अप्ठेरोमा चिनियाँ अर्थतन्त्र

न्युयोर्क टाइम्स

बेइजिङ — पश्चिमी चीनको चङकिङ महानगरका तीन ठूला मोटर एसेम्ब्ली कारखाना अहिले सुनसान छन् । जिआङसु प्रदेशको पूर्वी भेगका सयौं रासायनिक कारखाना बन्द भएको धेरै भयो भने गुआङदोङ प्रदेशका उद्योगमा कामदारहरू काम नभएर फुर्सदिला बनेका छन् । समग्रमा भन्दा चीनको विशाल अर्थतन्क्र अहिले चिसिने त्रममा छ ।

चिनको साङदोङ प्रान्तको बिन्झाउस्थित आल्मुनियम कारखाना । फाइल तस्बिर : रोयटर्स 

सन् २०१८ को पछिल्ला तीन महिनामा चिनियाँ अर्थतन्त्र विश्व वित्तीय संकटयताकै सुस्त गतिमा चलेको चिनियाँ अधिकारीले बताएका छन् । चीनको वार्षिक आर्थिक विकासको दर यसपटक ६.५ प्रतिशतमा झरेको छ । अमेरिकासँगको व्यापार युद्धपछि विकासक्रम झनै सुस्ताएको छ । यो साता सार्वजनिक भएको तथ्यांक हेर्दा यहाँको उत्पादनमूलक क्रियाकलापमा नयाँ माग आउन छोडेको र खुद्रा बिक्री घटेको देखिन्छ ।

विगतमा चीनले आर्थिक मन्दीका बेला विश्वलाई सघाएको थियो । यस पटक आफैं कमजोर आर्थिक स्थितिमा पुगेको छ । ८ महिनायता अटोमोबाइल बजार सबभन्दा अप्ठ्यारोमा परेको छ ।

स्मार्टफोनको बिक्री घटिरहँदा घरजग्गा बजार गतिहीन बनेको छ । पश्चिमसँगको व्यापार द्वन्द्व र वैदेशिक लगानीमा बेइजिङको कडा नीतिका कारण स्थानीय र विदेशी कम्पनीलाई चीनमा लगानी गर्न गाह्रो परेको मानिन्छ । यसबारे चीनले यसै साता नयाँ ऐन पारित गरेपछि सहज हुने अनुमान गरिएको छ । ‘चीनमा युरोपेली लगानी घटदो छ,’ युरोपियन युनियनको ट्रेड कमिस्नर सेसिलिया मलम्स्ट्रम भन्छिन्, ‘प्रविधि हस्तान्तरण, पारदर्शिता अभाव, स्थानीय कम्पनीका दाँजोमा हुने विभेद आदिका कारण त्यहाँ व्यापार गर्न जटिल भएकाले यस्तो भएको हो ।’ चिनियाँ प्रधानमन्क्री ली कच्याङले शुत्रबार देशको अर्थतन्त्र सुस्ताउँदै गएको र यसबाट अनेक अप्ठ्यारा आउन सक्ने बताएका थिए । उनले विदेशमा सञ्चालित चिनियाँ प्रविधि कम्पनीले बेइजिङको आदेशमा त्यहाँको गुप्तचरी गर्ने कुरा झूट भएको पनि दाबी गरे ।

चिनियाँ अर्थतन्त्र अधोगतितर्फ ढल्केको भन्दै उनले अब बलियो कदम चाल्नु आवश्यक भएको अभिव्यक्ति दिएका थिए । ‘हामीले कडा उपाय अपनाएर यो अवस्थासँग जुध्नु छ,’ लीले भने, ‘कम्पनी करमा भारी कटौती होला । सरकारी बैंक र सरकारी उद्योगलाई बेइजिङसँग आफ्नो मुनाफा बाँड्न अनुरोध गरिनेछ ।’

उनले भनेजस्तो गर्न राजनीतिक रूपमा जटिल हुने देखिन्छ । कम्युनिस्ट पार्टीले राजनीतिक नियन्त्रण, आफ्ना लाखौं पार्टी सदस्यलाई रोजगारी प्रदान गर्न र आर्थिक मन्दीलाई अन्त्य गर्न सरकारी बैंक र संस्थामाथि भर पर्दा गाह्रो हुने अनुमान गरिएको छ । चीनले आफ्नो बजेट घाटा देशको आर्थिक उत्पादनको ३ प्रतिशतभन्दा कम राख्न चाहेको छ । स्थानीय सरकारले भने अस्पष्ट वित्तीय माध्यमबाट ऋण लिएर सरकारी दस्तावेजमा ऋण उल्लेख नगर्ने गरेको छ ।

ली सहभागी भएको सम्मेलनअघि चीनको संसद् नेसनल पिपल्स कंग्रेसले वैदेशिक लागनीसम्बन्धी नयाँ कानुन पारित गरेको थियो । यसलाई अमेरिकासँगको व्यापार वार्ता सहज गर्ने पहलका रूपमा समेत लिइएको छ ।

विदेशी उद्योगलाई चिनियाँ प्रतिस्पर्धीसरह कानुनी अधिकार प्रदान गर्न ट्रम्प प्रशासनले चीनलाई दबाब दिँदै आएको थियो । नयाँ कानुनमा पनि चिनियाँ संसद्ले कर्पोरेट ट्रेड सेक्रेट सुरक्षित राखेर स्थानीयलाई राम्रो जागिर दिन मिल्ने खालको व्यवस्था समेटेको छ ।

‘नयाँ व्यवस्था सामान्य खालकै छन्,’ चीनस्थित अमेरिकी च्याम्बर अफ कमर्सका अध्यक्ष टिमोथी पी स्ट्राटफोर्डले भनेका छन्, ‘यसले विदेशी कम्पनी वा वैदेशिक लगानीमा सञ्चालित कम्पनीका विद्यमान थुप्रै चासोलाई सम्बोधन गरेको छैन ।’ नयाँ व्यवस्थाले पनि विदेशी व्यापारीलाई कानुनी असुविधा छोडेको उनले बताएका छन् । प्रधानमन्त्री लीले भने आफूहरूले स्थानीय र विदेशी उद्योगलाई समान व्यवहार गर्ने दाबी गरेका छन् ।

चिनियाँ सरकार, घरधुरी र गैरवित्तीय व्यापारको ऋण सन् २००७ मा कुल गार्हस्थ उत्पादको १४६ प्रतिशतबाट सन् २०१८ मा २५३ प्रतिशत पुगेको छ । यो उच्च वृद्धि दर हो । पछिल्लो २५ वर्षमा चीनले आफूलाई विश्वका ठूलो अर्थतन्त्रमध्ये दोस्रो स्थानमा पार्न सफल भएको थियो । विश्वका आधाजसो स्टिल, तामा, कोइला र सिमेन्ट चीन जानेका गरेका छन् भने सुँगुरको मासु र धानसमेत ठूलो मात्रामा चीनले लिन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र ५, २०७५ १०:०८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बाहिरिए मोउरिन्हो

न्युयोर्क टाइम्स

म्यानचेस्टर — प्रिमियर लिगमा सबैभन्दा खराब सुरुआतको रूपमा लिभरपुलसँग आइतबार ३–१ गोलले पराजित भएको दुई दिनपछि म्यानचेस्टर युनाइटेडले प्रशिक्षक जोसे मोउरिन्हो जिम्मेवारीबाट अलग भएका छन् । 

क्लबले मंगलबार बिहानआफ्नो वेबपेजमार्फत वक्तव्य जारी गर्दै ओल्ड ट्राफोर्डमा साढे दुई वर्ष बिताएका मोउरिन्होको बहिर्गमन पुष्टि गरेको हो । युनाइटेडले आफ्नो जिम्मेवारीका लागि यी पोर्चुगिज म्यानेजरलाई धन्यवादसँगै भविष्यमा सफलता शुभकामनासमेत दिएको छ । मोउरिन्होलाई चेल्सीले दोस्रोपल्ट जिम्मेवारीबाट बर्खास्त गरेको यसै साता तीन वर्ष पुगेको छ ।

मोउरिन्होले विश्वकै केही शीर्ष क्लबमा काम गरेका छन् । चेल्सीका अलावा उनले रियल म्याड्रिड, इन्टर मिलान र पोर्टोको प्रशिक्षण सम्हालेका छन् । युनाइटेडका लागि लामो समयसम्म काम गर्ने अवसर पाएका थिए । सन् २०१६ को सिजन युनाइटेडको आफ्नो नियुक्तिलाई उनले ‘विशेष सम्मान’ को रूपमा व्याख्या गरेका थिए ।

सन् २०१३ मा सर एलेक्स फर्गुसनको बहिर्गमनपछि युनाइटेड उपर्युक्त प्रतिस्थापनका लागि संघर्षरत थियो । क्लबका कार्यकारी उपाध्यक्ष एड उडवार्डले त्यति बेला मोउरिन्होको नियुक्तिपछि भनेका थिए, ‘स्वाभाविक रूपमा उनी विश्वकै उत्कृष्ट प्रशिक्षक हुन् ।’

आफ्नो समयमा मोउरिन्हो त्यस प्रतिष्ठाको औचित्य पुष्टि गर्न संघर्षरत देखिए । यद्यपि पहिलो सिजनमा युनाइटेडले युरोपा लिग र लिग कपको उपाधि जितेको थियो । साथै युनाइटेडले दोस्रो स्थानमा रहेर प्रिमियर लिग टुंग्याएको थियो ।

उच्च प्रतिभा अनुबन्ध गर्न सयौं करोड डलर खर्चिनुका बाबजुद मोउरिन्होले लगातार क्लबको भर्ती नीतिको आलोचना गरिरहे । पछिल्लो १८ महिनायता खेलाडीसँग पनि उनको दूरी बढिरहेको थियो ।

इंग्लिस फुटबल इतिहासकै सबैभन्दा महँगा खेलाडी पाउल पोग्बाले एक विशेष मुद्दा साबित गरिदिएका छन् । गत समरमा फ्रान्सलाई विश्व च्याम्पियन बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका पोग्बालाई उत्साहित गर्नुको सट्टा मोउरिन्होले निरुत्साहित गरे ।

अर्कोतर्फ सिजन सुरुआतमा मोउरिन्होले पोग्बालाई कप्तानको रूपमा प्रस्तुत गरे । पछि विचित्र रूपमा उनलाई हटाइयो । यसबाट पनि मोउरिन्होले आमजनताको आलोचना खेपे । मोउरिन्होले यसै सिजन क्लबका कार्यकारीलाई एक इमेलमार्फत नोट गरेका थिए । उनको कुनै पनि गुनासोको सुनुवाइ भएन ।

पोग्बामात्र होइनन् । मोउरिन्होले टिमका लगभग सबै खेलाडीसँग आफ्नो विश्वास गुमाएका थिए । उनले डिफेन्डर ल्युक शदेखि स्ट्राइकर एन्थोनी मार्टियललाई खुसी बनाउन सकेनन् भने युवा खेलाडीको मन जित्न सकेनन् ।

एन्थोनीलाई क्लब छाड्ने अनुमति दिँदा मोउरिन्हो खुसी थिए । तर, क्लब र प्रशिक्षकबीचको बढ्दो तनावको संकेत दिँदै युनाइटेडले उनको अनुबन्ध एक वर्ष लम्ब्यायो । जसले मोउरिन्होसँगको दूरी थप बढाइदियो ।

जसरी परिस्थिति खराब हुँदै गयो, त्यसको असर नतिजामा पनि देखिन थाल्यो । युनाइटेड च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम–१६ मा छ । जहाँ नेयमर र केलिन एमबाप्पेको टोली उसको प्रतीक्षामा छ । तर प्रिमियर लिगमा टोलीसँग मात्र २६ अंक छ ।

सिर्जनशीलताको अभाव र आक्रामक स्वभावको कमीका कारण अहिले युनाइटेडको व्यापक आलोचना भइरहेको छ । उसले बर्नमाउथले जत्तिकै खेल जितेको छ भने गोल अन्तर एभरटनको भन्दा पनि कम छ ।

एनफिल्डमा आइतबारको पराजयपछि युनाइटेड शीर्षस्थानको लिभरपुलभन्दा १९ अंकले पछि छ । आगामी सिजन च्याम्पियन्स लिगमा छनोट हुनका लागि आवश्यक शीर्ष पाँचस्थानमा पुग्न ११ अंकले पछि छ ।
- रोरी स्मिथ

प्रकाशित : पुस ४, २०७५ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT