८ अर्बका पुल र सडक अलपत्र

४ अर्ब भुक्तानी, प्रगति न्यून
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — अर्बौं लगानी गरेर निर्माण थालिएका उपत्यकाका केही सडक वषौर्ंदेखि अलपत्र छन् । ठेक्काको समयावधि सकिँदासमेत केहीको काम सुरु भएकै छैन, केहीको निर्माण सुस्त छ । 


सवारी साधनको अत्यधिक चाप हुने सडक स्तरोन्नतिका लागि सरकारले अर्बौं लगानी गरे पनि प्रगति सोचेअनुरूप हुन सकेको छैन । त्रिपुरेश्वर-कलंकी-नागढुंगा सडक चार खण्डमा विभाजन गरी ठेक्का लगाइएको थियो ।

१ अर्ब ६३ करोड ८८ लाख ९४ हजार रुपैयाँमा ठेक्का लगाइएको सबै खण्डको सम्झौता अवधि सकिएको छ, काम भने ७५ प्रतिशत मात्रै भएको छ । उपत्यका भित्रिने र बाहिरिने नाका भएकाले यो सडकमा दैनिक सवारीको लाम लाग्छ ।

साढे १२ किमि सडक निर्माण थालिएको चार वर्ष भइसकेको छ । चार खण्डकै ठेक्का सम्झौता ०७२ असारमा भएको हो । दुई खण्डको ०७५ असोज, दुई खण्डको ०७५ कात्तिक र पुसमा समय सकिएको छ । चारमध्ये तीन खण्ड शैलुङ कन्स्ट्रक्सन र एक खण्ड बिरुवा सीएमले ठेक्का लिएका हुन् । यसको ठेक्का काठमाडौं उपत्यका सडक विस्तार आयोजनाले लगाएको हो ।

आयोजनाका अनुसार सुरुमा सोचेअनुरूप काम हुन नसके पनि अहिले निर्माणले गति लिएको छ । 'सबै खण्डको सम्झौता सकिएको छ तर निर्माण सकिएको छैन,' आयोजनाका इन्जिनियर एवं प्रवक्ता विश्व विजयलाल श्रेष्ठले भने, 'मुआब्जा र सडकमा पर्ने घर भत्काउने विवादले लामो समय काम अघि बढ्न सकेन । गत साउनमा मात्र सरकारले यथास्थितिमा काम गर्न भनेपछि निर्माणले तीव्रता पाएको छ ।' आयोजनामार्फत ८ अर्बभन्दा बढीका पक्की पुल र सडक निर्माणाधीन छन् । जसमध्ये पौने ४ अर्ब भुक्तानी भइसकेको छ ।

त्यस्तै चाबहिल-जोरपाटी-वाग्मती-साँखु सडकको पनि ठेक्का सम्झौता सकिइसकेको छ । निर्माण भने अधुरै छ ।
यो खण्डको पाँच भागमा विभाजन गरेर ठेक्का लगाइएको थियो । जसमा चार खण्डको ०७२ असोजमा र एक खण्डको ०७४ असारमा ठेक्का सम्झौता भएको हो । पाँचै खण्डको सम्झौता अवधि सकिएको छ । १ अर्ब ७३ करोड ५४ लाख १५ हजारमा ठेक्का लागेको सडकमा जम्मा ५० प्रतिशत काम भएको आयोजनाले जनाएको छ । सडक १२ किमि छ ।

'पानी नपरेको भए चाबहिल खण्डको काममा केही प्रगति हुन्थ्यो,' प्रवक्ता श्रेष्ठले भने, 'पिच गर्ने तयारी गरिरहेको अवस्थामा शौचालयको ढल फुटयो, यो बनाउने ठेक्कामा छैन । आकाशको पानी सडकमा परे मात्र सफा गर्ने हो ।' अदालतले जग्गाको मुआब्जा दिएर काम गर भनेपछि केही ठाउँमा समस्या भएको छ । 'जग्गाको मुआब्जा दिन सरकारले निर्णय गर्नुपर्छ तर निर्णय गरेको छैन, एक ठाउँमा मात्र दिएर पनि भएन, सबैतिर दिनुपर्ने हुन्छ,' उनले भने, 'त्यसैले हामी मुआब्जामा गएका छैनौं, उपलब्ध चौडाइमा काम गर्ने हो ।' उनका अनुसार पहिला पर्खाल लगाइसकेको ठाउँमा पनि काम गर्न पाइएको छैन ।

लगनखेल-सातदोबाटो सडक खण्डमा पनि निर्माण सुस्त छ । सडकमा पर्ने घर भत्काउन नसक्दा समस्या परेको आयोजनाले जनाएको छ । उक्त सडकमा जेठ मसान्तसम्म चार/पाँच सय मिटर पिच गर्ने दाबी आयोजनाको छ । इमाडोल-लामाटार खण्डमा मुआब्जाको मुख्य समस्या छ । थोरै खाली ठाउँमा मात्र काम भएको छ ।

ढोलाहिटी-सुनाकोठी-चापागाउँ-सरस्वतीकुण्ड खण्डमा बढी समस्या छ । 'सबैभन्दा बढी समस्या भएको सडक यही हो,' प्रवक्ता श्रेष्ठले भने, 'सुरुको प्याकेजमा ५ सय मिटर मात्र पिच भएको छ, दोस्रो प्याकेजमा काम भएकै छैन । स्थानीयले अब घर नभत्काउने, भएको सडकलाई पिच गरिदिनुपर्ने माग राखेका छन् ।' यो क्षेत्रमा सबैभन्दा बढी मठमन्दिर छन् । 'हाम्रो डिजाइन २० मिटरको छ, सडक ४/५ मिटरभन्दा छैन,' श्रेष्ठले भने, 'घर नभत्काई सडक पिच गर्नुपर्ने माग स्थानीयको छ, हाम्रो भनाइ सडकमा पर्ने घर नभत्काई सडक बनाउन सक्दैनौं भन्ने हो ।'

यो खण्डका स्थानीय सडककै कारण पीडित छन् । दैनिक जनजीवन प्रभावित छ । धूलो र खाल्डाले समस्या थपेको छ । निर्माण व्यवसायीको लापरबाहीले निर्माणमा ढिलाइ भएको स्थानीयले बताउँदै आएका छन् । ढिलाइबारे बुझ्न खोज्दा निर्माण व्यवसायी सम्पर्कमा आउन चाहँदैनन् ।

यो खण्डलाई चार भागमा विभाजन गरेर ठेक्का लगाइएको छ । दुई खण्डको सम्झौता सकिएको छ भने दुई खण्डको बाँकी छ । १३ किमि सडक निर्माणको ठेक्का रकम १ अर्ब ३२ करोड ६ लाख ८ हजार छ ।त्यस्तै कर्मनासा-गोदावरी कुण्ड सडक खण्डमा डेढ किमि मात्र पिच भएको छ । दुई खण्डमध्ये एकको समय सकिएको छ ।

जोरपाटी-सुन्दरीजल सडकखण्डमा केही काम भएको छैन । सामान्य मर्मतको काम मात्र भएको उनले बताए । नक्खुखोला-बुङ्मती सडकमा भने काम भइरहेको छ । लथालिंग सडकले राजधानी कुरूप बन्दै गएको छ । उपत्यकाका अधिकांश सडक र पक्की पुलको ठेक्का आयोजनामार्फत भएका छन् ।

अहिले ८ अर्ब १६ करोड ५८ लाख २९ हजारको ठेक्का चालु छ । प्रगति भने सन्तोषजनक छैन । 'समस्या भएको त्रिपुरेश्वर-कलंकी-नागढुंगा सडक खण्डमा अहिले समस्या छैन, धमाधम काम भइरहेको छ,' सडक विभागका महानिर्देशक केशवकुमार शर्माले भने, 'असारबाट यो बाटोको बिजोग हेर्नुपर्ने छैन, सहज बन्छ ।' अहिले यो खण्डमा दोस्रो तहको पिच निर्माणको काम भइरहेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ५, २०७६ ०८:५९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

लुम्बिनी भ्रमण वर्ष सुरु

सिद्धार्थ राजकुमारको जन्मभूमि लुम्बिनी र त्यस आसपासका धार्मिक, पर्यटकीय, पुरातात्विक तथा ऐतिहासिक महत्वका स्थानको पहिचान, संरक्षण र संवर्द्धनका लागि भ्रमण वर्ष घोषणा
माधव ढुंगाना, मनोज पौडेल

लुम्बिनी — आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि शनिबारबाट लुम्बिनी भ्रमण वर्ष आरम्भ भएको छ । संघीय सरकारले घोषणा गरेको नेपाल भ्रमण वर्षको पूर्वतयारीस्वरूप प्रदेश ५ सरकारले भ्रमण वर्ष २०७६ घोषणा गरेको हो ।

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले लुम्बिनीमा आयोजित समारोहमा दीप प्रज्वलन गरेर भ्रमण वर्ष शुभारम्भ गरिन् ।
लुम्बिनीको महत्त्वलाई मुलुकभित्र र बाहिर प्रचार गरेर पर्यटक आकषिर्त गर्न प्रदेश सरकाले भ्रमण वर्षभरि विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने जनाएको छ । भ्रमण वर्षका लागि प्रदेश सरकारले ४ करोड १९ लाख बजेट विनियोजन गरेको छ । बुद्ध पूणिर्माको दिन पारेर भ्रमण वर्ष सुरु गरिएको हो ।

यसअघि एक महिनासम्म प्रदेश पर्यटन मन्त्रालयले गठन गरेका विभिन्न समितिले मुलुकका विभिन्न जिल्लामा पुगेर भ्रमण वर्षको प्रचारप्रसार गरेका थिए । शनिबार शुभारम्भका दिन विदेशबाट समेत अतिथि आएका थिए । प्रदेश समृद्धिको आधार पर्यटन भएको निष्कर्षसहित प्रदेश सरकारले लुम्बिनीको प्रवर्द्धनमा जोड दिएको छ ।

राष्ट्रपति भण्डारीले कपिलवस्तु, रूपन्देही र नवलपरासीका महत्त्वपूर्ण बुद्धस्थललाई बुद्ध परिपथले एकअर्कामा जोडेर विश्वकै उत्कृष्ट सांस्कृतिक पर्यटकीय स्थल बनाउन सकिने बताइन् । राष्ट्रिय गौरवको लुम्बिनी गुरुयोजना सक्दो छिटो कार्यान्वय गर्न सरकारको ध्यानाकर्षण गरिन् ।

एकीकृत लुम्बिनी विकासको गुरुयोजना तर्जुमा गर्न स्थानीय समुदायबाट प्राप्त सहयोग र सद्भावको प्रशंसा गरिन् । सक्दो छिटो लुम्बिनीको गुरुयोजना पूरा गर्न सरकारको ध्याकर्षण गराइन् । भैरहवामा निर्माणाधीन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको काम छिटो सक्नुपर्नेमा उनको जोड थियो ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले लुम्बिनीलाई विश्व शान्तिको मुहान बनाएर शान्तिकामीलाई एकपटक पुग्नैपर्ने ठाउँ बनाउने बताए । आफू प्रधानमन्त्री बनेपछि लुम्बिनीको विकासका लागि निरन्तर क्रियाशील रहेको बताए । उनले सन् १९७० मा महासचिव उत्थान्तको सक्रियतामा बनेको लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय समितिलाई सक्रिय बनाउन आफू लाग्ने बताए ।

मुख्यमन्त्री शंकर पोखरेलले विश्वकै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यमध्येको एक बनाउन भ्रमण वर्ष शुभारम्भ गरिएको बताए । 'जुन ढंगले यहाँको विकास हुनुपर्ने हो,' उनले भने, 'त्यो नभएपछि स्थानीयसँग साझेदारी गरी अघि बढेका हौं ।

लुम्बिनीबाहेक अन्य बौद्ध सम्पदाको अवस्था दयनीय रहेको उनले बताए । लुम्बिनीबाहेक बौद्ध स्थलको विकासका लागि नयाँ सोचका साथ अघि बढ्नुपर्ने उनले औंल्याए । 'अब कपिलवस्तुका दुई बुद्ध स्थल गोटिहवा र निग्लिहवामा उहाँका तस्बिर राखिन्छ,' उनले भने, 'यसले कनकमुनि र क्रकुछन्द बुद्ध कस्ता थिए भन्ने जानकारी सजिलै हुन्छ ।'

भ्रमण वर्षका कार्यक्रमले थप पर्यटक यहाँ आउने लुम्बिनी विकास कोषका योजना प्रबन्धक सरोज भट्टराईले बताए । 'लुम्बिनी प्रदेश समृद्धिको आधार बन्छ,' उनले भने, 'यसबाट स्थानीय बासिन्दाले पर्यटकीय लाभ लिन सक्छन् ।' सिद्धार्थ राजकुमारको जन्ममूमि लुम्बिनी र आसपासका धार्मिक, पर्यटकीय, पुरातात्त्विक र ऐतिहासिक महत्त्वका स्थानको पहिचान, संरक्षण र संवर्द्धन गर्न प्रदेश सरकारले भ्रमण वर्ष घोषणा गरेको होे ।

प्रदेशले आन्तरिक पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न विभिन्न समयमा कार्यक्रम आयोजना गरेको छ । लुम्बिनीसँगै तिलौराकोट, गोटिहवा, कुदान, निग्लिहवा, देवदह, रामग्राम, अरौराकोट, सगरहवा र सिसहनियालगायतका ठाउँलाई समेटेर प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रम गरिनेछ । भ्रमण वर्षमा प्रसूति उत्सव कार्यक्रम गरिनेछ ।

यस्तै लुम्बिनी फुड फेस्टिबल, सुजाता खिर उत्सव र मायादेवी मन्दिर परिसरमा मासिक फुल मुन डे उत्सव गरिनेछ । धार्मिक यात्रा, त्रिपिटक वाचन, पूजाआजा, योग तथा ध्यान शिविर र सडक प्रदर्शनीको आयोजना गरिनेछ । बुद्धसँग सम्बन्धित सडक प्रदर्शनी नेपालका सातवटै प्रदेशमा र पर्यटन व्यवसायीसँगको सहकार्यमा बुद्धको महिमा गाँसिएका भारतका कुशीनगर, बोधगया एवं लुम्बिनीको सीमा क्षेत्रमा पनि प्रदर्शन गर्ने कार्यक्रम छ ।

वर्षभरिमा लुम्बिनीमा २० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य छ । लुम्बिनी पर्यटकीय हिसाबले घुम्ने मात्र होइन, आध्यात्मिक ऊर्जा पनि उत्तिकै पाइन्छ भन्ने सन्देश विश्वमा पुगेको लुम्बिनी विकास कोषका उपाध्यक्ष भिक्षु मैत्रेय शाक्यपुत्रले बतााए । 'अधिकांश फोटो खिचाउन मात्र यहाँ आउँछन्,' उनले भने, 'त्यो लुम्बिनी नबुझेकाका लागि हो ।'

शान्ति र धार्मिक महत्त्व बुझाउने काम भ्रमण वर्षले गर्ने उनले बताए । पछिल्लो एक वर्षयता यहाँ भएको शान्ति गतिविधिले करुणामैत्री, मुदिता र सद्भाव राम्रो पाउन सकिन्छ भन्ने सन्देश पुगेको उनले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ५, २०७६ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT