“हरेक संस्कृति विश्वको”

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — बौद्धनाथ महाचैत्य राजधानीमै छ । महायानी बौद्धमार्गी यसलाई आस्थाको ठूलो केन्द्र मान्छन् । अलिक यता छ, पशुपतिनाथ । हिन्दुहरू यसलाई पवित्र धाम मान्छन् । संस्कृतिविद् एवं वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीले भने मूर्त/अमूर्त जुनसुकै संस्कृति भए पनि अबको समय त्यो विश्वकै हुने बताए ।

राजधानीको राष्ट्रिय सभागृहमा बुधबारदेखि सुरु तामाङ फिल्म महोत्सवमा राखिएका परम्परागत सामग्रीको प्रदर्शनी । तस्बिर : बिजु महर्जन/कान्तिपुर

‘अब संस्कृतिलाई भूगोलले छेक्दैन,’ तामाङ इन्टरनेसनल इन्डिपेन्डेन्ट फिल्म फेस्टिभलको उद्घाटन गर्दै बुधबार राजधानीमा जोशीले भने, ‘सुन्दा र हेर्दा सानो समुदायको जस्तो लागि पनि विश्वकै सम्पत्ति हुन् यी ।’

विश्वव्यापी रूपमै युनेस्कोले पुराना कला, संस्कृति र सम्पदालाई ‘वर्ल्ड हेरिटेज’ को रूपमा संरक्षण गर्ने नीति लिइरहेको बेला नेपालका लागि यो निकै ठूलो अवसर रहेको उनले बताए । ‘तामाङले गाउने भए पनि सेलो नेपालकै गीत हो,’ उनले भने, ‘नेपाल विश्वको अंग भएको नाताले सेलो पनि विश्वकै संस्कृति हो ।’

यस्ता सांस्कृतिक सघनतालाई केन्द्रदेखि प्रदेश सरकारसम्मले संरक्षण र प्रवर्द्धनको नीति लिनुपर्ने पनि उनले औंल्याए । करिब ४५ मिनेट लामो विद्वत् प्रवचनमा जोशीले परम्परागत रूपमा मात्र नभई मिडियाका अनेक फर्मबाट पनि संस्कृति र मौलिकतालाई नयाँ ढंगले विश्वव्यापी बनाउने सकिने’ तर्क गर्दै फिल्म एउटा माध्यम हुनसक्ने बताए ।

यस्तै ध्येय बोकेर तामाङ भ्वाइस, सेलो फाउन्डेसन र एससीआरसीले गरेको फिल्म फेस्टिभलको उद्घाटन भने काभ्रेको तेमाल क्षेत्रमा मात्रै हुने भनिएको बुद्धचित्तमाथि निर्मित डकुमेन्ट्री फिल्म ‘द सेक्रेड ट्री’ प्रिमियरबाट गरिएको थियो । काभ्रेकै तेमालबाट फैलिएको नेपाली रैथाने वनस्पतिका रूपमा अनुसन्धानबाट पुष्टिसमेत भइसकेको बुद्धचित्तबारे डकुमेन्ट्रीमा यसको उत्पत्ति कथामाथिको बौद्ध मिथ, स्थानीय विश्वास, खेती प्रक्रिया, बजार मूल्यदेखि धार्मिक–सांस्कृतिक अभ्याससम्म समेटिएको छ । डकुमेन्ट्रीको निर्देशक जगत तामाङले गरेका हुन् ।

तामाङ समुदाय सम्बद्ध परम्परागत थाङका चित्रकला, मूर्तिकला, मौलिक भेषभूषासमेतको प्रदर्शनी रहेको महोत्सवको पहिलो दिन क्यानडाका फिल्मकर्मी ग्य्राब्रिइला ग्रानोटको ‘पिलग्रिम टु पाँचपोखरी’, सञ्चु थोकरको निर्देशन रहेको ‘स्यामा पिन्बा’, कमल योञ्जनको निर्देशन रहेको ‘मधु राजा’, ‘छ्यो पोङ’, राजकिङ वाइबाको ‘जर्नी टु सिङला’ र हेम बमजनको ‘ह्याङला बोन’ देखाइए ।

‘पिलग्रिम टु पाँचपोखरी’ मा सिन्धुपाल्चोकको पाँचपोखरीमा तामाङ झाँक्री र सर्वसाधरणले गर्ने यात्रा थियो भने ‘स्यामा पिन्बा’ मा छोरी ठूली भएपछि उपहार स्वरूप अभिभावकले फरिया दिने संस्कृति । त्यस्तै ‘छ्योपोङ’ मा भागीविवाह गरेकी छोरीलाई माइतीले स्विकार्ने तामाङ विधि थियो भने ‘मधु राजा’मा काँठ क्षेत्रको तामाङ संस्कृति ।

धादिङको रुबी भ्याली क्षेत्रको प्राकृतिक, सांस्कृतिक सौन्दर्यलाई ‘जर्नी टु सिङला’ मा कैद थियो भने ‘ह्याङला बोन’ मा तामाङ समुदायका प्रचलित बोन परम्परा खोजी गर्दै हिँड्ने एक युवकको कथा समेटिएको थियो ।

महोत्सव उद्घाटन क्रममा पूर्वमन्त्री शेरबहादुर तामाङ, संयुक्त राष्ट्रसंघ आदिवासी स्थायी मञ्चका पूर्व सदस्य परशुराम तामाङ, सभासद कृष्ण राई, लेखक एवं संस्कृतिविद् अजितमान तामाङ, भाषाविद् अमृत योञ्जन, तामाङ घेदुङका महासचिव बाबु घिसिङलगायतले फिल्ममार्फत संस्कृति र मौलिक पहिचान सम्बर्द्धन गर्न फेस्टिभलले सघाउने बताए ।

दुईदिने फेस्टिभलमा क्यानाडा, नेपाल, अमेरिका, जापानलगायत मुलुकका चलचित्रकर्मीले तामाङ थिममा आधारित रहेर बनाएका १८ वटा फिल्म देखाइने फेस्टिभल अध्यक्ष विगेन्द्रसिंह वाइबाले बताए । फेस्टिभलअन्तर्गत बिहीबार १२ वटा फिल्म देखाइने र दुईवटा प्यानल डिस्कसन गरिने संयोजक कुमार मोक्तानले जनाए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०८:५४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

भिजुअल कविता

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — वाईफाई, फेसबुक, युट्युब, गुगलजस्ता शब्दहरू पछिल्लो समय तन्नेरीमाझ प्रिय छन् । यिनै माध्यमको प्रयोगमार्फत मौलिक संस्कृति र ज्ञान प्रवर्द्धन गर्ने ध्येयले बुधबार राजधानीमा ‘दृश्य कविता’ प्रस्तुतिका साथ बहुभाषी कवि गोष्ठी गरियो ।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको मातृभाषा साहित्य विभागको सहकार्यमा सेलो फाउन्डेसनले गरेको कार्यक्रममा विभिन्न ६ जना स्रष्टाको कवितामाथि बनेको भिडियो देखाइएको थियो ।

भिडियोमा कवि अनिता लामा, बिना थिङ, ङेमा थाङपाल, मिलन तामाङ, सजना गोले, हीरामान वलको तामाङ भाषाको कविता समेटिएको थियो । बहुभाषी कवि गोष्ठीमा भने स्नेह सायमीले नेवार भाषामा, राकेश मायालुले मगर भाषामा, सोम धिमालले धिमाल भाषामा, छविरमण सिलवाल, विकु लामा, देवकी अभिलाषीले नेपाली भाषा कविता सुनाए ।

त्यस्तै अटुट दोङ, ईश्वर थोकर, सिर्जना गोले, शीतल मोक्तान र एनिका ग्लानले तामाङ भाषामा कविता सुनाए । कवितामा समसामयिक राजनीतिक चेतनादेखिमातृभाषा र समुदायप्रतिको समर्पण झल्किएको प्रज्ञा प्रतिष्ठान मात्रृभाषा साहित्य विभागकी प्रमुख एवं प्राज्ञ लक्ष्मी मालीले बताइन् ।

मुलुकभरका मातृभाषा प्रवर्द्धनका लागि प्रतिष्ठानलेकाम गर्दै आएको बताउँदै मातृभाषा साहित्य अनुसन्धान र लेखनमा प्रोत्साहनमूलक कार्यक्रमहरूको तयारी भइरहेको पनि उनले बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०८:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT