बोन्पो थलोको यादमा

गनेस पौडेल

कुनै कुनै ठाउँमा पहिलोपटक पुग्दा मलाई यस्तो लाग्छ, म धेरै पहिल्यै यहाँ आइसकेको थिएँ  । बाटो, जंगल र चौरस्तामा समयको कथा रुँगेर बसेका बूढा रूखहरू देख्दा मलाई यस्तो लाग्छ, सयौँ वर्षपहिले मैले यसकै छहारीमा एक झमट दिवानिद्रा भोग गरेको थिएँ  ।

सिरानमा फोक्सुन्डो थापेर बसेको रिग्मो गाउँमा निदाएर उठेको पहिलो बिहान म निकै चंगा थिएँ । चंगा हुनु भनेको स्वतन्त्र हुनु होइन । अदृश्य धागोले खैँचेको परिधिमा हावा काटेर बस्नु हो । त्यस्तो अदृश्य कुन धागो थियो जसले मलाई ताल किनारको न्यानो होटलमा चंगा बनाएर उडाइराखेको थियो ?
त्यो बिहान हामीहरू फोक्सुन्डोको देब्रे गालामा अवस्थित थासुङछोलिङ गुम्बा जानेवाला थियौं । १२ औं शताब्दीमा निर्माण भएको भनिएको यो गुम्बा पुग्ने बाटोमा दुर्घटित घुँडाको ‘लिगामेन्ट’ खियाउँदै गर्दा अचानक मलाई यस्तो आभास भयो– ‘यो गुम्बाको कुनै गोप्य कक्षमा कैयौं हातहरू भएको एउटा कालो रङको मूर्ति हुनुपर्छ जसको काखमा निर्वस्त्र यौवना खप्टिएर बसेकी छे ।’ मेरो आभास एउटा देजाभू असरजस्तो गहिरो थियो ।
गुम्बाभित्र त्यस्तो केही देखिएन । मैले लामालाई सोधेँ, ‘यो भवन खासै पुरानोजस्तो लागेन । यहाँको पुरानो गुम्बा अर्कै होला है ? हामी जान मिल्दैन ?’ मेरो जिज्ञासाले प्रमुख लामा सेम्डुक ङिमाका अनुहारमा उज्याला रेखाका मुना–मुजुराहरू उम्रिए, निमेषभरमा हुर्किए, पात र हाँगा हाले, गमक्क फुले अनि लटरम्म फले । रसिलो फलको एउटा दानालाई कर्याम्म टोक्दा मुखमा भरिने पानीले बोल्न असजिलो भएझैँ ओठको एक कापबाट र्‍यालको लर्को चुहाउँदै बगलमा उभिएका अर्का लामा लोडोइ घोछालाई भने, ‘उताको पनि खोल्दिनुस् । उहाँहरूले दर्शन गरे राम्रै हुन्छ ।’
आगन्तुकका लागि लगभग अप्राप्य र दुर्लभ दर्शन हाम्रा लागि उपलब्ध हुने भयो । ध्वाँसोले खियाएको पुरानो भोटो ताल्चा खुलेपछि मोबाइलका बत्तीहरू सल्काउँदै अँध्यारो सुरुङजस्तो कोठामा हामी छिर्‍यौं । त्यो कोठाबाट होचो न होचो ढोका अर्को कोठाको लागि खुल्यो, त्यसपछि अर्को अर्थात् गुम्बाको मुल कक्ष । मेरा आँखाहरू सिसाको घरभित्र भुन्भुनिएको माहुरीजस्तो भएर चारै दिशा हानेर दौडिए । तर जता उडे पनि सिसामा मुन्टो बज्रियो अनि पछारियो । मैले खोजेको दृश्य कतै देखिएन । त्यसैबेला फोटोग्राफर गुरिल्लाले थिचेको क्यामेराको ‘फ्ल्यास’ ले अँध्यारो कक्षको एउटा छेउलाई भुलुर्क्क उज्यालो बनाइदियो । मेरो आभास सही निस्कियो । कालो मूर्ति मेरो अनुमानकै वय र बान्कीमा ध्यानस्थ थियो ।
कुनै कुनै ठाउँहरूमा पहिलोपटक पुग्दा मलाई यस्तो लाग्छ, म धेरै पहिल्यै यहाँ आइसकेको थिएँ । आएको मात्रै होइन, मैले एउटा पूरै जीवन यहीँ कतै काटिसकेको थिएँ । बाटो, जंगल र चौरस्तामा समयको कथा रुँगेर बसेका बूढा रूखहरू देख्दा मलाई यस्तो लाग्छ सयौँ वर्षपहिले मैले यसकै छहारीमा एक झमट दिवानिद्रा भोग गरेको थिएँ । पहाडी खोलाका किनार छलेर बसेका अजंगका पत्थरहरू देख्दा वा खोलामाथिका चट्टाने भीरमा प्रकृतिले खोपेका गहिरा गुफाहरूमा पस्ता मलाई लाग्छ, मैले यिनै अल्छी पहाड, भूत्याहा गुफा, अत्यासलाग्दा हिमाल र फुर्तिला नदीहरूको सम्पूर्ण सेरोफेरोलाई कालजमानामै नापिसकेको थिएँ । खोलामा पहिलो बखत हेलिएको कुकुरले कहिल्यै नसिकेको पौडी खेलेर जसरी किनार भेट्टाउँछ उसै गरी मलाई आफूले कहिल्यै नभोगेको यस्तो स्मृतिको हरक्क बास्ना हुबहु आउँछ । सायद मेरो ‘जिन’ भित्रको कुनै अम्लीय चोटाकोठामा त्यसका स्मृतिहरू बसेका होलान् । सायद मेरो मस्तिष्कको ‘केस’ भित्र कुनै ‘बायोटिक चिप्स’ सुषुप्त बसिरहेको छ जो स्थानविशेषको एक ‘क्लिक’ ले अचानक बौरिन्छ ः पुर्ख्यौली यादजस्तो भएर, पुस्तैनी ज्ञानजस्तो भएर ।
जब पहाडहरूमा हुन्छु, म आफूलाई झन्–झन् यस्तो अनुभवइतरको स्मृतिमा हराइरहेको पाउँछु । अभेद्य अतीतको अनकन्टार कुनामा एकलै सयर गरिरहेको पाउँछु । मैले आफूलाई जे ठान्दै आएको छु, खासमा म त्यो हुँदै होइन भनेजस्तो आफ्नै परिचय खिइँदै गएको पाउँछु । अहिलेसम्म मैले जे जति देखेँ, पढेँ, जानेँ, बुझेँ त्यो खासमा मेरो देखाइ, पढाइ, जानाइ वा बुझाइ होइन भन्ने अनुभूति झन्–झन् गाढा भएको पाउँछु । अरूले यात्रामा आफूलाई झन्–झन् आफ्नो नजिक भएको पाउँछु भन्छन्, तर मलाई भने यात्राले मैदेखि झन्–झन् टाढा–टाढा लग्दै गरेको पाउँछु । यात्राले हुत्याएदिएको बिरानो संसार र समयमा शनैशनै विलय भएको पाउँछु । तर पनि मलाई पहाडी पदयात्रा मन पर्छ । सायद म आफूलाई खोज्न होइन, आफूबाट हराउन यात्रा गर्छु ।
मलाई ईश्वरमा छेउकुनाको पनि विश्वास छैन त्यसैले पूर्वजन्मको अवधारणा नै बकम्फुसे लाग्छ । तर, मैलाई किन यस्तो आभास हुन्छ ? आफू पुग्दै नपुगेको ठाउँमा पहिल्यै पुगिसकेको अनुभूति किन हुन्छ मलाई ? मलाई लाग्छ, या त त्यो ठाउँको बारेमा ज्यादै नै पढे–सुनेको हुनाले मलाई त्यस्तो अभास हुन्छ या हुन सक्छ मेरा जैविक पुर्खाहरूले हजारौँ वर्ष पहिले भोगेका अनुभवहरू आनुवंशिक याद बनेर मेरा स्मरणग्रन्थिमा कैद छन् । कुकुरले जन्मजात पौडी खेल्न जानेजस्तै सायद केही स्मृति कुरबाट माछाका भुरा निस्केझैँ फुतुफुतु मेरो मस्तिष्कको अन्तरकुन्तरबाट बाहिर निस्कन्छन् । अथवा यो पनि हुन सक्छ कि संसारको कुनै व्यक्तिको ज्ञान, सीप वा भोगाइको केही अंश संसारको अर्को कुनाको कुनै व्यक्तिमा कुनै न कुनै रूपले आफैँ स्थान्तरण हुन्छ । जस्तो कि कोलम्बसले अमेरिकी भूभागमा टेक्दा कथित रेड इन्डियनहरूलाई डुंगा सयर गरिरहेको देखेका थिए । पहिलोपटक डुंगा बनाएको ‘पेटेन्ट’ दाबी गर्ने कुनै मनुवाले त्यो दृश्य देखेको भए मूर्च्छै पो पर्थ्यो कि ! मलाई थाहा छ, मेरो स्मृतिमा आउने किस्साहरू मेरा नभएर कुनै अनजान मनुष्यका भोगाइहरू हुन् । मान्छेको मस्तिष्क रहस्यका तहै तहले ढाकिएको समयको मौलो गाढिएको यस्तो पुरातन पोखरी हो जसको गहिराइ कति छ कसैलाई थाहा छैन । जस्तो कि सुन्नुस् न गुम्बाका लामा सेन्डुक ङिमाकै कुरा, जसलाई मैले पहिलोपटक त्यहीँ सुनेको थिएँ, तर जसको बारेमा मलाई पहिल्यै थाहा थियो :
‘नौ सय वर्षअगाडिको कुरा हो, रिग्मो गाउँको यो गुम्बा भएको कुनो सिकारीहरूको चुनिन्दा थलो थियो । फोक्सुन्डो खोलाको तिरैतिर खेदेर ल्याइएका नाउर, कस्तूरी वा अरू जनावरहरू जब यो तीनकुने ठाउँमा पुग्थे, तब रनभुल्लमा पर्थे । त्यो तीन कुना उनीहरूको लागि त्रिशूलझैँ मारक अवस्था भैदिन्थ्यो । अगाडि उभिएको अजंगको कुप्रे भीर चढ्न सक्ने कुरा थिएन, अर्को छेउमा गहिरो ताल थियो जसको चिसोमा पछारिएपछि ठाउँका ठाउँ ज्यानको पूरै रगत जम्थ्यो । पछाडितिर भाला र धनुषकाँड बोकेका सिकारीहरू हुन्थे । चेपुवामा परेका निरीह जनावरका आगाडि ती तीनैवटा विकल्प प्राणघातक थिए । मृत्युको यस्तो नजिक उभिँदा उनीहरूको डर र्‍याल, सिँगान र आँसुको भेल्कोमा मिसिएको भयानक आर्तनाद बनेर मुखबाट निस्कन्थ्यो । तर मान्छेले पशुको आवाज बुझ्ने भए पो ! बुझेकै भए पनि छोड्ने भए पो ! काँचो होस् या पाकेको, मासुको स्वादका अगाडि हाम्रो दया, करुणा, मानवता उहिल्यैदेखि हार्दै आएको हो ।
अनि विकल्पहीन बरा जनावरहरू भकाभक तालमा हामफाल्थे । गर्भिणीहरू खस्थे, भर्खरै जन्मेका नाबालक पाठापाठीहरू खस्थे, यौनवको प्रथम संसर्गको उत्सव मनाउन भर्खरै भेट भएका प्रेमातुर यौवनाहरू खस्थे, वयस्कहरू खस्थे । कति भीरका चुच्चा ढुंगामा घिच्रो बजारिएर हिक्क पनि गर्न नपाई मर्थे, कति सोझै तालमा हेलिएर प्राण विसर्जन गर्थे । जो खस्तैनथे उनीहरूको छातीमा तिखा भाला र बाण रोपिन्थे । मृत्युको यस्तो अवश्यंभावी कुनोबाट समस्त जनावरलाई जोगाउने कुनै जागरुक मनुष्य आउने समयसम्म पर्खिन उनीहरूलाई कैयन वर्ष लाग्यो । अनि आए लामा टेतन छेवाङ छुल्डिम जसले त्यही ठाउँ रोजेर बनाए बोन्पो गुम्बा र नाम राखिदिए थासुङछोलिङ । थासुङछोलिङ गुम्बा अर्थात् सिकारीहरूबाट जनावरलाई जोगाउन खोलिएको गुम्बा । त्यसउप्रान्त सिकारी कुनोमा जनावरको आर्तनाद सुनिएन । गाउँलेहरू विश्वास गर्छन्, जुन दिनदेखि थासुङछोलिङ गुम्बा स्थापना भयो, त्यसै दिनदेखि फोक्सुन्डो तालमा तालदेवी बस्छिन् । तालको पिँधमा भएको पत्थरमा उनका एकजोर पैतालाका छाप छन् ।’
मलाई थाहा छ, मेरो ‘सेपियन्स’ मस्तिष्कको आनुवंशिक कुनामा लुकेको स्मृतिको यो कथामा न म लामा थिएँ न ती निरीह जनावर । बरु म कुनै दयाहीन सिकारी थिएँ । आफूले सजिलो गरीकन जनावरलाई फँसाउन प्रयोग गरिरहेको तालछेउको ‘बर्मुडा त्रिकोण’ मा गुम्बा बनेपछि म सायद अहमको हड्डी फुत्किएको दुर्योधनसरह रन्थनिएको थिएँ । हुन सक्छ, लामाको हत्या नै गर्ने योजना पनि बुनेको पो थिएँ कि !
अघिल्लो दिन फोक्सुन्डो तालको छेउमा पुग्दा कवि साथीहरू छेउकुनामा एकान्त खोज्दै आ–आफ्ना कविताहरू वाचेको भिडियोलाई क्यामेरामा कैद गर्दै थिए । फोटोग्राफरहरू तालको कुन कुनोबाट, कुन कोणबाट खिज्दा अरूभन्दा फरक छाया उतार्न सकिन्छ भनेर कोसिस गर्दै थिए । आर्टिस्ट कृष्ण परियार फुस्रिएका पहाडको रङलाई कसरी क्यानभासमा मिलान गर्न सकिएला भनेर रङहरूलाई घोलघोल पार्दै थिए । सिनेमाबाजहरू एरिक भालीले खेदेको ‘क्याराभान’ को ‘ह्याङओभर’ बाट कतै कुनै ‘फुटेज’ छुटेको पो छ कि भनेर सोधखोज गर्दै थिए । पत्रकारहरू गोजी पुस्तिकामा मसिना अक्षरले कर्‍याङमर्‍याङ कोरेर कथा–किस्साहरू समेल्दै थिए । म भने तालको किनारैकिनार भौँतारिएर तालदेवीका पैतालाका छाप खोज्दै थिएँ ।

वा हुन सक्छ सिकारी छँदा मैले गर्भिणी मृगको कोखमा रोपेको बिखालु भाला यतै कतै छुटेको छ कि भनेर खोज्दै थिएँ । वा खोज्दै थिएँ मैले लामा टेतन छेवाङ छुल्डिमले माने घुमाउँदै, मालाका दाना गन्दै पहिलोपटक मन्त्रोच्चारण गरेको ‘ओम मा ट्री मु ये सा ले दु’ को अवशेष । सायद कान्जिरोवा वा कानताकातुङ हिमालको कुनै गल्छेडाभित्र उनको मन्त्र पुरिएर बसेको हुनुपर्छ । त्यसलाई सुन्न वा बुझ्न भोटे भाषा जान्नुपर्छ । जो मलाई आउँदैन ।
भाषाको निर्माण, शब्द र ध्वनिको चयन पनि भूगोलको खेलो हो । नपत्याए भोटको भाषा नै सुन्नुस् । भोटको बोली पेटको जराबाट निस्कन्छ । फुस्रा पहाड, हिमाली खोँच, गड्गडाउँदो आँधी, तिखो चिसो बेतोड बतासको बीचमा कानमा माकल लगाएको मान्छेले पनि सुन्ने बुझ्ने किसिमका ध्वनि भएका शब्दहरूको संगठन भोटे भाषाको विशेषता हो । अरू भाषाका कतिपय शब्दहरू हिउँमा कप्कपाउँदा जिब्रोभित्रै छुट्छन्, कतिलाई बतासले उडाउँछ कतिलाई फुस्रो माटोले सोसिदिन्छ त कतिलाई पहाडले फर्कादिन्छ । कस्तै कठिन मौसममा पनि भोटेको बोली सित्तिमिति बिलाउँदैन । तर भनिहालेँ मलाई भोटे भाषा आउँदैन, त्यसैले हिउँमा पुरिएको लामाको आवाजलाई मैले रत्ति पनि सुन्न सकिनँ । सुन्दै नसुनेको हुनाले बुझ्ने कुरा पनि भएन ।
यसरी मैले छेकछन्द केही नबुझी, केही नदेखी फोक्सुन्डोबाट फर्केँ । ताल कस्तो थियो भनेर कसैले सोध्यो भने ‘गहिरो थियो, नीलो थियो, सफा थियो, वरपर फुस्रा पहाड र सेता हिमाल थिए’ भन्नु सिबाय अर्को उत्तर मसँग छैन । प्रकृतिलाई दिइने सुन्दरताको व्याख्या हाम्रा निजी धारणा मात्रै हुन्, मान्छेका अनुभूति मात्रै हुन् । बरा हिमाललाई त आफू हिमाल हुँ भन्ने पनि थाहा हुँदैन जसरी मन्दिरको मूर्तिलाई आफू ईश्वर हुँ भन्ने पनि थाहा हुँदैन । जसरी मलाई म को हुँ भन्ने थाहा हुँदैन । ज्ञान भनेको, परिचय भनेको मान्छेको चेतनाले जबर्जस्ती लादेको शब्दको मलखाद मात्रै हुन जसमा अहंकार सिबाय केही फस्टाउँदैन ।
मलाई ओरालोभन्दा उकालो मन पर्छ । उकालोमा गन्तव्य गौण हुन्छ, यात्रा केन्द्रमा हुन्छ । उकालोमा तपाईं कहिल्यै वरपर हेर्दै हिँड्न सक्नुहुन्न, खासगरी त्यो उकालोमा जो फोक्सुन्डो झरनाको काँधमा छ । आकाशमा उडिरहेको चरा, बेंसीमा बगिरहेको फोक्सुन्डो, हिमालमा रगडिँदै बाफिएको बादल केही हेर्न सक्नुहुन्न । हेर्नै परे सजिलो ठाउँ खोजेर रोकिनुपर्छ । जसरी जुकाले अर्को टेक्ने सुरक्षित ठाउँ नपाएसम्म मुन्टो ठड्याएर लिन्ठिङ लिन्ठिङ गरिरहन्छ उसैगरी अर्को पाइलो थमाउने ठाउँ खोज्दै धर्मराउँदो पाइला चालेर बढ्नुपर्छ उकालोमा । एउटा गलत चालले तपाईंलाई ५ सय मिटर मुन्तिरको गल्छीमा लगेर थेचारिदिन्छ । किनारमा उभिन जानेन भने मात्रै पनि तपाईंलाई थिन्ले लोन्डुपलाई झैँ खच्चडले धकेलिदिन्छ । त्यसैले उकालो चढ्दा तपाईंको आँखाको बास पैताला र त्यसले टेक्ने जमिनमा मात्रै केन्द्रित हुन्छ । सुने आफ्नै पैतालाको पदचाप, हेरे आफ्नै जुत्ताको डाम । सीमितताबीचको संघर्ष उकालोको उपहार हो । तर ओरालोको यात्रा अलिक फराकिलो हुन्छ । खुट्टाहरू फुक्काफाल हुन्छन् । चाल वेगवान हुन्छ । यात्राभन्दा पियारो गन्तव्य लाग्छ । आफू मुन्तिरको आकाशमा उडेको चरा पनि देखिन्छ, खोला देखिन्छ, बस्ती देखिन्छ । संसार देखिन्छ । तर हिजो उक्लेको उकालोभन्दा आज ओर्लने ओरालोमा मैले धेरै संघर्ष गरेँ । च्यातिएको घुँडाको ‘लिगामेन्ट’ ले घरीघरी रनाहा पारेर रोक्थ्यो । म दुखाइ मार्ने मल्हम दलेर उसलाई थुम्थुम्याउँथे । बरु उक्लँदा यार्चागुम्बु टिपेर फर्केका मान्छे र तिनका खच्चडको क्याराभान थियो, अहिले ओर्लंदा त बाटो सुनसान थियो । तैपनि मेरो नियति फरक थियो । मैले यसअघि बनाएका उकालो र ओरालोको अवधारणा भत्केको थियो । सजिलो र अफ्टेरोको मूल्यांकन फेल खाएको थियो । सोचेँ, सबै अनुकूलता सधैँभरि अनुकूल भै राख्दैनन् । सबै प्रतिकूलता सधैँ असजिला हुँदैनन् ।
फर्किँदा सुम्दुवाबाट दाहिने हानिएर पुग्मो गाउँको लाम्ग्याल लाखाङ गुम्बा पुग्ने धोको थियो, तर खुट्टाले धोका दियो । त्यसो त खुट्टा सद्दे हुने साथीहरूलाई पनि त्यो अवसर मिलेन । जाने ३ जनामध्येका मित्र अमृत भादगाउँलेलाई भनेँ, ‘कृपा गरेर मेरा आँखाहरू सापटी लैजानोस् र हेरेर आइदिनोस् ।’ उनले त्यसै गरे तर सापटी लगेका आँखा अझै फिर्ता दिएका छैनन् । उनले आँखा फिर्ता गरे भने एकबार फेरि पुग्मो उक्लेर त्यहाँभन्दा ५ घण्टा माथिको कान्जिरोवा हिमालको फेदीसम्म पुग्ने इच्छा छ । त्यहाँका छो–ङोन्पो, छो–कारपो, छो–नाक्पो र छो–लुगाल तालमा सुन्निएका गोडा पैताला चोबलेर आराम गर्न मन छ । जीवनका नीला, सेता, काला र हरिया अनुभूतिलाई उतै विसर्जन गरेर फर्किन मन छ ।

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १२:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मनको मैलो पोख्नै भएन !

भद्र छविका मेसी किन आवेशमा देखिन्छन् ? कोपा आयोजनामाथि नै प्रश्न उठाएर उनी किन झोक्किए ? र, सबै उनीमाथि किन खनिइरहेका छन् ?
हिमेश

साथी सधैं ठीक हुन्न, साथी भएकै कारणले मात्र ठीक हुन्छ भन्ने हुन्न,’ डानी एल्भेसले आफ्ना साथी खेलाडी लियोनल मेसीका लागि निकै चतुराइँपूर्वक खर्च गरेका शब्द हुन् यी  । बार्सिलोनाका लागि यी दुई खेलाडीले सँगसँगै बाक्लै सफलता चुमे  ।

अहिले यिनै दुई खेलाडी फरक कित्तामा छन् । ब्राजिली एल्भेस मान्छन्— अर्जेन्टिनी मेसीले आफ्नो देशलाई जुन सम्मान दिनुपर्ने हो, त्यो पटक्कै दिन सकेनन् । हुन पनि मेसीले दायाँ हेरेनन्, बायाँ हेरेनन् र भनिहाले, ‘कोपा अमेरिका आयोजना नै ब्राजिललाई जिताउन गरिएको हो ।’ उनी यत्तिकैमा रोकिएनन् । भने, ‘दक्षिण अमेरिकी फुटबल महासंघ भ्रष्ट छ ।’
भर्खरै टुंगिएको कोपा अमेरिकामा तेस्रो स्थानका लागि चिलीविरुद्ध भएको खेलमा मेसीले रातो कार्ड पनि खाए । हंगेरीविरुद्ध सुरुमै डेब्यु गर्दा पनि उनले रातो कार्ड खाएका थिए, लगभग १४ वर्षअगाडि । अहिले उनले आफ्नो खेल जीवनमै दोस्रोपल्ट मात्र रातो कार्ड पाएका हुन् । अधिकांश समय भलाद्मी रहने मेसीले आफूलाई रोक्नै सकेनन् । र, एक प्रकारले तमासा नै गरे ।
विश्व फुटबल मेसी एक जना खेलाडीलाई लिएर यति धेरै विभाजित यसअघि कहिल्यै भएको थिएन । सबै मान्छन्— उनी आधुनिक विश्व फुटबलका महान् खेलाडी हुन् । अब एकथरी के भन्न थालेका छन् भने, मेसीको व्यवहार त्यो महानतालाई सुहाउने खालको भएन । आफूले जिते सबै ठीक, अरूले जिते सबै बेठीक भन्ने पनि कसरी महान् खेलाडी हुन सक्छन् र ? यो तल्लो दर्जाको काम भयो । अर्कोथरी त्यस्ता पनि छन्, जसलाई लाग्छ— मेसीले जे गरे, ठीक गरे ।
बार्सिलोनामै मेसीका साथी खेलाडी हुन्, आरटुरो भिडाल । अर्जेन्टिनाले चिलीलाई नै हराएको हो, तेस्रो स्थानको खेलमा । तर पनि उनी भन्छन्, ‘जति बेला ब्राजिल र अर्जेन्टिनाबीच खेल हुने गर्छ, अर्जेन्टिनामाथि प्रायः अन्याय हुने गर्छ ।’ सेमिफाइनलमा ब्राजिलले नै अर्जेन्टिनालाई हराएको हो । भिडाल केसम्म मान्छन् भने मेसीले खासमा रातो कार्डसमेत पाउनुपर्ने थिएन । हो, यो तथ्यमा सबै सहमत छन् । चिलीविरुद्धको खेलमा मेसी दुर्भाग्यशाली नै रहे, रातो कार्ड खाएका कारण । रेफ्रीले कार्ड दिनुपर्ने गरेर झगडा भएकै थिएन ।
मेसी पदक थाप्न नगएको विषयलाई लिएर भने धेरैले असहमति व्यक्त गरेका छन् । मेसी आफ्नो खेलजीवनको अन्त्यतिर पुगिसके । बार्सिलोनाका लागि उनले क्लब फुटबलमा के मात्र जितेनन् ? सबै जिते । तर यस्तै सफलता भने उनले
आफ्नो देश अर्जेन्टिनाका लागि पाउन सकेनन् । अझ भनौं, बार्सिलोनाका लागि जितेजस्तो मेसीले आफ्नो देशका लागि केही पनि गर्न सकेनन् । यस्तो भनाइ कतिपल्ट दोहराएर भनिएको छ भने यो सुनेर मेसीको पनि कान पाकेको हुनुपर्छ ।
मेसीकै भाषामा पनि यो वास्तवमै पीडादायी छ । मेसीलाई अर्जेन्टिनी जर्सीमा खेल्दा पनि अचेल यस्तो लाग्दो हो, यदि कसैले उनलाई एकोहोरिएर हेर्छ भने पक्कै त्यो मान्छेको मनमा हुनुपर्छ— यो खेलाडीले अहिलेसम्म आफ्नो देशका लागि केही जित्न सकेको छैन ! आखिरमा यस्तै यस्तै, अर्जेन्टिनाका लागि खेल्नै नसकेको, जित्नै नसकेको सुन्दासुन्दा निराश भएर मेसी आफ्नो स्वभावविपरीत बोल्ने भएका पो हुन् कि ? हारमा कसैलाई आफ्नोभन्दा अरूको दोष देख्ने बानी हुन्छ, कतै मेसीलाई पनि यस्तै रोग लागेको हो कि ?
यसैलाई पुष्टि गर्न अब पुराना इतिहासका पाना पल्टाउने काम पनि सुरु भएको छ । यसका लागि सबभन्दा बढी बार्सिलोनाकै उदाहरण पेस गर्न थालिएको छ ।

बार्सिलोना खेलेका केही महत्त्वपूर्ण खेलमा रेफ्रीको निर्णय विवादास्पद ढंगले उसको पक्षमा रहेका छन् । अझ भनौं, रेफ्रीको केही निर्णयले बार्सिलोनालाई असाध्यै फाइदा गरेका पनि छन् । सन् २००९ मा बार्सिलोना र चेल्सीबीचको खेलमा यस्तै भएको थियो । त्यति बेला सेमिफाइनल दोस्रो लेगमा चेल्सीले पाउनै पर्ने केही पेनाल्टी पाएको थिएन ।
त्यति बेला डिडिएर ड्रोग्बाले मुख छाडेरै रेफ्रीलाई गाली गरे । पछि बार्सिलोनाले म्यानचेस्टर युनाइटेडलाई हराएर उपाधि नै जित्यो । सन् २०११ को च्याम्पियन्स लिग सेमिफाइनलकै पहिलो लेगमा बार्सिलोनाले रियल म्याड्रिडलाई पराजित गर्दा पनि निर्णय एकपक्षीयजस्तै थियो । त्यति बेला रियलका प्रशिक्षक थिए, जोसे मोउरिन्हो । बार्सिलोनाको जिम्मेवारी भने पेप ग्वार्डिओलाको काँधमा थियो । त्यति बेला मोउरिन्होले भनेका थिए, ‘एक दिन मलाई बार्सिलोनाले झेल्ली नगरेर जितेको हेर्ने इच्छा छ ।’
त्यस सिजन पनि बार्सिलोनाले म्यानचेस्टरलाई नै फाइनलमा हराएर उपाधि जित्यो । अनि सन् २०१७ मा बार्सिलोना र पीएसजीबीच च्याम्पिपयन्स लिगका लागि भएको खेलमा पनि यस्तै भएको थियो । त्यसमा पीएसजीले पहिलो लेग ४–० जितेको थियो । भन्न पर्दैन क्लब मख्ख परेको थियो, यो जितमा । तर दोस्रो लेग उल्टै ६–१ ले पराजित भयो र जिल्ल पर्‍यो । नु क्याम्पमा भएको खेलमा बार्सिलोनाले दुई अवसरमा विवादास्पद पेनाल्टी पायो, तर पीएसजीले पाउनैपर्ने पेनाल्टी पाएन ।
ती दिन कि त ड्रोग्बा बोले, कि मोउरिन्हो बोले । तर कसैले पनि बार्सिलोनालाई नै जिताउन प्रतियोगिता भएको थियो भने न त कसैले कसैमाथि भ्रष्टाचारको आरोप लगाए । थिएगोले ब्राजिलका लागि पनि खेले, पीएसजीका लागि पनि खेले । भर्खरै उनले पनि मेसीको आलोचना गर्न छाडेनन् । भने, ‘खेलमा रेफ्रीको निर्णय यस्तै हुन्छ, कहिले फाइदा हुन्छ, कहिले घाटा । फाइदा हुँदा केही नभन्ने, घाटा हुँदा बोल्ने ठीक भएन । मेसीलाई यही समस्या छ र यो द्वैधचरित्रको राम्रो उहाहरण पनि हो ।’
हो, त्यतिबेला पटक्कै केही नबोल्ने एक जना थिए र ती थिए— मेसी । अब भने धेरैले के मान्न थालेका छन् भने त्यति बेला नबोल्नु र अहिले बोल्नुको एउटै कारण हो, निराशा । त्यो पनि रिस मिसिएको । आखिरमा ठूलो उपाधिको निकै नजिक पुगेर पनि जित्न नसकेपछि चोट त हुन्छ नै । खालि त्यो चोटबाट कसरी मुक्त हुने भन्ने न हो । कोपा अमेरिकाका दुई फाइनल र विश्वकपको एक फाइनलमा हारेपछि मेसीले आफैंलाई सम्हाल्न नसकेको हुनुपर्छ ।
त्यसैले अर्जेन्टिनाका लागि केही ठूलो उपाधि जित्न नसकेपछि मेसी केही न केही गरिहाल्छन् । अब त केसम्म भन्न सुरु भएको छ भने सन् २००५ मा हंगेरीविरुद्ध मेसीले के रातो कार्ड पाए, त्यति बेलादेखि टिम र उनलाई अलच्छिन लाग्न थालेको हो । सन् २०१६ को कोपा अमेरिका फाइनलमा चिलीसँग अर्जेन्टिना पराजित भएपछि मेसीले तुरुन्तै अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवनबाट संन्यास लिएको घोषणा गरेका थिए ।
त्यो भनेको अबदेखि अर्जेन्टिनाको जर्सीमा खेल्दिन भनेको त थियो । त्यो धेरैलाई स्तब्ध बनाउने निर्णय थियो । धेरैले पत्याएनन् पनि । नभन्दै उनले पछि त्यो निर्णय फिर्ता लिए । फेरि अर्जेन्टिनाको जर्सी लगाएर मैदानमा देखापरे । धेरैपल्ट लेखिएको छ र धेरैपल्ट भनिएको छ— खासमा मेसी अर्जेन्टिनी नै होइनन्, बरु हुन त क्याटलान । सानै उमेरमा उनले अर्जेन्टिना छाडे, स्पेनको बाटो लिए । बार्सिलोनाले सुरुमै उनलाई सहयोग नगरेको भए, मेसी खेलाडी नै नरहने सम्भावना पनि थियो । उनले आफ्नो पूरा खेल जीवन बार्सिलोनकै खेलेका छन् । बार्सिलोनासँग त्यस्तो टिम छ, जसले मेसीको खेललाई पूर्णतः सहयोग गर्छ । त्यसैले मेसी बार्सिलोनाका लागि असाध्यै सफल भए ।
यही स्थिति मेसीका लागि अर्जेन्टिनी टिममा रहेन । त्यसैले बारम्बार डिएगो म्याराडोना र मेसीका तुलना गरेर चर्चा पनि हुन्छ । खासमा म्याराडोना खेल्दाको अर्जेन्टिना धेरै राम्रो थियो । मेसीले त्यस्तै अर्जेन्टिनी टिम आफ्नो खेल जीवनमै पाएनन् । म्याराडोनाले आफ्नो समयमा एक्लै खेलेर मात्र जितेका थिएनन् । उनलाई बलियो टिमको साथ थियो । म्याराडोनाका लागि अधिकांश निर्णायक खेलमा जोर्गे बुराचागाको साथ हुन्थ्यो ।
सन् १९८६ को विश्वकप फाइनलमै सुरुमा अर्जेन्टिनाले दुई गोलको अग्रता लिएको थियो, पछि तत्कालीन पश्चिम जर्मनीले दुई गोल फर्कायो । त्यतिबेला खेलको नतिजाजस्तै पनि हुन सक्थ्यो । म्याराडोनाको पासमा बुराचागाले निर्णायक गोल गरे र विश्वकप जित्यो, अर्जेन्टिनाले । त्यही विश्वकपले म्याराडोनालाई सधैंका लागि महान् बनाइदियो । तर, मेसीले बुराचागा पाएनन् । पाए त– गोन्जालो हिगुइन । मेसीको पासमा हिगुइन खास–खास अवसरमा गोल गर्न चुकेका छन् ।
त्यसैले मेसीको अर्जेन्टिना कहिले पनि ठूलो अवसरमा विजेता रहेन र म्याराडोनाजस्तो मेसी महान् हुन सकेनन् । उनको तुलना म्याराडोनासँग होइन, पोर्चुगाली क्रिस्टियानो रोनाल्डोसँग पनि हुन्छ । यी त झन् समकालीन खेलाडी परे । पछिल्लो दुई वर्षमा रोनाल्डोले आफ्नो देशका लागि दुई ठूलो उपाधि जितिसकेका छन् । त्यसमा प्रमुख त युरो नै भयो । यस्तोमा रोनाल्डाले क्लबका लागि जिते, आफ्नो देशका लागि पनि जिते, मेसीले भने यस्तो गर्नै सकेका छैनन् । त्यसमाथि के पनि सबैले मान्न थालेका छन् भने रोनाल्डो एक्लै आफ्नै खेलले टिमलाई जिताउन सक्ने खेलाडी हुन् । रोनाल्डोको के गर्छन्, थाहा छैन, तर उनले टिमलाई जिताउने काम भने गर्छन् । मेसी यस्ता छैनन् । उनी टिममा बढी भर पर्ने खेलाडी हुन् । साथी खेलाडी राम्रा भए, उनी पनि राम्रा, नत्र मेसीको खेलबाट रङ उड्ने गर्छ । यसपल्टको कोपामा पनि कहाँ मेसी र अर्जेन्टिनाको प्रदर्शन राम्रो रह्यो र ? बल्ल तल्ल नाकले टेकेर सेमिफाइनल पुगेको त हो, जहाँ ब्राजिलको हातबाट चित खाइहाल्यो र पर्‍यो, उत्तानो ।
अब यो सबै चर्चाबीच दुई तथ्य मात्र बाँकी छ । पहिलो, दक्षिण अमेरिकी फुटबल महासंघले उनलाई कति सजाय तोक्ने हो ? धेरैको अनुमान छ– यो सानोतिनो हुने छैन । मेसीले लगाएको भ्रष्ट भएको आरोप भुइँमा खस्न नपाउँदै महासंघले पनि प्रतिक्रिया दिन हतारो देखाइहाल्यो । महासंघ खासमा मान्छे होइन तर उसलाई पनि साह्रै चित्त दुखेको छ, मान्छेलाई जस्तै । त्यसैले हुन सक्छ, मेसी लामै समय अर्जेन्टिनी जर्सिमा नदेखिन सक्छन् ।
अब बाँकी रह्यो, उनको बोलीको । आवेशमा आएर उनले जे जति बोले, के ती सबै मेसीले फिर्ता लिनेछन् त ? यो कसरीभन्दा उनले जसरी आफ्नो संन्यासको निर्णय फिर्ता लिएका थिए । बेर छैन, यस्तो हुन सक्छ । साँच्चै मेसीले यसपल्ट नचिताएको तमासा गरेर देखाए । यो तामासाकै काराण भविष्यमा भनिनेछ— मेसी म्याराडोना जत्तिका खेलाडी होइनन् । र, अर्को पनि प्रश्न गरिनेछ— के मेसी रोनाल्डो जत्तिको पनि थिएनन् त ? थिए भने उनले किन अर्जेन्टिनाका लागि केही जिताउन सकेनन् ?
यसका उत्तर धेरै हुनेछन् । कतिले माथि भनिएजस्तै उनीसँग त्यो टिम थिएन भन्नेछन् । अलि बढी कठोर हुनेहरूले मेसीमै त्यो क्षमता थिएन भन्ने छन् !

प्रकाशित : असार २८, २०७६ १२:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT