चिनीको मूल्यमा अल्झियो उखु क्रसिङ

सरकारले निर्धारण गरेको उखुको न्यूनतम मूल्यका आधारमा चिनीको मूल्य प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ तोक्नुपर्ने उद्योगीहरूको अडान
देवनारायण साह

मोरङ — किसानको उखु खेतमै फुल्न थालेको छ । तौल कम हुने चिन्ता उनीहरूलाई छ । उखु खेतमै भएपछि अन्य बाली लगाउन उनीहरूले पाएका छैनन् । महिनौं हारगुहार गर्दै हिँडेपछि सरकारले बल्ल उखुको मूल्य तोक्यो ।

मोरङको जहदामा खेतमा फुलेको उखु । तस्बिर : देवनारायण/कान्तिपुर

न्यूनतम मूल्य तोकिएपछि कृषकमा केही खुसी सञ्चार भएकै थियो ।त्यो खुसीमा त्यस बेला ब्रजपात भयो जब चिनी मिलहरूले उखुको क्रसिङ फेरि पनि रोकेका छन् ।

सरकारले उखुको मूल्यसँगै चिनीको मूल्य नतोकेको भन्दै चिनी मिल्सले उखु क्रसिङ रोकेका हुन् । सरकारले निर्धारण गरेको उखुको न्यूनतम मूल्यका आधारमा चिनीको मूल्य प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ तोक्नुपर्ने उद्योगीहरूको अडान छ ।

सरकारले उखुको न्यूनतम मूल्य तोक्दासमेत गत वर्ष उत्पादन भएको चिनी बिक्री नहुँदा सुनसरीको बर्जु गाउँपालिका ५ स्थित इस्टर्न सुगर मिल्स सञ्चालनमा आउन सकेको छैन । मिलको गोदाममा गत वर्ष उत्पादन भएको ३ हजार टन चिनी वर्ष दिनदेखि थन्किएर रहेको छ । कटान भएको ढिलाइले खेतमै उखु फुल्न थालेको छ । उखु फुलेपछि तौल कम हुने भएकाले किसान चिन्तित छन् ।

सरकारले उखुको न्यूनतम खरिद मूल्य प्रतिक्विन्टल ५ सय ३६ रुपैयाँ ५६ पैसा निर्धारण गरिसकेको छ । मन्त्रिपरिषद्ले चिनी मिलहरूले सम्बन्धित उखु कृषकलाई प्रतिक्विन्टल ४ सय ७१ रुपैयाँ २८ पैसामा नघटाई समयमै रकम भुक्तानी गर्नुपर्ने र सरकारले प्रतिक्विन्टल ६५ रुपैयाँ २८ पैसा अनुदान उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको छ । सरकारले उखुको मूल्य तोकेपछि उद्योगीहरूको चिनीको मूल्य तोक्निुपर्ने अडानले उखु क्रसिङ सुरु हुन सकेको छैन । उखु क्रसिङ सुरु गर्न एक महिना ढिलो भइसकेको कृषकहरूको गुनासो छ ।

मिल्सका प्रमुख उखु प्रबन्धक सुरेशप्रसाद मेहताले मिल सञ्चालन गर्ने सम्पूर्ण तयारी भइसकेको बताए । अहिले सरकारले तोकेको उखुको न्यूनतम मूल्यको आधारमा चिनीको मूल्य प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ तोके मात्रै उद्योगहरू चल्न सक्ने उनले बताए । सरकारले तोकेको चिनीको खुद्रा मूल्य प्रतिकिलो ७० रुपैयाँलाई संसद्को सार्वजनिक लेखा समितिले प्रतिकिलो ६३ रुपैयाँ कायम गर्न निर्देशन दिएको थियो ।

‘कृषकसँग उखु खरिद गरेपछि तत्काल भुक्तानी दिनुपर्ने हुन्छ,’ उनले भने, ‘कृषकलाई उखुको भुक्तानी दिनका लागि गत वर्षको गोदाममा थन्किएको ३ हजार टन चिनी बिक्री गर्नुको विकल्प छैन ।’

गत वर्ष मिलले बैंकबाट ऋण लिएर कृषकलाई उखुको रकम भुक्तानी दिँदा र चिनी बिक्री नहुँदा २० करोड घाटा व्यहोर्नुपरेको मेहताको भनाइ थियो । ‘प्रत्येक वर्ष घाटा व्यहोरेर मिल सञ्चालन गर्न सकिँदैन,’ उनले भने, ‘यस वर्ष सरकारले उखुको मूल्य तोके पनि चिनीको मूल्य तोक्न नसकेकाले चिनी बिक्रीमा समस्या भएको छ ।’ मिलको गोदामका साथै सल्फर राख्ने गोदाममा समेत चिनी नै राखिएकाले हालसम्म सल्फर आयात गर्न नसकिएको मेहताले बताए ।

‘मिलले गत वर्ष ११ लाख ७८ हजार क्विन्टल उखु क्रसिङ गरेर १ लाख ७ हजार क्विन्टल चिनी उत्पादन भएको थियो,’ उनले भने, ‘मिलको दैनिक ३० हजार क्विन्टल र एक सिजनमा ३० लाख क्विन्टल उखु क्रसिङको क्षमता रहेको छ ।’ गत वर्ष पाकिस्तानबाट अनावश्यक चिनी आयात भएपछि यहाँका मिलहरूले उत्पादन गरेको चिनी बिक्री हुन सकेको छैन । पाकिस्तान सरकारले चिनी ढुवानीमा अनुदान दिएपछि यहाँका व्यापारीहरूले २ लाख ३६ हजार टन चिनी आयात गरेका थिए ।

इस्टर्न सुगर मिल्सका सञ्चालक हितेश गोल्छाले अहिले सरकारले तोकेको उखुको न्यूनतम मूल्यको आधारमा चिनीको मूल्य प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ तोके मात्रै उद्योगहरू चल्न सक्ने बताए । नेपालमा वार्षिक २ लाख ५० हजार टन चिनीको खपत रहेकामा पाकिस्तानबाट मात्रै गत वर्ष २ लाख ३६ हजार टन चिनी आयात गरिएको उनले बताए ।

‘गत वर्ष नेपालका ११ वटा चिनी मिलहरूले १ लाख ७८ हजार टन चिनी उत्पादन गरेका थिए,’ उनले भने, ‘उत्पादित चिनीमध्ये ७० हजार टन बिक्री नभएर अझै गोदाममै थन्किएको छ ।’ उनले पाकिस्तानबाट आयात भएको चिनीको मूल्यभन्दा यहाँको चिनीको उत्पादन लागत बढी भएकाले बिक्रीमा समस्या भएको बताए ।

यता उखु फुल्न थाल्दा पनि मिल सञ्चालन नहुँदा कृषकहरू चिन्तित भएका छन् । सुनसरीको देवानगन्ज गाउँपालिका ५ का कृषक रामकुमार यादवले इस्टर्न सुगर मिल्सले उखु काट्ने पुर्जी नदिएकाले तीन बिघामा लगाएको उखु काट्न नपाएको गुनासो पोखे । ‘समयमा उखु काट्न नपाउँदा यस वर्ष घाटा हुने भएको छ,’ उनले भने, ‘समयमै उखु काट्न नपाउँदा खेतमै फुल्न थालेकाले तौल कम हुने भएको छ ।’

यादवले तीन बिघामध्ये डेढ बिघामा ‘सीओ ०२३८’ र डेढ बिघामा ‘सीओएस ८८२३०’ प्रजातिको उखु लगाएको बताए । ‘यसपालि खेतमा उखु राम्ररी सप्रेकाले मूल्य पनि राम्रै पाउने आशा थियो,’ उनले भने, ‘मिल्स सञ्चालनमा भइरहेको ढिलाइले उखु खेतमै फुल्न थालेकाले कम तौल आउने हुँदा घाटा लाग्ने भयो ।’

उनी जस्तै देवानगन्ज २ का सबुल अन्सारीले पनि साढे चार बिघामा लगाएको उखु काट्न ढिलाइ भएको गुनासो पोखे । ‘प्रतिकट्ठा ५०–६० क्विन्टल उखु फल्ने जात यस वर्ष लगाएकाले राम्रो आम्दानी हुने आशा थियो,’ उनले भने, ‘मैले प्रतिबिघा ४० हजार वार्षिक बुझाउने गरी खेत भाडामा लिएर उखु लगाएको छु ।’ उखु काट्न जति धेरै ढिलाइ हुन्छ, त्यति नै धेरै घाटा लाग्ने उनले गुनासो पोखे ।

उनले मंसिर अन्तिमबाट उखु काट्न सुरु गर्नुपर्ने हो तर पुस महिना बित्न लाग्दा पनि उखु काट्न सुरु गर्न नसकेको गुनासो पोखे । उनीहरू जस्तै प्रदेश १ का सुनसरी, मोरङ, झापाका किसान उखु काट्न नपाएर छटपटाइरहेका छन् । किसानलाई समयमैउखु बेचेर ऋण तिर्नुका साथै अर्को सिजनको उखु खेतीमा समेत असर पर्ने चिन्ताले पिरोलेको छ ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७५ ०८:२१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पुँजीवाद भर्सेस योग

स्वास्थ्य
पुँजीवादले मानव समाजलाई दिएको एउटा ठूलो उपहार भोगवादी दर्शन हो, जुन मान्छेको दु:खको मूल कारण हो ।
दीपक भेटवाल

काठमाडौँ — पुँजीवादी चिकित्साको उद्देश्य मान्छेको रोग निर्मूल बनाएर उसलाई निरोगी बनाउनु होइन, बरु मान्छेलाई आजन्म रोगी बनाएर औषधि बेचेर नाफा कमाउनु हो । 


उतिबेलाको लक्का जवान उमेरताका मनमा हवार्हवार्ती क्रान्तिको राँँको बलेको हुन्थ्यो । लाग्थ्यो— बूढो पुँजीवादको आयु सकिनै लाग्यो, ढिलोचाँडो यो गर्लम्म ढलिहाल्छ । बूढो पुँजीवादको चिहानमा जग हालेर निर्माण हुने समाजवादी व्यवस्थामा मान्छेका दु:ख सबै नास भइहाल्छन् ।

झन्डै आधा जीवन काटेपछि पो बल्ल चेत खुल्यो । बूढो पुँजीवाद त झन् जवान–जवान हुँदै गएको छ । यसो मुन्टो उठाएर हेर्छु— मान्छेका दु:खका पहाडहरू झन्झन् अग्लिँदा छन् । बूढो पुँजीवाद त हेर्दाहेर्दै ‘काँठे पुँजीवाद’ को नयाँ अवतार झन्झन् क्रूर मुद्रामा विश्व विचरण गरिरहेको छ । डिजिटल प्रवधिका तरंगमार्फत संसारभरि नै हरेक घरको ढोकाढोका र कोठाकोठामा आफ्नो धन्दा फैलाउँदो छ ।

पुँजीवादी दर्शन भोगवादी दर्शन हो । यसले मान्छेलाई ‘एकबारको जुनीमा सक्दो भोग गर’ भन्ने आदर्श सिकाउँछ । किनकि नाफा पँुजीवादको ठूलो भगवान् हो । आम मनुवाले जति भोग गर्‍यो, संसार कब्जा गरेर बसेका कर्पोरेट मालिकको नाफा उति धेरै चुलिँदै जान्छ । लाटो हिसाबले हेर्दा पुँजीवादी कर्पोरेट आदर्श ठग टाइपको लाग्छ । यसले किसानसँग चुत्थो दाममा गहुँ खरिद गर्छ अनि, त्यसमा चिनी मिसाएर हर्लिक्स नामको पिठोलाई उत्पात भाउमा बिक्री गर्छ । तिर्खा लाग्दा पानी होइन, कोकाकोलाको झोल पिउन उक्साउँछ । मान्छेले खाने–लाउने हरेक वस्तुमा ‘ब्रान्ड’ नामको आतंककारी लोगो सिर्जना गरेर मान्छेलाई लुट्नसम्म लुट्छ ।

पुँजीवादले मान्छेलाई आफ्नो सग्लो स्वरूपमा बाँच्नै दिँदैन । यसले विभिन्न दाउपेच लगाएर मान्छेभित्र भएको भावना, चेतना सबै थुत्छ र मान्छेलाई यन्त्र–मानवजस्तो बनाइदिन्छ । यसले डिजिटल पर्दामा आफ्नो उत्पादनको जादुमयी विज्ञापन देखाउँछ, मान्छेको मन–मस्तिष्कलाई झ्याप्प आफ्नो वशमा पार्छ । मान्छेको चित्तमा भोगवादी विकार पैदा गराउँछ । अनि आफूले जे खाऊ भन्यो त्यही खाने, जे लाउ भन्यो त्यही लाउने र जे सोच भन्यो त्यही सोच्ने यान्त्रिक मानव तयार गर्छ । संसारभरिका यान्त्रिक मानवहरू आफ्नो आवश्यकताका लागि कम भोग गर्छन्, कर्पोरेट मालिकको नाफाको चुलीलाई अग्ल्याउन बढी भोग गर्छन् । तब त पुँजीवादमा मान्छेको प्राकृतिक आवश्यकताको वस्तु कम उत्पादन हुन्छ, नाफा प्रेरित वस्तु बढी उत्पादन हुन्छ ।

मान्छेको चित्तमा जति भोगवादी दर्शन छिप्पिँदै जान्छ, मान्छेको असीमित दु:खको मुहान त्यहींबाट सुरु हुन्छ । भोगवादी चिन्तनले मान्छेलाई भोगको प्रतिस्पर्धामा धकेल्छ । भोगको दौडमा एकले अर्कोलाई उछिन्ने कर्ममा दु:खी मनुवा कुदिरहन्छ । पुँजीवादले मानव समाजलाई दिएको एउटा ठूलो उपहार भोगवादी दर्शन हो, जुन मान्छेको दु:खको मूल कारण हो ।

झट्ट हेर्दा पुँजीवादी कारखानामा वस्तु मात्रै उत्पादन भइरहेजस्तो देखिन्छ । पुँजीवादले वस्तुको व्यापार गरेर मात्र नाफा असुलेजस्तो लाग्छ । तर, चेतनाको क्षितिज अलि उघारेर हेर्दा पुँजीवादी कारखानाबाट हरेक क्षण असीमित परिमाणमा निराशा र कुण्ठा पनि उत्पादन भइरहेको देखिन्छ । उसो त यो कारखानाबाट उत्तिकै मात्रामा भय र तनाव पनि निरन्तर उत्पादन भइरहेको हुन्छ । भोगवादी दर्शनले मान्छेलाई शारीरिक रूपमा रोगी बनाउँछ । अनि चिन्ता, तनाव, भय र कुण्ठाले मानसिक रोग बनाउँछ । मनोविज्ञान शास्त्र भन्छ— मान्छेको सम्पूर्ण रोग र दु:खको कारण भय र तनाव हो । यसरी उमेर ढल्कँदै गएपछि मान्छेको शरीर रोगको स्थायी घरमा परिणत हुन्छ । फेरि रोगी शरीरमाथि व्यापार गर्न झोलामा औषधिको पोको बोकेर दाँत ङिच्याउँदै पुँजीवाद ट्याक्क हाजिर हुन्छ ।
***

पुँजीवादी चिकित्साशास्त्रको उद्देश्य मान्छेको रोग निर्मूल बनाएर उसलाई निरोगी बनाउनु होइन, उसको उद्देश्य त मान्छेलाई आजन्म रोगी बनाएर औषधि बेचेर नाफा आर्जन गरिरहनु हो । नाफा नै पुँजीवादको एक मात्र धर्म हो । पुँजीवादकै देन मान्नुपर्छ, आज संसारमा हरेक चालीस सेकेन्डमा एउटा मान्छेले आत्महत्या गरिरहेको हुन्छ । संसारका झन्डै एक चौथाई मान्छे उच्च रक्तचापको सिकार भएरै बाँचेका छन् ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनको रिपोर्ट भन्छ—बर्सेनि संसारमा सबैभन्दा धेरै मानिसको मृत्यु मुटु रोगको कारणले हुन्छ । पुँजीवादी चिकित्साशास्त्र भन्छ— नब्बे प्रतिशत उच्च रक्तचापको कारण अज्ञेय छ ।

विज्ञान र प्रविधिको विकासले शिखर टेकिसक्दा पनि पुँजीवादी चिकित्साशास्त्रले ब्लडप्रेसर, सुगर, दम, मधुमेहजस्ता दीर्घरोगको उपचार विधि पत्ता लगाउन सकेको छैन । यस्ता दीर्घरोगीलाई जीवनभर औषधि बेचेर आफ्नो नाफा धर्म चलाइरहेको छ ।

हरेक कालो बादलमा चाँदीको घेरा हुन्छ भनेझैं, पुँजीवादी दुनियाँको अन्धकारभित्र एउटा झिनो उज्यालो गोचर हुन्छ । त्यो योग विद्याको उज्यालो हो । तब त विश्व प्रसिद्ध अमेरिकी डाक्टर डिन ओर्निस मुटु रोग, उच्च रक्तचापजस्ता कतिपय दीर्घरोगको समाधान योगशास्त्रमा छ भनेर संसारभर भन्दै हिँडेका छन् ।

योगशास्त्र गरुड पुराण जस्तो कुनै धूर्त पण्डितले लेखेको हावादारी गफ होइन । न त यो कुनै धर्म विशेषको पेवा नै हो । योग अभ्यासका लागि जनै, कन्दनी लगाउने, टुप्पी पाल्ने वा गेरु वस्त्र धारण गर्नु पनि आवश्यक हुँदैन । योगशास्त्र मानव समाजको हजारौं वर्षको यात्रामा ज्ञानीहरूलेआफ्नो अनुभव, ज्ञान र अनुसन्धानबाट तयार गरेका वैज्ञानिक शास्त्र हो । यो आरोग्यको पथ पनि हो ।

उसो त योगको सीमा रोगहरूको उपचारमा मात्र सीमित छैन । यसको महत्त्वको आयाम व्यक्ति, समाज, विज्ञान, शिक्षाजस्ता बहुआयामिक क्षेत्रमा फैलिएको छ । रोगको निदान विराट योगको सामान्य अंश मात्र हो । योगको महत्त्वलाई आत्मसात् गरेरै संयुक्त राष्टसंघले संसारभरि विश्व योग दिवस मनाउने चलन सुरु गरेको छ । भारतले योग विद्यालाई समाजमा फैलाउनकै लागि नयाँ मन्त्रालयको रूपमा आयुष मन्त्रालयको स्थापना गरेको छ । धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ— नेपालमा पनि झन्डै चालीस वर्षदेखि माघ १ गतेलाई राष्टिय योग दिवसको रूपमा मनाइँदै आएको छ ।
पुँजीवादी औषधिशास्त्रले रोगको निदानको खोजी स्थूल शरीरको तहमा मात्र गर्छ । योगशास्त्रले रोगको उपचारको निदानको खोजी शरीरको तहमा मात्र होइन, प्राण, मन र विचारको तहमा पनि गर्छ । अझ मनको तहमा गरिने उपचारलाई प्रमुख मान्छ । योगमा गरिने आसनले शरीरको तहमा रोगको निदान गर्ने प्रयास गर्छ । प्राणायामले मन वा विचारको तहमा रोगको निदानको प्रयास गर्छ । योगशास्त्र भन्छ— श्वास परिवर्तन हुँदा विचार परिवर्तन हुन्छ, विचार परिवर्तन हुँदा श्वास परिवर्तन हुन्छ । बुद्दले प्रतिपादन गरेको विपश्यना ध्यानको सार पनि यही हो ।

योगी खप्तडबाबाले आफ्नो विचार विज्ञान पुस्तकमा लेखेका छन्— मान्छेको मनमा जस्तो विचार खेल्छ, उसको जीवन सोही विचारद्वारा निर्देशित हुन्छ । मान्छेको रोग, भोक र शोकको कारण सामाजिक परिस्थिति मात्र होइन, मान्छेको मनमा खेलिरहने विचार पनि हो । योगले मान्छेलाई विचारको व्यवस्थापन गर्न सिकाउँछ । अझ सुगर, प्रेसर, युरिक एसिड जीवनभर औषधि खानुपर्ने दीर्घरोगको स्रोत नै निराशा, भय, तनाव कुण्ठाजस्ता मनमा खेलिरहने कुविचार हो ।
जुन रोगको उपचार आजसम्म पुँजीवादी चिकित्साशास्त्रले गर्न सकेको छैन, त्यस्ता कैयन रोगको उपचार योगमार्गबाट सम्भव छ । तर, यसको प्रयोग र अभ्यासमा निकै सजगता अपनाउनु पनि उत्तिकै महत्त्व छ । आसन र प्राणायामको अभ्यास योगशास्त्रको उचित ज्ञान भएका गुरुसँग गरेमा मात्रै यसले पूर्ण फल दिन्छ । योगविद्याको भित्री मर्म नबुझेका, बोक्रा मात्र बुझेका लहडीसँग योग अभ्यास सिक्दा यसले उचित फल नदिन सक्छ । जथाभावी चौरमा उफ्रेर गरिने योगले लाभभन्दा हानि बढी हुन सक्छ ।

प्रकाशित : पुस २८, २०७५ ०८:२१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT