७० नाघेकालाई निःशुल्क बिमा

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — ७० वर्षमाथिका ज्येष्ठ नागरिकको स्वास्थ्य बिमा गर्ने र सबै नेपालीमाझ बैंक खाता पुर्‍याउने महत्वाकांक्षी कार्यक्रम औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले आइतबार कार्यक्रमको उद्घाटन गरेका हुन् । ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान र सुरक्षा तथा सबै नेपालीसमक्ष वित्तीय पहुँच पुर्‍याउने उद्देश्यले सरकारले यो कार्यक्रमको शुभारम्भ गरेको हो । 

सरकारले सुरु गरेको ज्येष्ठ नागरिक स्वास्थ्य बिमा तथा ॅखोलौं बैक खाता राष्ट्रिय अभियान’ अन्तर्गत आइतबार राष्ट्रिय सभागृहमा आयोजित कार्यक्रममा सहभागी एक सय वर्षीया जमुना गुरुङलाई स्वास्थ्य बिमा कार्ड प्रदान गर्दै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली । कार्यक्रममा सरकारले ८० वृद्धवृद्धालाई स्वास्थ्य बिमा कार्ड प्रदान गरेको थियो । तस्बिर : हेमन्त श्रेष्ठ/कान्तिपुर

उमेरका भन्दा बूढाबूढीलाई बिमा धेरै आवश्यक हुने भएकाले ज्येष्ठ नागरिकलाई निःशुल्क स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम ल्याइएको प्रधानमन्त्री ओलीले बताए । ‘७० वर्षमाथिका सबै नागरिकले यो सुविधा पाउँछन्,’ उनले भने, ‘निरोगीलाई मात्र छानेर बिमा गर्ने होइन ।’ सरकारले बूढाबूढी, अपांग, गरिबीको रेखामुनि रहेकालगायत नागरिकलाई पनि स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रममा समेट्ने बताए ।

Citizen

यस्तो बिमाले प्रतिव्यक्ति एक लाख रुपैयाँसम्मको औषधोपचार खर्च व्यहोर्नेछ । यसका लागि वृद्ध नागरिकले कुनै शुल्क भुक्तानी गर्ने छैनन् । ज्येष्ठ नागरिकहरूको बिमाबापतका प्रिमियम (बिमा शुल्क) सरकारले व्यहोर्नेछ । यो कार्यक्रमअनुसार आइतबार मात्र ८० जना ज्येष्ठ नागरिकलाईस्वास्थ्य बिमाको प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको छ ।

कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले काठमाडौं डिल्लीबजारका भैरव रिसाल, टोखा ११ का रामचन्द्र पौडेल, भक्तपुर बोडेगाँउका पशुपति महर्जनलगायत ८० जना ज्येष्ठ नागरिकलाई निःशुल्क स्वास्थ्य बिमाको प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गरेका थिए । उनले आगामी बजेटमा वृद्धभत्ता बढाउने घोषणासमेत गरे । ‘यसपालिको बजेटमा वृद्धभत्ता बढ्छ । ढुक्क भए हुन्छ,’ उनले भने ।

सबै नेपालीको बैंक खाता कार्यक्रमअन्तर्गत पहिलो खाता प्रधानमन्त्रीको बुबा मोहनप्रसाद ओलीले खोलेका छन् । सो अवसरमा प्रधानमन्त्रीकी सासू धनमाया शाक्यको पनि बैंक खाता खोलिएको छ । ती दुवै खाता राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकमा खोलिएको हो । कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले बुबा मोहनप्रसाद र सासू धनमायालाई चेकबुक हस्तान्तरण गरेका छन् ।

वित्तीय पहुँचभन्दा बाहिर रहेका नागरिकलाई बैंकिङ प्रणालीमा जोड्ने उद्देश्यले सरकारले अभियानको रूपमा सबै नेफालीको बैंक खाता कार्यक्रम सुरु गरेको हो । यो कार्यत्रम सफल बनाउन अर्थ मन्क्रालय, राष्ट्र बैंक, बैंक तथा वित्तीय संस्थालगायतले सहकार्य गरेका छन् ।

यो कार्यत्रमअनुसार बैंक खाता खोल्दा पूर्ण रूपमा ग्राहक विवरण आवश्यक पर्दैन । सरकारद्वारा जारी गरिएको सामान्य परिचयपत्र (नागरिकता, राहदानी, मतदाता परिचयपत्र) का आधारमा खाता खोल्न सकिन्छ । यस्तो खाता खोल्दा प्रतिखाता बैंक तथा वित्तीय संस्थाले १ सय रुपैयाँ जम्मा गरिदिन्छन् । यसकारण यो खातालाई पनि निःशुल्क भनिएको हो । यो खातामा वार्षिक एक लाख रुपैयाँभन्दा धेरैको कारोबार गर्न नपाइने व्यवस्था छ ।

कुनै कारणले लाखभन्दा बढीको कारोबार गर्नुपरे सम्बन्धित बैंकमा सम्पर्क गरेर पूर्ण ग्राहक विवरण बुझाउनुपर्छ । यसअघि अन्य कुनै बैंक तथा विक्तीय संस्थामा खाता खोलिसकेको व्यत्ति र संस्थाले यस्तो (सय रुपैयाँ पाइने) खाता खोल्न पाउने छैन । अन्य बैंकमा खाता भए/नभएकोबारे खातावाला स्वयंले घोषणा गर्नुपर्नेछ ।

कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले सरकारले सबै नागरिकलाई बैंकिङ प्रणालीमा समेट्न चाहेको बताए । ‘अब थैलीमा नगद होइन कार्ड (डेबिट/क्रेडिट) राख्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘यसका लागि निकट भविष्यमै सबै नेपालीसमक्ष बैंक पुर्‍याउने सरकारको लक्ष्य छ ।’

कार्यक्रममा अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले ७० वर्षभन्दा माथिका वृद्धवृद्धाको बिमा शुल्क सरकारले व्यहोर्ने भएकाले स्वास्थ्य बिमा निःशुल्क भएको बताए । यो बिमा कार्यक्रम आगामी बजेटमा समेटिने पनि उनले जानकारी दिए । ‘अब कसैले पनि बिरामी हुँदा सम्पत्ति बेच्न नपरोस् भनेर सरकारले यस्तो योजना ल्याएको हो,’ उनले भने । स्वास्थ्य बिमा बोर्डमार्फत सञ्चालन हुने यो कार्यक्रममा धेरैभन्दा धेरैले लाभ लिन उनले आग्रह गरे ।

वित्तीय पहुँच विस्तारक लागि यो वर्ष खोल्ने नयाँ खातामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रतिखाता सय रुपैयाँ राखिदिने भए पनि त्यसकै मात्र भर नपरी धेरै रकम जम्मा गर्न उनले आग्रह गरे । ‘सय रुपैयाँको मात्रै भर नपरी यसमा थपेर खाता खोल्नुहोस्,’ उनले भने, ‘यसले तपाईलाई बचत गर्न सिकाउँछ, त्यो बचत आवश्यकताअनुसार उपयोग गर्न सकिन्छ ।’ आफूले पैसा नथप्दा खातामा अपनत्व नहुने सम्भावना भएकाले यसो गर्न उनले सुझाव दिएका हुन् ।

उपप्रधानमन्त्री तथा स्वास्थ्यमन्त्री उपेन्द्र यादवले दिगो विकास लक्ष्य हासिल गर्न स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रममा जोड दिइएको बताए । ‘प्रत्यक व्यक्ति स्वस्थ रहुन्, रोग लागे उपचार गर्न सजिलो होस् भनेर यो अभियान ल्याइएको हो,’ उनले भने । हालसम्म करिब १६ लाख नेपालीको स्वास्थ्य बिमा भइसकेको छ । जसमध्ये ५३ प्रतिशत महिला र ४७ प्रतिशत पुरुष रहेको मन्त्री यादवले बताए ।
नेपाल बैंकर्स संघका अध्यक्ष ज्ञानेन्द्रप्रसाद ढुंगानाले यो अभियानमा खाता खोल्न प्रक्रिया झन्झटिलो नभएको बताए । ‘हामी सरलीकृत रूपमा खाता खोल्छौं । खाता खोल्न नागरिकता नै चाहिँदैन,’ उनले भने, ‘पहिचान खुल्ने परिचयपत्र र फोटो ल्याउनुस् ।’
सरकारले स्वास्थ्य बिमा बोर्डमार्फत ज्येष्ठ नागरिकको बिमा गर्न लागेको हो । तीन वर्षअघि सुरु भएको यो कार्यक्रम हाल ४२ जिल्लामा मात्र सञ्चालित छ । यसको अर्थ ऊक्त कार्यत्रम सञ्चालन भएको ४२ जिल्लाभन्दा बाहेकका जिल्लाका नागरिकले तत्कालै स्वास्थ्य बिमा सुविधा पाउने छैनन् ।

