साहसी केशा

सजना बराल

 टाइम म्यागजिनको विश्वका प्रभावशाली एक सय व्यक्तिको सूचीमा अमेरिकी गायिका एवं र्‍यापर केशा पनि परेकी छन्  । सन् २०१९ को उक्त सूचीमा केशालाई समेट्नुका कारण समानताको पक्षमा लड्ने, अन्यायविरुद्ध बोल्ने, न्यायका लागि संघर्ष गर्ने साहसी व्यक्ति भएको टाइमले उल्लेख गरेको छ  ।

हलिउडमा ‘मीटु’ अभियान आउनुभन्दा निकै अघि केशाले यौन दुर्व्यवहारविरुद्ध आवाज उठाएकी थिइन् । यसो गर्दा झन्डै उनको सांगीतिक करिअर दाउमा पर्‍यो । तथापि उनी पछि हटिनन्, अप्ठ्यारोसँग नडराई अन्यायविरुद्ध निरन्तर बोलिरहिन् । यसबारे आफ्नो ‘रेन्बो’ एल्बमका गीतहरूमा लेखेकी पनि छन् । ती केशाका स्तरीय गीतहरूमध्ये गनिन्छन् ।


वरिष्ठ गायिका सिन्डी लउपरले टाइम म्यागजिनमा केशाबारे प्रशंसा गरेकी छन् । उनी जस्ता महिलाका कारण अमेरिकी श्रम बजार र विशेषतः संगीत क्षेत्रमा महिलाका निम्ति नयाँ अध्याय सुरु भएको लउपरको भनाइ छ । ‘न्याय र निष्पक्षताका लागि लड्ने उनीजस्ता महिलालाई धन्यवाद,’ लउपरले भनेकी छन्, ‘यो अवस्थामा आइपुग्न हामीले धेरै संघर्ष गर्‍यौं र अझै पर पुग्नु छ । केशाहरूका कारण प्रगति हुँदै छ ।’ सन् २००९ बाट चर्चामा आएकी केशाले सांगीतिक करिअरको उच्च विन्दुमा रहेका बेला २०१४ मा आफ्ना पूर्वप्रोड्युसर डा. लुकविरुद्ध यौन दुर्व्यवहारको आरोप लगाएकी थिइन् । उनले मुद्दा नै हालिन् । त्यही समय उनी खानपानसम्बन्धी समस्याको उपचार गराइरहेकी थिइन् । आफूलाई संगीतमा प्रवेश गर्न सघाउने लुकविरुद्ध बोलेर केशाले ठूलो हिम्मत देखाएको बताइन्छ । केटी पेरी, केली क्लार्कसनहरूका चर्चित गीत उत्पादन गरेका डा. लुकले केशा र उनकी आमा पेबे सेबेर्टविरुद्ध मानहानिको मुद्दा हालेका छन् ।


सन् १९८७ मा क्यालिफोर्नियामा जन्मिएकी केशा एकल आमाकी सन्तान हुन् । उनका बुबा माइक ज्यागर पो हुन् कि भन्ने शंका गरिन्छ । छोरीको गायन कला देखेपछि पेबेले उनलाई सानै उमेरबाट गायनमा प्रोत्साहन गरेकी थिइन् । पेबे आफैं पनि चर्चित गीतकार हुन् । उनले जो सन र डली पार्टनले गाएको प्रख्यात गीत ‘ओल्ड फ्लेम्स कान्ट होल्ड...’ लेखेकी थिइन् । आर्थिक समस्या झेल्दै हुर्किंदा आफूहरूलाई गाह्रो भएको केशा सुनाउने गर्छिन् । उनका अनुसार दाजु र आफूलाई पढाउन, हुर्काउन आमा पेबेलाई समस्या थियो । ‘हामी सरकारी अनुदानमा पाइने खाद्यान्न लिन्थ्यौं,’ केशाले भन्ने गरेकी छन्, ‘आमाको कमाइ राम्रो थिएन ।’ गीतकार आमाको पछि लागेर उनी रेकर्डिङ स्टुडियो पुग्थिन् । आमाबाटै गीत लेख्न सिकिन्, म्युजिक स्कुल भर्ना भइन् ।


उनले १७ वर्षको उमेरमा बर्नार्ड विश्वविद्यालयमा छात्रवृत्ति पाएकी थिइन् तर सांगीतिक करिअरका लागि छात्रवृत्ति त्यागिन् । यो त्यही बेला थियो जब उनी डा. लुकसँग काम गर्न थालेकी थिइन् । ‘उनको आवाज विशिष्ट थियो,’ इन्टरटेन्मेन्ट विक्लीसँगको कुराकानीमा लुकले भनेका छन्, ‘मलाई उनको व्यक्तित्व मनपर्‍यो ।’ केशाले ब्रिट्नी स्पेयर्स र पेरिस हिल्टनका लागि ब्याकअप भोकलिस्टका रूपमा केही कार्यक्रममा गाएकी थिइन् ।
सन् २००९ मा र्‍यापर फ्लो रिडाको ‘राइट राउन्ड...’ गीत निकै चर्चित भयो । यसमा केशाले उनलाई साथ दिएकी थिइन् तर गीतमा न उनलाई श्रेय दिइयो न त उनले पारिश्रमिक नै पाइन् । ‘यसलाई लिएर म कहिल्यै दुःखी भइनँ,’ केशा भन्छिन्, ‘मान्छेले आफ्नो उधारो तिनैपर्छ ।’ फ्लो रिडासँगको सहकार्यपछि केशाले ‘टिक टक...’ सार्वजनिक गरिन् जुन अमेरिकामा सर्वाधिक डाउनलोड भएका गीतमध्येमा पर्छ । सन् २०१० को बिलबोर्ड पप चार्टको अग्रस्थानमा समेत पर्‍यो ।


केशाका युवा प्रशंसक धेरै छन् । गीतहरूमा लागूपदार्थ सेवनका कुरा जोड दिएकामा उनको आलोचना हुने गरेको छ । यसबारे सोध्दा केशा भन्छिन्, ‘म बच्चा हेर्ने आया होइन । आफ्ना सन्तानको हेरचाह गर्नु तिनका अभिभावकको जिम्मेवारी हो । म साथीहरूसँग बाहिर जान्छु अनि उपद्रो गर्छु । यसमा मलाई संकोच छैन र यसबारे गीत पनि लेखिरहन्छु ।’ सन् २०१० देखि २०१२ को बीचमा रिलिज भएका ‘एनिमल...’, ‘ब्ला ब्ला ब्ला...’ र ‘योर लभ इज माई ड्रग...’ जस्ता गीत लामो समय काउन्टडाउनमा परे ।


सन् २०१४ मा केशाले डा. लुकविरुद्ध आवाज उठाउँदा उनलाई एडेल र लेडी गागाजस्ता संगीतकर्मीले साथ दिए । टेलर स्विफ्टले त केशालाई २ लाख ५० हजार अमेरिकी डलर दिएर डा. लुकसँगको अनुबन्ध तोड्न सघाएकी थिइन् । डा. लुकको गीतका लागि सोनी म्युजिकसँग करार गरिएकाले सोनीले केशालाई लुकसँग अन्तरक्रिया नगरीकनै गीत रेकर्ड गराउन प्रबन्ध मिलाउन सकिने बताएको छ । द न्युयोर्क टाइम्ससँगको कुराकानीमा सोनी म्युजिकका वकिलले भनेका छन्, ‘लुक र केशाको करार सम्झौता खारेज गर्ने अवस्थामा सोनी छैन ।’


म्याडोना, क्विन, बेकजस्ता संगीतकर्मीबाट केशा प्रभावित छिन् । उनका सिर्जनामा सन् ८० को दशकको स्वाद आउने संगीत विज्ञहरूले बताएका छन् । उनी पलायनवाद, वैयक्तिकता, विद्रोह, सन्तापका सन्दर्भ गीतमा ल्याउँछिन् । पार्टी गर्ने, उत्सव मनाउने, अलौकिक पलहरूलाई पनि उनी शब्दमा उतार्छिन् । गायनबाहेक उनी पशु अधिकार र तेस्रोलिंगीको पक्षमा वकालत गर्दै हिँड्छिन् ।
–एजेन्सीहरूको सहयोगमा

प्रकाशित : वैशाख २०, २०७६ ११:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

विज्ञान बुझाउँदै विद्यार्थी

“जब हामीले विज्ञानलाई बुझाउन कलाको सहारा लियौं । सामान्य मान्छेले पनि छर्लंग हुने गरी गहन कुराहरू बुझ्न थाले ।”
वसन्तप्रताप सिंह

बझाङ–जुम्ला रारालिङकी शान्ति रावत मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय सुर्खेतमा विज्ञान संकायमा स्नातक गरिरहेकी छन्  । उनी आफूले पढेको विज्ञानको व्यावहारिक ज्ञान सबैलाई बाँड्न चाहन्थिन्, जुन सहज थिएन  ।

विज्ञान नपढेका मानिसका लागि यस विषयका सूत्रहरू बुझ्न गाह्रो हुन्छ । उन्नाइस वर्षीया शान्तिको रुचि वातावरण क्षेत्रमा थियो । मानवीय गतिविधिका कारण वातावरणमा पुर्‍याएको क्षति देखेर उनी चिन्तित हुन्थिन् । अव्यवस्थित विकासले कसरी हाम्रो धर्ती कुरूप हुँदै छ, विकास कसरी विनाशको कारक हुँदै छ भन्ने कुरा उनी सम्बन्धित निकाय र सर्वसाधारणमा छर्लंग पार्न चाहन्थिन् ।


मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयले एकीकृत जलस्रोत व्यवस्थापन (आईडब्लूआरएम) सम्बन्धी अतिरिक्त कक्षा सञ्चालनमा ल्यायो, जहाँ यस विश्वविद्यालयमा समाजशास्त्र, ग्रामीणशास्त्र, सामाजिक कार्यलगायत विषय पढिरहेका विद्यार्थीले पनि विज्ञान बुझ्ने मौका पाए । उनीहरूले सर्वसाधारणलाई विज्ञानका जटिल कुरा बुझाउने सरल तरिका पनि सिके । ‘विज्ञान भन्ने बित्तिकै यो जटिल विषय हो भन्ने धारणा छ । मलाई पनि त्यस्तै लाग्थ्यो,’ शान्तिले भनिन्, ‘जब हामीले यसलाई बुझाउन कलाको सहारा लियौं, सामान्य मान्छेले पनि छर्लंग हुने गरी गहन कुराहरू बुझ्न थाले ।’


चैतको तेस्रो साता दैलेखको राकमस्थित कर्णाली किनारमा भएको तेस्रो राष्ट्रिय नदी शिखर सम्मेलनमा उनीहरूले आफूले सिकेका विज्ञानका ज्ञान सर्वसाधारणलाई सिकाउने पहिलो प्रयास गरे । आईडब्लूआरएम अध्ययन गरेका शान्तिसहित मध्यपश्चिम विश्वविद्यालयका विद्यार्थीले त्रिभुवन विश्वविद्यालय र काठमाडौं विश्वविद्यालयका विभिन्न विषय पढिरहेका विद्यार्थीसँगको सहकार्यमा कार्यक्रम स्थल रहेको आठबिसकोट नगरपालिकाको जलाधारको नमुना तयार गरे ।


गुगल अर्थको सहयोग लिएर उनीहरूले जुक्ताको सोल, काठको धूलो र टुत्रा, माटो, डोरी, धागो, विभिन्न किसिमका रंग, काठका टुक्रा आदिलाई फेबिकोल र गमले जोडेर सानो प्लाइउडको टुक्रामा सिंगो नगरपालिकाको दुरुस्त चित्र उतारे । यो कला उनीहरूले राकमका स्थानीय युवालाई पनि सिकाए । स्थानीय विमल बोहराले भने, ‘म यहीं बस्ने मान्छे भएर पनि यहाँका पानीका स्रोत कसरी सकिँदै छन् भन्ने जानेको थिएन । हाम्रो जीवनको आधार पानीमाथि हामीले कसरी अन्याय गरिरहेका छौं भन्ने कुरा सरल तरिकाले सिक्ने र बुझ्न पाएँ ।’


नदी सम्मेलनमा देशी/विदेशी वैज्ञानिकहरूले कर्णालीको जलाधार र जलीय जैविक विविधतामाथिका चुनौतीहरूका बारेमा बहस गर्दा उनीहरूले कार्यक्रम स्थलबाहिर त्यही नक्साचित्र देखाएर सर्वसाधारण र जनप्रतिनिधिहरूलाई कर्णाली नदीमा विकास र मानवीय गतिविधिको असरबारे बुझाएका थिए । मानिसले जथाभावी फाल्ने फोहोर कसरी नदीमा पुगेको छ ? विकास निर्माणले सुरु गरेको पहिरोका कारण जंगलको विनाश र पानीका स्रोतहरूमाथि कसरी समस्याहरू पैदा भइरहेको छ भन्ने कुरा विद्यार्थीले देखाएका थिए ।


विद्यार्थीको विज्ञान बुझाउने कलाको प्रशंसा गर्दै आठबिसकोट नगरपालिकाका मेयर खड्गराज उपाध्यायले भने, ‘विज्ञानका झर्को लाग्ने शब्दहरूको प्रयोग नै नगरी कुरो बुझाउने यो कला साँच्चै प्रशंसायोग्य छ । यसले विज्ञान बुझाउने मात्र हैन, अनुभूतसमेत गराएको छ ।’ विकासे कामका कारण कसरी वातावरण बिग्रिरहेको छ भन्ने कुरा देखेर चिन्ता लागेको मेयर उपाध्यायले बताए ।


‘यो एउटा उदाहरण मात्र हो । विज्ञानका अरु धेरै कुराहरू सामान्य मानिसहरूलाई बुझाउन सक्ने थुप्रै तरिकाहरू हामीले थाहा पाएका छौ,’ मध्यपश्चिम विश्व विद्यालयकै अर्की छात्रा निमा थापाले भनिन् ‘कलाको सहायता लिएर, विभिन्न रोगको संक्रमण फैलिने प्रक्रिया, वातावरण, जलवायु परिर्वतन जस्ता जटिल भन्दा जटिल विषयहरू सजिलै बुझाउन सक्ने तरिकाहरूको बारेमा हामी खोजी गरिरहेका छौ ।’


मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय अर्न्तगतको विज्ञान तथा प्रविधी केन्द्रिय क्याम्पसका उपप्राध्यापक शिवराज घिमिरेले विषेशगरी पानी र जलवायुको प्रयोग र यसको संरक्षणसम्बन्धी वैज्ञानिक र व्यवहारिक ज्ञान सिकाउनको लागि कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको बताए । ‘यसले जलश्रोतमाथि बढ्दो चुनौतीलाई न्युनीकरण गर्न सहयोग गर्नेछ,’ उनले भने, यसमा हामी विज्ञान मात्र पढाउदैनौ । नागरिक वैज्ञानिकको अवधारणाका आधारमा विज्ञानका विषयबस्तुलाई कसरी सरलिकृत गर्न पनि सिकाऊछौ ।’

प्रकाशित : वैशाख २०, २०७६ ११:२८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT