स्वास्थ्यका साथी

विभु लुइटेल

काठमाडौँ —  अमेरिकाको सियाटलस्थित बिल एन्ड मेलिन्डा गेट्स फाउन्डेसनले प्रत्येक वर्ष आयोजना गर्ने गोलकिपर नामको कार्यक्रमबाट इमेल आयो, स्पाम होला भनेर खासै वास्ता गरेनन् २८ वर्षीय वाङ्चुक राप्तेन लामाले  । बारम्बार इमेल आइरहेपछि बल्ल रिप्लाई गरे र स्पाम नभएको थाहा पाए  ।उक्त फाउन्डेसनले तयार गरेको असाधारण युवाको सूचीमा उनी पर्न सफल भएका रहेछन् ।

‘लामो समयदेखि आफ्नो क्षेत्रमा योगदान पुर्‍याउँदै आएका विभिन्न देशका सयौँ युवासँग प्रत्यक्ष साक्षात्कार गर्दा गौरवान्वित महसुस गरेँ,’ उनले सुनाए । उनले देखेभेटेका नेपाली युवाले समयमै आफ्नो लक्ष्य पहिचान गर्न नसकेको टिप्पणीसमेत उनी गर्छन् । उनले खुसीसँगै जिम्मेवारीको ठूलो भार आफूमाथि थपिएको महसुस गरे । लामा स्वास्थ्य स्वयंसेवक हुन् । १३ वर्षको छँदा जन्डिसका कारण उनले आमा गुमाए । अरूले त्यसरी नै रोगका कारण आफ्ना मान्छे गुमाउन नपरोस् भन्ने सोच राखी उनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा काम गर्ने निर्क्योल त्यति बेला नै गरेका हुन् । आमाको श्राद्धका लागि गोरखास्थित आफ्नो गाउँ छेकम्पार गएका बेला त्यहाँको स्वास्थ्य क्षेत्रको दुर्गति देखेर आफ्नै गाउँका लागि केही गर्छु भन्ने प्रण लिएका लामाको यो कथा विभिन्न देशबाट आएका सहभागीले सुन्ने अवसर प्राप्त गरे । तर, गोरखामा मात्र उनको योगदान सीमित रहेन । काठमाडौं, धादिङ, भक्तपुर, काभ्रेपलाञ्चोक, सिन्धुपाल्चोकलगायतका जिल्लामा पनि उनले निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरेका छन् । यस्ता शिविरमा उनले सहभागी गराएका डाक्टरले बिरामीको स्वास्थ्य परीक्षण बिना कुनै शुल्क गरिदिने मात्र होइन, औषधि पनि निःशुल्क नै वितरण गर्ने गरेका छन् ।


यसैगरी एकचित्त भएर आफ्ना काम गरिरहेका बेला उनले अछाम जिल्लाका राउटे समुदायबारे सुन्न पुगे । अछाममा शिविर सञ्चालन गर्न पाए त्यस समुदायमा व्याप्त स्वास्थ्य समस्या केही हदसम्म भए पनि कम गर्न सकिने अठोट उनले गरे । त्यसैले अहिले उनी समय–समयमा चिकित्सकसहितको आफ्नो टोली लिएर अछामका विभिन्न गाउँ पुग्छन् । एकचोटि आफ्नै स्वास्थ्य परीक्षण गराउँदा उनमा एएसडी (मुटुमा प्वाल पर्ने रोग) देखा पर्‍यो । ‘मैले त आवश्यक स्वास्थ्यसेवा पाएँ, कतिले त्यो पनि पाउँदैनन्,’ उनी गुनासो पोख्छन् । तर, यसबाट विचलित नभई यसैलाई एक अवसरका रूपमा हेरेका लामाले नेपालका विकट क्षेत्रमा मुटुरोग परीक्षणका शिविर पनि सञ्चालन गर्न थाले ।केही समयअघि काभ्रेको नमोबुद्धमा उनले निःशुल्क क्लिनिक सञ्चालन गरे । अकुपञ्चरदेखि आयुर्वेदिक पद्धतिअन्तर्गतका सेवा जोसुकै सेवाग्राहीले उनको क्लिनिकबाट पैसा खर्च नगरी प्राप्त गर्न सक्थे । ‘तर, निःशुल्क पाएको चीजलाई त्यहाँका स्थानीयले खासै महत्त्व दिएजस्तो लागेन,’ उनी अनुभव साट्छन् । आफूले थोरै भए पनि पैसा खर्च गर्दा जे कुराको पनि महत्त्वबोध हुन्छ भन्ने लागेकाले अहिले उनी क्लिनिकमा परीक्षण र उपचारबापत पाँच रुपैयाँ सेवा शुल्क लिन्छन् ।


गेट्स फाउन्डेसनको गोलकिपरले मात्र नभएर सन् २०१४ मा आयरल्यान्डको डब्लिनमा आयोजित वान योङ वर्ल्ड समिटले समेत उनको योगदानको कदर गर्‍यो । प्रत्येक वर्ष उक्त समिटमा एक देशबाट एक प्रतिभा सम्मानित हुन्छन् । बौद्ध गुरु रिम्पोछेले दिने प्रेरणाले पनि उनलाई अरूको सेवामा लागिपर्ने प्रेरणा प्रदान गर्छ । ‘सेवामा जीवन बिताउनुभन्दा आनन्ददायी अरू केही छैन भन्ने कुरा उहाँ मलाई दिनहुँ भनिरहनु हुन्छ,’ उनले भने । यसैलाई उनले मन्त्रका रूपमा अनुसरण गरेका छन् ।
twitter : @LuitelBibhu

प्रकाशित : फाल्गुन १७, २०७५ १२:४४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

के पढ्दै छन् युवा ?

‘अरु काम नभएका बेला पुस्तक नै पढ्छु भन्ने धेरैले सोच्नै छोडिसके । त्यस्तो अतिरिक्त समयमा सामाजिक सञ्जालमा रमाउनेको कमी छैन ।’
विभु लुइटेल

काठमाडौँ — काठमाडौंका सौरभ पराजुलीलाई सानै छँदा बा–आमाले हातमा पुस्तक थमाइदिएका थिए । कृष्णप्रसाद पराजुलीका ‘रमाइला नानी’ बाट सुरु भएको उनको पठन यात्रामा उनले समयक्रममा कविताबाहेकका अन्य विधा रुचाउँदै गए । ‘अचेल खासै कविता पढ्दिनँ,’ उनले सुनाए ।

सोह्र–१७ को उमेरमा आख्यान भनेपछि उनी हुरुक्कै हुन्थे । हारुकी मुराकामीका कृति दोहोर्‍याई–तेहेर्‍याई पढ्ने गर्थे । तर, अहिले आख्यानले पनि उनलाई खासै तान्दैन । गैरआख्यानतर्फ उनको झुकाव बढेको छ । अचेल विश्व अर्थतन्त्र, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र कूटनीतिजस्ता विषयमा लेखिएका पुस्तकमा उनको गहिरो रुचि रहेको छ । आत्मकथा तथा संस्मरण पनि उनका मन पर्ने विधामा पर्छन् ।

राजधानीकै प्रतीक्षा शर्माको भने भिन्न पठन अनुभव छ । सानैदेखि पुस्तक पढ्न खासै मन नलाग्ने उनले पढेको पहिलो साहित्यिक कृति नै सुबिन भट्टराईको ‘समर लभ’ हो । ‘साथीले पढ् भनेका भरमा पढें । निकै राम्रो लाग्यो,’ उनले अनुभव साटिन् । ‘समर लभ’ पछि सुविन भट्टराईका अन्य पुस्तक पनि सबै पढिन् उनले । त्यसपछि उनले पढेका अर्का लेखक हुन्, चेतन भगत ।

भारतीय लेखक चेतन भगतका कृतिमा निकै सरल भाषा प्रयोग गरेको पाइन्छ । त्यसैले पनि उनका कृतिहरू पढ्न सजिलो हुन्छ । ‘फाइभ पोइन्ट समवान’, ‘वान नाइट एट द कल सेन्टर’, ‘थ्री मिस्टेक्स अफ माई लाइफ’ जस्ता कृतिका लेखक चेतन भगतको विशेषता नै आफ्ना कृतिमा सबैले सजिलो गरी बुझ्नेभाषाको प्रयोग गर्नु हो । अहिले उनको नेपाली पठन भने ठप्प छ । ‘नेपालमा अरू पनि लेखक छन् भनेर नै थाहा थिएन,’ उनी आफ्नो साहित्य चेतनाबारे प्रकाश पार्छिन् ।

मण्डला बुक पोइन्ट कान्तिपथमा अनेकथरी पाठक दैनिक रूपमा आउँछन् । यसका बजार व्यवस्थापक सिद्धार्थ महर्जनका अनुसार कुनै समयमा धेरै युवाको रुचिमा चेतन भगत,सिड्नी सेल्डन, निकोलस स्पाक्र्सजस्ता लेखक पर्ने गर्थे । अहिले त्यो संख्यामा केही कमी आएको र उनका अधिकांश युवा ग्राहक ‘सेल्फ–हेल्प’ तर्फ केन्द्रीकृत भएको उनले बताए ।

पुस्तकप्रेमीहरूको फेसबुक समूह ‘बुकाहोलिक्स’ की संस्थापक सगुना शाहले पराजुलीजस्ता पाठक पनि देखेकी छन्, शर्माजस्ता पनि । आफ्नो रुचि जेमा छ, त्यही विधाका पुस्तक पढ्नुपर्छ भन्ने मान्यता उनी राख्छिन् ।
बुकाहोलिक्समा साहित्यका गहन कृतिदेखि लिएर सामान्य पाठकले बुझ्नेसम्मका कृतिबारे छलफल गरिन्छ । ग्रुपमा कसैले आफूले पढेको वा पढ्न मन लागेको कृतिबारे पोस्ट गर्छन् र छलफल कमेन्टमा हुन्छ । हरेक महिनाको अन्तिम शनिबार कुनै एक कृतिमाथि यस समूहले प्रत्यक्ष भेटघाट गरी समीक्षा पनि गर्ने गरेको छ । धेरै युवा यसबाट आफू लाभान्वित भएको अनुभूति गर्छन् ।

पठन संस्कृतिलाई क्रान्तिका रूपमा विस्तार गर्ने जमर्को गरेकी शाहसँग कुन पुस्तक पढ्ने भन्ने सुझाव माग्न आउने पनि थुप्रै छन् । पछिल्लो समय उनले अत्यधिक सिफारिस गरेका अंग्रेजी पुस्तकमा मार्क म्यान्सनको ‘द सटल आर्ट अफ नट गिभिङ अ फक’, ग्यारी भेनरचकको ‘क्रस इट’ लगायत छन् । झुम्पा लाहिरी, अरुन्धती रोय, सुकेतु मेहता, रोहिन्टन मिस्ट्री, खुसवन्त सिंहजस्ता लेखकका पुस्तक पनि उनले सिफारिस गर्ने गरेकी छन् । ‘नेपाली पुस्तक पढ्न चाहनेलाई पनि उनीहरूका रुचिअनुसारका सुझाव दिने गरेकी छु,’ शाह बताउँछिन् । शिक्षण पेसामा आबद्ध उनी पठन संस्कृति विकास गर्दै लैजाने उद्देश्यले समय–समयमा आफ्ना विद्यार्थीलाई पुस्तक समीक्षा गरी कक्षामा सुनाउन पनि लगाउँछिन् ।

एकातिर बुकाहोलिक्स, र्‍यान्डम रिडर्स सोसाइटीजस्ता बुक क्लबमा युवाहरूको सक्रियता बढेसँगै पठन संस्कृति मौलाउँदै गएको अनुभूति गर्न सकिन्छ भने अर्कातिर अधिकांशमा सामाजिक चेतको कमी, इन्टरनेटको बढ्दो प्रयोगका कारण त्यस विचारमाथि पुन: प्रश्न पनि गर्न सकिन्छ । ‘अरू काम नभएका बेला पुस्तक नै पढ्छु भन्ने धेरैले सोच्नै छोडिसके,’ शाह गुनासो पोख्छिन्, ‘त्यस्तो अतिरिक्त समयमा सामाजिक सञ्जालमा रमाउनेको कमी छैन ।’ अहिलेको ‘गुगल पुस्ता’ ले पुस्तकलाई कम महत्त्व दिने गरेको उनले अनुभूति गरेकी छन् ।
twitter : @LuitelBibhu

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ ११:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT