विचार
जेष्ठ ६, २०७६

व्यवस्थापिका हो, व्यवस्थापक होइन

सांसदले सरकार निर्वाचित गर्छन्, सरकारले ल्याउने विधेयकलाई छलफल गरीवरी कानुन बनाइदिन्छन्, ल्याएको बजेट विमर्श गरीवरी पारित गरिदिन्छन् । त्यही सरकारलाई जवाफदेही बनाउँछन् । सरकार जस्तो होओस्, यताउता धेरै ढल्किने वा सुस्ताउने, जनतालाई सताउने हुँदैन किनभने संसद्ले रखवारी गरिरहेको हुन्छ । 

सूचना स्वेच्छाचारिता र बौद्धिक

सर्वसत्तावादी (टोटलिटारियन) वा स्वेच्छाचारी (अटोक्रयाट)) सत्ता भन्नेबित्तिकै आम मस्तिष्कमा स्वतः निर्माण हुने विम्ब हो— सैनिक शासन, सडकमा बन्दुक तेस्र्याउँदै हिँडिरहेका सुरक्षा जवानहरू अथवा आफ्नो सत्ता टिकाउन देखिनेगरी स्वेच्छाचारी बन्दै गएका शासकहरू ।

मानव अधिकार र सरकार

संविधान जारी भएको ४२ महिनापछि सरकारले राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग ऐन, २०६८ संशोधनका लागि संसदमा विधेयक दर्ता गराएको छ । प्रस्तावित संशोधनले मानव अधिकार उल्लंघनकर्ताविरुद्ध मुद्दा चलाउन गरेका सिफारिसको कार्यान्वयनलाई महान्यायाधिवक्ताको तजबिजको विषय बनाएको तथा विकेन्द्रित अवस्थामा रहेको आयोगलाई काठमाडौंमा खुम्च्याउन खोजेको छ ।

गुरुबा, केले बोलाउँछ कीर्तिपुरमा ?

त्रिविको केन्द्रीय क्याम्पसलाई अहिले चौर र रूखबिरुवाको हरियाली अनि ज्याकारान्डाका बैजनी फूलहरूले निकै मोहक बनाएका छन् । मानविकी संकायमा एमफिल र पीएचडीका कक्षाहरू खचाखच हुन थालेका छन् । बिहान आठ बजेको चिया ब्रेकमा शिक्षक र विद्यार्थीबीच चल्ने भलाकुसारीमा पनि मौसमको प्रभाव झल्किने गरेको छ ।

कमिलाबाट सिक्ने कि !

कमिला साना जीवका प्रतिनिधि हुन् । एन्टार्कटिका बाहेक पृथ्वीका सबै ठाउँ र हावापानीमा पाइन्छन् । यत्रतत्र पाइएर नै हो, संसारका सबै देशमा चलेका लोक तथा बाल साहित्यमा कमिलालाई पात्र बनाइएको हुन्छ । संसारमा कति कमिला होलान् ? गणना गरी साध्य नभए पनि कमिलाविज्ञहरूले करिब एक लाख खर्ब भएको अनुमान लगाएका छन् ।

जेष्ठ ५, २०७६

वनै खायो डढेलोले

डढेलोले चैतदेखि जेठसम्म मानवीय, जैविक र भौतिक क्षति हुने गर्छ । यसले वनमात्रै खाँदैन, जैविक विविधता पनि सखाप पार्छ । वनस्पति र वन्यजन्तुको बासस्थान अँगारै-अँगारको चिच्च्याहटलाग्दो स्थानमा परिणत गरिदिन्छ । खडेरीले खक्रक्क सुकेको वन-जंगलमा मानिसले कहिलेकाहीँ जानीजानी आगो लगाउँछन् ।

ह्रासोन्मुख संस्कार

आजसम्म लोकतन्त्रको विकल्प भेटिएको छैन तर लोकतन्त्र दिनप्रतिदिन कमजोर हुँदै गइरहेको छ । यसको प्रमुख कारण लोकतन्त्रान्त्रिक संस्कारमा ह्रास आउनु हो । यो प्रवृत्ति विश्वव्यापी रूपमै देखिन्छ । यसपालिको भारतीय चुनावी दौडानमा नेताहरूको भाषणको स्तर, निर्वाचन आयोगप्रतिको नकारात्मक जनधारणा र अविश्वासले लोकतन्त्रको सार होइन, आवरण मात्र बाँकी रहेको देखाउँछ ।

नास्तिकहरूको दुःख

सम्भवतः मानव समाजमा सबैभन्दा लामो वैचारिक संघर्ष अध्यात्मवाद र भौतिकवादको वैचारिकीका बीचमै हुनेछ । त्यस विशद संघर्षमा प्रवेश गर्नु यस लेखको मनसुबा होइन, तैपनि धर्म र आस्तिकताको विपक्षमा उभिने नास्तिकता किन विद्रोही चरित्रभन्दा माथि उठ्न सकेन र पटकपटक पराजित हुँदै आयो भन्ने विषयमा बहस उठाउने उद्देश्य भने पक्का राखेकै छ ।

विद्युतीय सवारीलाई बजेटमा बाटो

सरकारले आर्थिक वर्ष २०७६/७७ का लागि बजेट तर्जुमा गर्दै छ । यसका लागि अर्थ मन्त्रालय आन्तरिक गृहकार्यमा जुटेको छ । बजेटमा प्राथमिकता दिनुपर्ने विविध क्षेत्र छन् । तीमध्ये वातावरण एउटा प्रमुख क्षेत्र हो भन्ने हाम्रो ठम्याइ छ ।

जेष्ठ ३, २०७६

के विश्व के विद्यालय

विश्व बदल्ने सपना लिएर राजनीतिमा होमिनेहरू जब आफ्नै समुदायका विद्यालय कसरी बदल्ने सोच्न सक्दैनन् तब नीतिहीनता व्याप्त हुन पुग्छ । जब आफ्नै देशका विश्वविद्यालय कसरी बदल्ने प्रयत्न गर्न खोज्दैनन् तब लोकतन्त्र संस्थागत गर्ने सोच लिएर राजनीति गर्नेहरू यस्तै दिशाहीनताको बन्धक बन्न पुग्छन् ।

ADVERTISEMENT

स्वप्न महलको दुर्दशा !

वर्तमान विश्व व्यवस्थाको श्रेय बीसौं शताब्दीका अन्तिम दुई दशकलाई जान्छ । जो विजयी भए, तिनका लागि त्यो कालावधि अनुपम थियो । जो हारे र जसले सर्वस्व गुमाए, तिनका लागि अत्यन्त दुर्दशापूर्ण, अन्धकारमय ।

मदन भण्डारीको राजनीति

मदन भण्डारीबारे सार्वजनिक रूपले लेख्नु जोखिमयुक्त छ । नागरिकले अपेक्षापूर्वक हेरिरहेको शीर्षनेता अचानक दिवंगत हुँदा आम मनोविज्ञानमा उसको विचार वा राजनीतिको गोरेटोभन्दा भावना हावी हुन्छ । मृत्युको पच्चीस वर्षपछि पनि मदन भण्डारीबारे हुने विमर्शमा भावना हावी छ ।

घरेलु हिंसाको घनचक्कर

पछिल्लो समय घरेलु हिंसाका घटना दिनदिनै सार्वजनिक हुँदै गएका छन् । तिनले सबैलाई झस्काउने गरेका छन् । आफ्नै परिवारका सदस्यहरूबाट भएका हत्या, जिउँदै जलाउने, कुटपिट गर्ने, तातोपानी खन्याउने, घरनिकाला गर्ने जस्ता घटना सुन्दा कसको आङ सिरिङ्ग नहोला र ! यस्ता घटनाबाट सबैभन्दा बढी महिलाहरू पीडित हुने गरेका छन् ।