चित्रसँगै विश्वयात्रा

विपिन श्रीस

काठमाडौँ — प्रिन्ट मेकिङ चित्रकार उमाशंकर शाहको ‘जनकुपर जयनगर रेल वे’ सिरिजले चीनको प्रतिष्ठित सियुवान इन्टरनेसनल आर्ट महोत्सव २०१८ मा उत्कृष्ट भएबापत् १५ हजार अमेरिकी डरल जित्यो । ६ कलाकृतिको सिरिज बेइजिङमा प्रदर्शन भइरहेको छ ।

त्यहाँ प्रिन्ट मेकिङ आर्टिस्ट सीमा शर्मा शाहको बुद्ध र गणेशको पाँचपाँच चित्र पनि प्रदर्शन हुनेछन्, विश्वप्रसिद्ध प्रिन्ट मेकिङ आर्टिस्टको चित्रको साथमा ।

सोही चित्र भियानाको वेल्ट म्युजियममा अप्रिल ११ देखि चलिरहेको ‘नेपाल आर्ट नाउ’ शीर्षकको प्रदर्शनीमा ३८ नेपाली चित्रकारको चित्रसँगै पनि देख्न सकिन्छ । प्रदर्शनीमा उमाशंकरले ‘जनकुपर जयनगर रेल वे’ सिरिजसँगै काठमाडौंको ‘सिटी स्केप’ पनि राखेका छन्, सीमाले ‘बुद्ध सर्किट’ र ‘गणेश अन लोटस’ । स्वयस्भूस्थित ‘एटेलियर टु’ स्टुडियोमा दुवैको चित्र सधैं सँगै देख्न सकिन्छ किनभने उमाशंकर र सीमाको सम्बन्ध कलाकृतिसँग मात्रै हैन, जीवनसँगै जोडिएको छ । यी दम्पतीका चित्रहरू यति बेला एकसाथ संसारका विभिन्न थलोमा प्रदर्शनी भइरहनु सुखद संयोग हो ।

यति बेला सीमाको ‘बुद्ध सर्किट’ चित्र अस्ट्रियाको भियानास्थित विश्वप्रसिद्ध कुन्थिसटोरिस्क म्युजियममा देख्न सकिन्छ, उनकै चित्र छेउ १६ औं शताब्दीका महान् चित्रकार पिटर पल रुबिन्सको चित्र पनि छ । उनको चित्र प्रदर्शन गर्न म्युजियमले नै मागेको हो । वेल्ट म्युजियमका डाइरेक्टर क्रिस्टियन एल्बिनमार्फत् ‘बुद्ध सर्किट’ कुन्थिसटोरिस्क म्युजियम पुगेको सीमाले बताइन् ।

‘त्यस म्युजयममा यसअघि कुनै नेपाली चित्रकारको चित्र प्रदर्शन गरिएको थिएन,’ उनले भनिन्, ‘यो मेरो लागि गर्वको कुरा हो ।’ उमाशंकरले पनि चित्रकारको लागि सो म्युजियममा प्रदर्शनी गर्न पाउनु ठूलो कुरा भएको दाबी गरे ।

सीमाले पशुपतिको शिवलिङ्गबारे कोरेको ‘फोर फेसेज अफ शिव’ शीर्षकको चित्र विश्वभरका चित्रकारको चित्रबाटै टप टेन छनोटमा परेर छैटौं इन्डोनेसिया इन्टरनेसनल प्रिन्ट महोत्सवमा पनि प्रदर्शनरत छ । यस्तै, थाइल्यान्डमा आगामी जुनमा हुने पाँचौ बैंकक ट्रिनाले इन्टरनेसनल प्रिन्ट एन्ड ड्रइङ एक्जिबिसनमा पनि सीमाको सहभागिता हुनेछ । उमाशंकर भने एक ‘हप्ताअघि मात्रै चीनको लु जोङ्लीको चोङविङ्गबब फाइन आर्ट इन्स्ट्यिुट म्युजियममा ‘रामायण सिरिज’ प्रदर्शन गरीफर्किएका हुन् ।

शाह दम्पतीले सन् २०१३ र २०१४ मा लगातार दुई वर्ष अमेरिकाको ‘मायामी आर्ट फेस्टिभल’ मा संयुक्त रूपमा फर्स्ट अर्वाड इन इचिङ जितेका थिए । शाह दम्पती हाल त्रिभुवन विश्वविद्यालयको ललितकला केन्द्रीय विभागमा प्राध्यापन गर्छन् । उमाशंकर प्रिन्टमेकिङले नै नेपाली कलालाई विश्वमा चिनाएको दाबी गर्छन् । ‘सन् १९९९ मा जापानमा भएको पहिलो ट्रिनाले एसियन आर्ट सोमा पहिलो पटक मैले सहभागिता जनाएँ । त्यसबाट पुरस्कार पनि जितेँ,’ उमाशंकरले थपे, ‘त्यसपछि पनि थुप्रै अवार्डहरू प्रिन्टमेकिङले नै पाएका छन् ।’

प्रिन्टमेकिङको गुनगान गरिहँरदा अन्य विधि र यसमा के फरक छ त ? उमाशंकरले भने, ‘प्रिन्टमेकिङमा एउटा चित्रको एक पटक प्लेट निर्माण गरेपछि १० प्रतिसम्म छाप्न मिल्छ । साधारण पेन्टिङमा त्यो सम्भव हुँदैन ।’

उनले चित्र निर्माणको विधि फरक हुँदैमा सिर्जनात्मकतामा सानो वा ठूलो भने नहुने बताए । शाह दम्पतीको नजरमा नेपालमा चित्रकलाको भविष्य उज्वल छ । अहिले चित्रकलाको बजार विस्तार भइरहेको उनीहरूले बताए । चित्रकलाको प्राध्यापन र बजारलाई जोडदै उमाशंकर भन्छन्, ‘विश्वविद्यालयमा दुई थरी विद्यार्थी आउँछन्, एक थरी कलामै भविष्य खोज्ने र अर्काथरी रुचि भएका अन्य पेसा पनि अँगाल्दै एक दुई प्रदर्शनी पनि गर्ने । जे भए पनि पहिलेको तुलनामा बजार धेरै फराकिलो भएको छ, हाम्रै विद्यार्थीहरूले लाखौंको पेन्टिङ बेचिरहेका छन् ।’

हाल करिब २ लाखमा प्रिन्टमेकिङ र ४/५ लाखमा पेन्टिङ बेच्ने गरेका उमाशंकरले करिअर सुरु गर्दा सात सयदेखि बढीमा २ हजार रुपैयाँमा चित्र बेचेको सुनाए । ‘सन् १९९१/०९२ तिर मैले अधिकतम दुई हजार रुपैयाँमा चित्र बेच्थेँ, अहिले १५/१६ लाखसम्मको पेन्टिङ बेच्दै छु ।’

उमाशंकरको चीनमा हालै पुरस्कृत ‘जनकपुर जयनगर रेल वे’ सिरिजको मूल्य १० हजार अमेरिकी डलर अर्थात् ११ लाख रुपैयाँभन्दा बढी छ । ‘नेपालमा झन्डै सय डेढ सय आधुनिक चिक्रकार त्रियाशील होलान्,’ उमाशंकरलाई लाग्छ, ‘आर्ट मार्केट बढाउन कम्तीमा हजार बढी कलाकारले काम गर्नुपर्छ, त्यसो भयो भने सिर्जनामा विविधता हुन्छ, गुणस्तर बढ्छ, कलाप्रेमीले छनोटको अवसर पाउँछन् ।’

शाह दम्पतीले स्वयम्भूमा दुईवटा प्रिन्टमेकिङ इचिङ मेसिनसहित २०/२५ लाख लगानीमा ५ स्टुडियो बनाएका छन् । सुरुसुरुमा लगानी र स्टुडियोको समस्या हुने बुझेका उनीहरूले नयाँ कलाकारलाई पनि स्थान दिने गरेका छन् । आफ्नै निवासमा थप ३ स्टुडियो बनाउन लागिरहेका शाह दम्पतीले एकै पटक यो सब गरेका होइनन्, वर्षौंको मिहिनेतले बनाएका हुन् । उनीहरूले साढे चार आनामा फैलिएको घर पनि चित्रकलाबाटै जोडे । उनीहरूले भारतको दिल्ली र मुम्बईमा पनि स्टुडियो खोलेका छन् । यसले अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा पनि नेपाली चित्रकलाको बजार विस्तार गर्न सहयोग पुग्ने उनीहरूको विश्वास छ ।

प्रसिद्ध अन्तर्राष्ट्रिय अवार्ड पाएका शाह दम्पतीले अर्वाड पाउनकै लागि भनेर काम नगर्ने बताए । ‘हामीले कुनै प्रतिस्पर्धामा भाग लिएर पुरस्कार जितौला भनी पेन्टिङ गर्दैनौं, आफ्नो भाव अभिव्यक्त गर्न गर्छौं, सन्तुष्टिका लागि गर्छौं । त्यसरी तयार पारिएका पेन्टिङले पुरस्कार पाउँदा खुसी त लाग्छ नै ।’ थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय पुरस्कारबाट सम्मानित उमाशंकरले कुनै पनि राष्ट्रिय पुरस्कार नपाएको खुलाए । ‘निवेदन हालेर पुरस्कार पाउन मन छैन,’ उनले व्यवस्थाप्रति व्यंग्य गरे ।

‘मैले चीनको लु जोङ्ली म्युजियम चिनेको थिएन, वेल्ट म्युजियमलाई चिनेको थिएन,’ उमाशंकरले भने, ‘काम गर्नुपर्छ, कामले नै चिनाउँछ, संकलकहरू आफैं खोज्दै आउँछन् ।’

प्रकाशित : वैशाख २५, २०७६ ०९:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ब्रेक्जिट विवाद : राजीनामा मागपछि मे दबाबमा

नवीन पोखरेल

लन्डन — बेलायत युरोपेली संघबाट बाहिरिने सम्झौता (ब्रेक्जिट) समयसीमा थप गरिएको मिति नजिकिँदै गर्दा बेलायती प्रधानमन्त्री टेरेजा मे थप दबाबमा परेकी छन् । 

बेलायती प्रधानमन्त्री कार्यालयअगाडि मंगलबार गरिएको ब्रेक्जिटविरोधी प्रदर्शन । तस्बिर : रोयटर्स

प्रधानमन्त्री मेले ब्रेक्जिटबारे पेस गरेको सम्झौता पटकपटक अस्वीकृत भइसकेको छ । ब्रेक्जिट मुद्दाको टुंगो लगाउन असफल रहेको भन्दैआफ्नै पार्टीका सांसदहरूले उनको राजीनामा माग गरेका छन् । कन्जरघभेटिभ सांसद ग्राहम ब्राडीले प्रधानमन्त्रीलाई पद त्याग्ने मिति घोषणा गर्नुपर्ने समय आएको बताए । उनले प्रधानमन्त्रीले पद नत्यागे आगामी जुन १५ मा पार्टीमाउनको नेतृत्वप्रति प्रश्न उठाउने बताएका छन् ।

सत्तारुढ कन्जरभेटिभका प्रभावशाली सांसद जियोफ्री किलिफ्टन ब्राउनले मे २३ मा हुने युरोपेली निर्वाचनपछि प्रधानमन्त्रीले पद त्याग्ने घोषणा गर्नुपर्ने माग गरेका छन् ।

मेले आइतबार विपक्षी दल लेबर नेता जेरेमी कोर्बिनलाई आपसी मतभिन्नता पन्छाउँदै ब्रेक्जिटमा सहमति जनाउन पुनः आग्रह गरेकी थिइन् । प्रधानमन्त्री मेले ब्रेक्जिट सम्झौता संसदबाट पारित गराउन विपक्षी दलको सहयोग खोज्ने क्रममा यस्तो अपिल गरेकी हुन् ।

लेबर नेता जोन म्याकडोनेलले मेको ब्रेक्जिटबारे अधिकांश सांसद दोस्रो जनमतसंग्रहको पक्षमा रहेको दाबी गर्दै त्यो नै उत्तम विकल्प हुन सक्ने बताएका छन् । लेबर तथा कन्जरभेटिभ दलबीच मंगलबार वार्ता हुने जनाइएको छ ।

बेलायतले गत मार्च २९ मा ईयू छाड्नुपर्ने थियो तर सांसदहरूले प्रधानमन्त्रीको सम्झौता तीन
पटक अस्वीकार गरिदिएपछि अक्टोबर ३१ भित्र ईयू छाड्ने नयाँ मिति तोकिएको छ ।

लन्डनबाट प्रकाशित हुने ‘डेली मेल’ समाचारपत्रमा एक लेख लेख्दै उनले गत बिहीबार भएको स्थानीय चुनावमा बेलायती मतदाताले दिएको सन्देश बुझ्न पनि आग्रह गरेकी छन् ।

स्थानीय निर्वाचनमा सत्तारूढ कन्जरभेटिभले १ हजार ३ सय ३४ काउन्सिलर पद गुमाएको छ भने लेबर पार्टीले ८२ स्थान गुमाएको छ । तेस्रो ठूलो दल लिबरल डेमोक्र्याटले ७ सय ३ स्थान थप गरेको छ । त्यस्तै ग्रिन र स्वतन्त्र उम्मेदवारले पनि स्थान बढाएका छन् ।

प्रधानमन्त्रीले ब्रेक्जिटबारे समयमै निर्णय लिन नसकेकाले चुनावमा त्यस्तो नतिजा आएको स्वीकार गरिन् । प्रधानमन्त्री मे भन्सार तथा श्रमिकहरूको हितलगायत विषयमा सम्झौता गर्न तयार रहेको बताइएको छ तर यसको पुष्टि भइसकेको छैन । सन् २०१६ जुनमा भएको जनमतसंग्रहमा बहुमत बेलायतीले ईयूबाट अलग्गिने पक्षमा मत दिएयता सुरु ब्रेक्जिट प्रक्रिया अझै टुंगोमा पुग्न सकेको छैन ।

५ सय २४ दिन लामो छलफलपछि युरोपेली आयोगको गत २५ नोभेम्बरमा बेल्जियमको ब्रसेल्समा आयोजित सम्मेलनमा प्रधानमन्त्री मेले प्रस्तुत गरेको ५८५ पृष्ठ लामो ब्रेक्जिट प्रस्ताव ईयूका २७ राष्ट्रप्रमुखले स्विकारेका थिए । पछि २६ पेजको राजनीतिक घोषणामा सैद्धान्तिक सहमतिसमेत बनेको थियो ।

५८५ पृष्ठ लामो दस्तावेजमा बेलायतले युरोपेली संघ छोडदा पारपाचुके सम्झौता (डिभोर्स डिल) अन्तर्गत ३९ अर्ब पाउन्ड तिर्नुपर्ने, ईयू र यूके नागरिकका हकअधिकार सुनिश्चित गर्नुपर्ने र भविष्यमा व्यापारसम्बन्धी वार्ता रोकिए पनि उत्तरी आयरल्यान्ड र आयरल्यान्डबीचको सीमा नरोकिने जस्ता कुरा उल्लेख छन् । हाल बेलायतमा ३० लाख ईयू देशका नागरिक र युरोपेली मुलुकमा करिब १० लाख बेलायती रोजगारीमा रहेको विश्वास छ ।

यसैबीच, प्रधानमन्त्री मे ब्रेक्जिटबारे संसदले दोस्रो जनमतसंग्रहको निर्णय गर्ने आकलनपछि गोप्य छलफलमा जुटेकी जनाइएको छ । बेलायती अखबार डेली टेलिग्राफ अखबारका अनुसार प्रधानमन्त्री मेले विपक्षी लेबर नेताहरूसँगको बैठकपछि आफ्ना सहयोगी तथा निकटस्थसँग जनमतसंग्रहबारे गोप्य छलफल गरेकी हुन् ।

मेले दोस्रो जनमतसंग्रहबारे संसदमा हुने मतदानमा सरकार असफल भए के गर्ने भन्नेबारेयोजना बनाउनसमेत छलफल चलाएकी बेलायती सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख २५, २०७६ ०९:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्