रको वरिपरि केन्द्रित भएर सबैभन्दा ठूलो धक्का मारेको देखियो ।