विचार
श्रावण २, २०७६

के न्याय के अन्याय

न्यायपालिकाको चौथो पञ्चवर्षीय रणनीतिक योजना साउन १ देखि सुरु हुँदा न्यायपालिकाप्रति जनआस्था अभिवृद्धि कसरी हुन सक्ला भन्ने बहस जरुरी भएको छ । सुधारका लागि न्यायपालिकाले आवधिक योजना बनाउन थालेको डेढ दशक भइसक्यो ।

विषादीमुक्त कृषि

रसायनमा आधारित कृषि प्रणालीले अनगिन्ती समस्या थोपरेको छ । यसले मानिस, माटो र पर्यावरणमा विष फैलाउँदैछ । मानिसमा निको नहुने स्वास्थ्य समस्या दिनदिनै बढिरहेका छन् । माटो भित्रको सूक्ष्म जीवनचक्र तहस–नहस भएको छ । विविधताको विनाश भइरहेको छ भने पर्यावरण विषाक्त बनेको छ । 

तटबन्ध तनाव

तटबन्ध नदीको समानान्तरमा दुइटै किनार भएर बनाइन्छ भने बाँध नदीको प्रवाहलाई रोक्न वा जल सञ्चय गर्न । तराईमा बाढी नियन्त्रणका लागि तटबन्ध एउटा विकल्प मानिएको छ । त्यसैले सके आफैले, नभए अरूको सहयोगमा यो काम गर्न केन्द्र सरकार तम्सिएको छ । 

फोहोर व्यवस्थापनको दिगो मोडल

दशकौंदेखि फोहोरमैला व्यवस्थापनको काम गर्दै आए पनि आर्थिक तथा वातावरणीय रूपमा यो दिगो हुन सकेको छैन । काठमाडौं उपत्यकाको फोहोर दुई वर्षका लागि व्यवस्थापन गर्न बनाइएको सिसडोल ल्यान्डफिल साइटमा बाह्र वर्षभन्दा बढी समययता पूर्वाधारबिनै फोहोर फ्याँकिँदै आइरहिएको छ ।

बेपत्ता बुबालाई पत्र

बुबा, यो पत्र तपाईंले पढ्नुहुनेछैन भन्ने मलाई थाहा छ । तर तपाईंसँग एउटै मोर्चामा होमिएका सहयात्रीलाई अनेक याचना गर्दा पनि नसुनेपछि बाध्य भएर मैले तपाईंलाई सम्बोधन गरेको हुँ । भौतिक उपस्थिति रहिरहेका तपाईंका सहकर्मीले मेरो लेखाइमा फगत अक्षर मात्र देखे । फलतः आफ्ना भावना सुनाउन तपाईंलाई रोजेँ ।

श्रावण १, २०७६

परराष्ट्रको दस्तुर परिपाटी

परराष्ट्रका नियोगहरू बाहिरी विश्वमा मुलुकको अनुहार देखिने र चिनिने ढोका हुन् । राष्ट्रको आत्मसम्मान दर्शाउने माध्यम पनि हुन् । तिनले मुलुकलाई बाहिर देखाउने र चिनाउने हुनाले हाम्रा ऐना पनि हुन् । त्यसकारण तिनको आचरणमा राष्ट्रको आत्मा जोडिएको हुन्छ । 

नीर नृत्यको लीला

सामान्यतया उत्ताउलोपना पानीको नैसर्गिक चरित्र होइन । छहराहरू पहराबाट झर्छन् र आफ्नो बाटो खोज्छन् । खोलानाला कलकल गर्दै, ढुंगा पन्छाउँदै एवं माटो बगाउँदै आफ्नै सुरतालमा बग्छ । मैदानी माटोलाई काट्दै समथरका नदीहरूले नागबेली धार समात्छन् ।

न्यायिक सुधारको रणनीति

नेपालमा २०१३ सालदेखि योजनाबद्ध विकास र सुधारको सुरुआत भए पनि न्यायक्षेत्र लामो समयसम्म राष्ट्रिय योजनाको प्राथमिकतामा पर्न सकेको थिएन । मुद्दा छिन्ने अदालतलाई पनि योजनाको आवश्यकता पर्छ र भन्ने परम्परागत सोच रहेको समयमा नेपालको न्यायपालिकाले आफ्नै पहलमा दक्षिण एसियामै पहिलो पटक २०६१ देखि योजनाबद्ध सुधारको थालनी गर्‍यो ।

ती ड्राइभर सा’ब

त्यो दिन मलाई भक्तपुरको सिद्धपोखरीछेउको क्लिनिकमा जानुपर्ने थियो । वानेश्वर चोकमा एक छिन कुर्दा भक्तपुरको ब्यासीको गाडी आयो र चढें । सबै यात्रु सिटसिटमा बसेका रहेछन्, आनन्दसाथ । 

तराई–मधेसको बाढी व्यवस्थापन

केही दिनको अविरल वर्षाले निम्त्याएको बाढी, पहिरो र डुबानका कारण देशभर जनजीवन कष्टकर भयो । तराई–मधेस पनि अस्तव्यस्त बन्यो । खाद्यान्न, लत्ताकपडा सब डुबे । पीडितहरू खाटमा खाट खप्ट्याई बस्न बाध्य भए । त्रिपालमा आश्रय लिनेको अवस्था झन् नाजुक बन्यो ।