दामोदर न्यौपाने

लिच्छविकालीन पोखरीमा डोजर 

थेचोको पिंनः पोखरीमा ५ दिनअघिसम्म पानी थियो । अहिले यहाँ डोजर चलाइएको छ । लिच्छविकालीन मानिने यो पोखरीमा वृद्धाश्रमका लागि आधुनिक भवन बनाउने भन्दै स्थानीय उपभोक्ता समितिले डोजर चलाएको हो । समितिलाई वृद्धाश्रम निर्माणका लागि प्रदेश सरकारले ८० लाख र नगरपालिकाले २० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ ।

फल्चा जीर्णोद्धार रोक्न निर्देशन

सुनाकोठीको फल्चाको लम्बाइ ५ मिटर छ । चौडाइ साढे दुई मिटर । यहाँ हुने सांस्कृतिक गतिविधि थुप्रै छन् । त्यही सांस्कृतिक गतिविधिलाई सहज बनाउने स्थानीयवासीले आर्थिक संकलन गरेर यसको पुनर्निर्माण सुरु गरे ।

सुरु भयो रानीपोखरीको काम

रानीपोखरीलाई पूर्ववत् अवस्थामा फर्काउन भक्तपुरका सिपालु कर्मीहरू काममा जुटेका छन् । प्राचीन प्रविधिबाटै पोखरी पुनर्निर्माण गर्न भक्तपुर नगरपालिकाले ४० जना प्राविधिक उपलब्ध गराएको हो । यो टोलीले करिब ५० वर्षदेखि सुकेको भक्तपुरकै भाजु पोखरीसमेत पुनर्निर्माण गरिरहेको छ ।

अग्लो घर रोक्न निर्देशन

सर्वोच्च अदालत फैसला कार्यान्वयन निर्देशनालयले वसन्तपुर दरबार क्षेत्रमा एक व्यावसायिक भवन निर्माण रोक्नेसम्बन्धी आदेश कार्यान्वयन गराउन काठमाडौं महानगरपालिकालाई निर्देशन दिएको छ  । अदालतले दिएको आदेशविपरीत हनुमानढोका दरबार क्षेत्रको बफर जोनमा निर्माण भइरहेको महर्जन बिजनेस एसोसिएटस्ले उचाइ बढाउन थालेपछि कार्यान्वयन निर्देशनालयले रोक्न निर्देशन दिएको हो  ।

जय बागेश्वरीको मौलिकता मासिँदै

जय बागेश्वरीको पहिचान माटो हो । मन्दिरको भित्ताको जडान माटोको छ । मूर्ति माटाकै छन् । अब यसको निर्माण भने मौलिकता मासिने गरी हुने भएको छ । भुइँचालोले क्षतिग्रस्त यो मन्दिर जगैसम्म भत्काउनुपर्ने भएको छ ।

दामोदर न्यौपानेका लेखहरु :

सातै सम्पदा खस्कँदै

विश्व सम्पदामा सूचीकृत गर्दा सम्पदाको गुण के थियो ? तिनका लक्षण के थिए ? ती गुण र लक्षण बिग्रँदै गए कि ? बिग्रँदै गएका छन् भने युनेस्कोले खतराको सूचीमा राखिदिन्छ । खतराको सूचीमा राख्दा पनि ती सम्पदालाई पहिलाकै अवस्थामा ल्याइएन भने सूचीबाटै हटाइदिन्छ ।

ठडियो य, र, ल, व

बज्रायानी दर्शनमा य र ल व को अर्थ छ । यही दर्शनको आधारमा काष्ठमण्डका चार थाम राखिएका छन् । यी चार थाम आइतवार ठड्याइएको छ । वैदिक र तान्त्रिक पुजा गरेर यसलाई ठड्याइएको हो । काष्ठमण्डपको थाम र गजुरलाई विशेष रुपमा लिइन्छ । वैदिक विधि अनुसार बज्रयानी सम्प्रदायका बज्रचार्य र तान्त्रिक पुजा राजोपाध्यायले गरेका थिए । संस्कृतिविद् यज्ञमान पति बज्राचार्यका अनुसार य, र, ल, व को प्रयोग भएको थियो काष्ठ मण्डपमा । य को अर्थ हावा हो । र अर्थ आगो, ल को अर्थ माटो (पृथ्वी) र व अर्थ पानी वा तरलता हो । हावा नचली आगो बल्दैन । आगो नबली भाँडा तात्दैन । भाँडो नतानी पानी उम्लिदैन । ‘हावामाथि आगो, आगोमाथि भाँडो, भाडोमाथि पानी, पानीमाथि हावा,’ बज्राचार्य भन्छन्, ‘हावाबाट हावै बन्यो । हाम्रो चुल्होको सिद्धान्त पनि यही । बज्रायानी सिद्धान्त पनि यही हो ।’

विश्वरूपाअघि कंक्रिट तुरुन्त रोक्नू

‘पुरातत्त्व विभागको सहमति लिनुभयो ?’ उपमेयर हरिप्रभा खड्गीले श्लेष्मान्तक वनमाझ रहेको विश्वरूपा मन्दिर वरपर ठड्याउन खोजिएका कंक्रिटका पिलर देखाउँदै सोधिन् । पशुपति क्षेत्र विकास कोषका सदस्य सचिव प्रदीप ढकालले ‘अस्थायी संरचना भएकाले’ सिफारिस नलिएको जनाए । 

रानीपोखरी महानगरबाट किन खोसियो ?

दुई वर्षअघि निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्यसहित सुरु भएको हो रानीपोखरी पुनर्निर्माण । पुनर्निर्माणमा महानगरको खेलाँचीको कारण विवाद भयो । २०७३ को तिहारसम्ममा सक्ने गरी काम अघि बढेको थियो । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले २०७२ माघ २ मै शिलान्यास गरेकी थिइन् ।