दामोदर न्यौपाने

कमजोर जगमाथि रानीपोखरी मन्दिर

रानीपोखरी पुनर्निर्माणबारे सल्लाहा दिन गठन गरिएको विज्ञ टोली पोखरीको बीच भागमा रहेको बालगोपालेश्वर (यमलेश्वर) मन्दिर पुग्यो । टोलीका संयोजक पुरातत्त्व विभागका पूर्वमहानिर्देशक विष्णु कार्कीले सहयोगीलाई जगको इँटा झिक्न लगाए । एउटा इँटा झिक्दा अरू इँटा झर्न थाले ।

युनेस्कोद्वारा निजी घरको बचाउ

मापदण्डविपरीत बनेको निजी घरलाई बचाउ गर्ने गरी संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकाय युनेस्कोले लेखेको पत्रप्रति पुरातत्त्व विभागले आपत्ति जनाएको छ । विभागले युनेस्को काठमाडौं कार्यालय प्रमुख क्रिस्चियन म्यानहार्ट र पेरिसस्थित मुख्यालयलाई पत्र पठाएको छ ।

प्रताप मल्लको ‘ठ्यासफु’

प्रताप मल्लले बनाएको रानीपोखरी कसरी पुनर्निर्माण गर्ने भनेर सुझाव माग्ने काम धमाधम भइरहेको छ । विज्ञले अध्ययन गरिरहेका छन् । मन्दिरका तस्बिर, स्केच यसअघि नै भेटिएका छन् । ती स्केचलाई प्रमाणित गर्ने केही आधार पनि भेटिएका छन् उत्खननका क्रममा ।

दरबार हाईस्कुल – मौलिकता मासिँदै

नेपालको पहिलो स्कुल दरबार हाइस्कुल भवनको भुईंचालोले दक्षिणतिरको भाग पूरै भत्कियो । पुरातत्त्वविदले भत्किएको भाग बनाउन सकिने र चर्किएको भाग रेक्ट्रोफिट गरेर बनाउन सकिने सुझाव दिए ।

कहाँ गए रानीपोखरीको बहुमूल्य इँटा ?

पुनर्निर्माण गर्न बनाइएको विज्ञ समितिका पदाधिकारीले रानीपोखरी छिर्दा यहाँको बहुमूल्य इँटाबारे प्रश्न उठाए । विज्ञ समितिका संयोजक विष्णु कार्की, सदस्य सुदर्शनराज तिवारीलगायतले यस्ता बहुमूल्य इँटा जोगाउन नसकेकोमा चिन्ता व्यक्त गरे । ‘समाचारमा रानीपाखरीका लाखौंको बालुवा चोरी भनेर आएका थिए,’ तिवारीले भने, ‘बालुवा त यतै होला तर इँटाचाहिँ चोरी भएको हुनुपर्छ ।’

दामोदर न्यौपानेका लेखहरु :

युनेस्कोविरुद्ध सम्पदाप्रेमी

हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा मापदण्डविपरीत बनेको घरलाई पहिला विश्व सम्पदाको मूल्य मान्यता नमिच भनेको र पछि घर विश्व सम्पदा क्षेत्रमा पर्दैन भनेर युनेस्कोले पठाएको पत्रप्रति सम्पदाप्रेमीले आपत्ति जनाएका छन् । नेपालको कानुन र विभिन्न अध्ययनले समेत मापदण्डविपरीत भनिरहेका बेला यस्तो पत्र पठाएको भन्दै युनेस्कोका नेपाल प्रमुख क्रिस्चियन म्यानहर्टको पुत्लासमेत दहन गरिएको छ ।

रानीपोखरीको पानीचक्र 

यो महिना रानीपोखरी चर्चाको विषय बन्यो । कारण थियो यसको पुनिर्माणमा महानगरको खेलाँची । तीन सय पचास वर्ष पुरानो यो सम्पदालाई महानगरले सम्पदाको मूल्यविपरीत आधुनिक निर्माण सामग्री प्रयोग गरेर निर्माण सुरु गर्‍यो ।

रानीपोखरीमा लाखौं स्वाहा !

काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर विद्यासुन्दर शाक्यले आफूले गरेको प्रतिबद्धता पूरा गर्ने हो भने रानीपोखरीमा बनाइएका सबै संरचना भत्काउनुपर्ने हुन्छ । यी संरचना भत्काइएन भने प्रताप मल्लले बनाएकै शैलीमा रानीपोखरी बनाउन सकिँदैन ।

युनेस्कोले किन पठायो दोस्रो पत्र ?

विश्व सम्पदा सूचीको हनुमानढोका दरबारलाई असर पर्ने गरी संरचना नबनाउन संयुक्त राष्ट्रसंघीय निकाय युनेस्कोले दुई साताअघि आग्रह गरेको थियो । हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा बनाइएको एक निजी घर गैरकानुनी रूपमा बनेको भन्दै त्यसलाई रोक्न पत्र पठाएको दुई सातामै फेरि अर्काे पत्र पठाएर घर विश्व सम्पदाको क्षेत्रभित्र नपर्ने भनेको छ । 

रानीपोखरी उत्खनन सुरु

काठमाडौं महानगरले पुनर्निर्माण गर्न बनाएको विज्ञ समिति मंगलबार रानीपोखरीमा केन्द्रित भए । पोखरीको पानीको आउने स्रोत भनिएको उत्तरपूर्वी क्षेत्र अवलोकन गरे, जहाँ महानगरले पोखरी मिच्ने गरी संरचना बनाउन खनेको भाग थियो । खनेको ठाउँमा पानी देखियो ।