कार्यक्रम नपुगेका जिल्लामा सम्भव भएसम्म छिमेकी जिल्लाका एजेन्टमार्फत र बाँकीलाई कार्यक्रम विस्तार गरेर मात्र सेवा दिन सकिने स्वास्थ्य बिमा बोर्डका कार्यकारी निर्देशक रमेशकुमार पोखरेलले बताए । ‘सरकारले सांकेतिक रूपमा कार्यक्रम सुरु गरेको हो,’ उनले भने, ‘बिस्तारै सबै जिल्लामा विस्तार गरिनेछ ।’ आइतबार बिमा प्रमाणपक्र वितरण गरिएका ज्येष्ठ नागरिकहरूको बिमालेख सत्रिय हुन करिब एक/डेढ महिना लाग्ने उनले बताए ।

विगतमा प्रतिपरिवार २५ सय बिमा शुल्कमा वर्षको ५० हजार रुपैयाँसम्मको स्वास्थ्योपचार खर्च समेटिने व्यवस्था थियो । यही चैतदेखि बिमाको सीमा बढेर प्रतिपरिवार एक लाख रुपैयाँ पुगेको छ । यसबापत एक घरपरिवारले वार्षिक ३ हजार ५ सय रुपैयाँ बिमा शुल्क तिर्नुपर्छ । सबै नेपालीसमक्ष बैंक खाता पुर्‍याउने कार्यक्रम पनि नयाँ भने होइन ।

सरकारले विगत तीन वर्षदेखि यो कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ । सोही क्रममा गत वर्ष बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई वार्षिक प्रति २ हजार ५ सय शाखा खोल्ने बैंकलाई एक वर्षका लागि निर्ब्याजी एक करोड रुपैयाँ सापटी दिने अफर ल्याएको थियो । गत वर्ष कुनै पनि बैंकले थप २ हजार ५ सय खाता खोल्न सकेका छैनन् ।गत फागुनसम्म २ करोड ५६ लाख ५८ हजार निक्षेप खाता खुलेका छन् । गत वर्षको तुलनामा यो करिब साढे ४१ लाखले बढी हो ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०८:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नयाँ वर्षमा सौराहा भरिभराउ

'सौराहामा ६ हजार र चितवन निकुञ्ज आसपासका होटलमा समेत गरेर १२ हजारको हाराहारीमा शय्या छन् । अरू बेलामा ८० प्रतिशतसम्म कोठा भरिएका हुन्छन् । नयाँ वर्षमा कोठा नपाएर पर्यटक फर्कन्छन् ।’
रमेशकुमार पौडेल

चितवन — नयाँ वर्षको पहिलो दिन आइतबार बिहान कमल आचार्य ५ बजे नै बिउँझिए । काठमाडौंबाट शनिबार आएर सौराहा बसेका उनी आइतबार बिहान ६ बजे हात्ती चढेर जंगल घुम्न गइसकेका थिए । शनिबार सौराहा निकै भरिभराउ थियो ।

चितवन निकुञ्जको सौराहा नजिक बूढी राप्ती खोलामा डुंगा चढेका पर्यटक । निकुञ्ज आउने पर्यटक डुंगा चढेर रमाउने गर्छन् । तस्बिर : कान्तिपुर

कोठा नपाइएला भनेर उनले पाँच दिनअघि नै बुक गरेका रहेछन् । पर्यटकको चाप धेरै भएका कारण बिहान एक घण्टाअगावै हात्ती सफारी सुरु भएको थियो ।

‘शनिबार हामीले यहाँ कोठा छैन भन्ने सूचनाबोर्ड नै होटल अगाडि राख्नुपर्‍यो,’ पर्यटकीय होटलहरूको संस्था क्षेत्रीय होटल संघ चितवन सौराहाका अध्यक्ष सुमन घिमिरेले भने । पर्यटकहरू सौराहा आएर चितवन निकुञ्ज र यस आसपासका मध्यवर्ती सामुदायिक वन घुम्छन् । यहाँ आउने प्रायः पर्यटकले हात्ती सफारी गर्छन् । पर्यटकको चाप बढेपछि हात्ती सफारीको व्यवस्थापन गर्न कर्मचारीलाई धपेडी थियो ।

‘हिजो शनिबार लगभग पाँच सयजनाले हात्ती सफारी गरे । आज पनि त्यत्तिले नै गर्ने सम्भावना छ । त्यसैले बिहान ५ बजे नै आएर फिल्डमा खटेको छु,’ बाघमारा सामुदायिक वनमा हात्ती सफारी गराउने युनाइटेड हात्ती सहकारीका कर्मचारी रुमन चौधरीले भने । अरू बेला सयदेखि अढाइ सयसम्मले हात्ती चढ्ने गर्छन् । दसैंका बेला र त्यसपछि अंग्रेजी र नेपाली नयाँ वर्षमा पर्यटकको चाप हवात्तै बढ्ने उनले बताए ।

हात्ती सफारीमा मात्रै नभएर राप्ती नदीमा डुंगा चढ्ने र जिप चढेर सामुदायिक वन तथा निकुञ्ज घुम्नेको चाप पनि अत्यधिक नै देखियो । सौराहामा मात्रै नभएर निकुञ्जसँग जोडिएका चितवनका हरेक पर्यटकीय क्षेत्रका होटलहरू भरिएका थिए । पश्चिम क्षेत्र पटिहानी जगतपुरमा रहेको जंगल भिल्ला होटलका सञ्चालक गणेश पौडेलले आफ्नो होटलका सबै कोठा भरिएको बताउँछन् ।
‘मेरो होटलमा ६० शय्या छन् । शनिबार कुनै खाली रहेनन् । पाँच–छजनाबाहेक सबै नेपाली हुन् । चितवनका पनि बसेका थिए । बुटवल, भैरहवा, पोखरा, वीरगन्जदेखिका आएर बसेका थिए,’ पौडेलले भने ।

मेघौलीको होटल साराङका सञ्चालक सुबोध प्रधान पनि नयाँ वर्षमा पर्यटकहरू राम्रै आएको बताउँछन् । क्षेत्रीय होटल संघ चितवन सौराहाका महासचिव राममणि खनाल बस्ने कोठा नपाएर पर्यटकहरू फर्केकोसमेत बताउँछन् ।

‘शुक्रबार शनिबारको मेसो पनि पर्‍यो । नयाँ वर्षको अवसर पनि भयो । बालबच्चाको परीक्षापछि स्कुल पनि बिदा भएकाले यो बेला धेरैजसो परिवारसहित घुम्न आउँछन्,’ महासचिव खनालले भने । काठमाडौं सातदोबाटोबाट आएका कमल आचार्य पनि बच्चासहित छजना निकुञ्ज घुम्न आएका थिए ।

सौराहामा मात्रै ६ हजार पर्यटक धान्ने होटलको क्षमता छ । ‘सौराहा र चितवन निकुञ्ज आसपासका होटलहरूमा १२ हजारको हाराहारीमा पर्यटक सुत्न बस्न सक्छन् । अरू बेलामा बढीमा ८० प्रतिशतसम्म कोठा भरिएका हुन्छन् । नयाँ वर्षमा कोठा नपाएर पर्यटक फर्कन्छन्,’ अध्यक्ष घिमिरेले भने । उनका अनुसार नयाँ वर्षका दुई–तीन रात होटलहरूमा ८० प्रतिशतसम्म नेपाली बसेका हुन्छन् । अरू बेला ४० प्रतिशतसम्म हो ।

चितवन निकुञ्ज घुम्न वर्षमा दुई लाखको हराहारीमा देशविदेशका पर्यटकहरू आउने गर्छन् । जसमध्ये ९० प्रतिशत सौराहा पुग्छन् । सौराहाका होटलमा बास बसेर पर्यटकहरू निकुञ्ज घुम्छन् ।

हात्ती सफारी गर्दा जनावरहरू भने देख्न नपाएको पर्यटकहरूको गुनासो छ । परिवारसहित आएका कलमलले डेढ घण्टा हात्तीमा घुम्दा वन कुखुरा र मृगहरू मात्रै देखे । हात्तीमा घुम्दा उनले यहाँको आकर्षण दुर्लभ वन्यजन्तु एकसिंगे गैंडा देखेनन् । ‘टाढाटाढाबाट समय र पैसा खर्च गरेर आई हात्ती चढेर डुल्दा हेर्न खोजेको कुराहरू देखिँदैनन् । घुमाउने समय पनि कम भयो कि ? समय कम भएपछि सजिलो बाटो घुमाएर फर्कनै हतार गरेजस्तो लाग्छ,’ कमलले भने ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०८:४२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT