उपकरण विग्रिँदा वीरको बिजोग

बिरामीको चाप, प्राविधिकको अभाव र कमसिनको खेलमा देशकै ठूलो अस्पताल रुमलिँदा बिरामीलाई सास्ती 
फातिमा बानु

काठमाडौँ — वीर अस्पतालका विभिन्न उपकरण बिग्रँदा दिनहुँ बिरामीले सास्ती खेपिरहेका छन् । उपकरण बिग्रने र मर्मत नगर्ने समस्याले बिरामीले रिफर भएर उपचार गर्नुपर्ने बाध्यता छ । जम्मा २० बेडको आईसीयू कक्षमा अहिले ६ भेन्टिलेटर बिग्रिएका छन् ।


अस्पतालमा दैनिक १० नयाँ बिरामी आईसीयू चाहिने खालका आउँछन् । अस्पतालको आईसीयू नपाउँदा उनीहरू निजीमा महँगो शुल्क तिरेर भर्ना हुन बाध्य छन् ।

वीरमा ३ हजार रुपैयाँमा पाइने आईसीयू बाहिर चार गुणा बढी छ । भेन्टिलेटर बिगि्रएको एक वर्ष बितिसक्दा पनि मर्मत भएको छैन । एक वर्षदेखि उपकरण बिग्रिएकै कारण नाक, कान, घाँटी विभाग पनि प्रभावित छ । शल्यक्रिया गर्नका लागि आवश्यक पर्ने माइक्रोसकोप उपकरण बिग्रँदा आएजति बिरामीले सेवा पाउन सकिरहेका छैनन् । विभागमा पहिले २ माइक्रोसकोप थिए । एउटा बिग्रेर काम नलाग्ने भएपछि बिरामीले निजी निजी अस्पतालबाट सेवा लिन बाध्य भएका छन् ।

वीरमा २ हजार रुपैयाँमा हुने शल्यक्रिया निजीमा ३० देखि ४० हजार रुपैयाँ तिरेर शल्यक्रिया गराउने गरेको बिरामी बताउँछन् । निजीको खर्च व्यहोर्न नसक्ने बिरामी एक वर्ष कुरेर वीर अस्पतालबाटै सेवा लिने गरेका छन् । अहिले यो विभागमा कानको शल्यक्रियाकै लागि तीन सय बिरामी लाइनमा छन् । उपकरण मर्मत हुन सकेमा अहिलेभन्दा चार गुणा बढी शल्यक्रिया गर्न सकिने विभागका प्रमुख डा. ढुण्डीराज पौडेलले बताए ।

महिलाको स्तन क्यान्सर पहिचान गर्ने उपकरण मेमोग्राम पनि वर्षौंदेखि बिगि्रएर थन्केको छ । यो सेवाको दैनिक आउने १५ देखि सेवाग्राही उपचारबिना फर्किन बाध्य छन् । रेडियोलजी विभागको स्पेसल एक्सरे उपकरण -फ्लुरोस्कोपी) २ वर्षदेखि बिगि्रएको छ । छ वर्षअघि डेढ करोड रुपैयाँमा खरिद गरिएको यो उपकरणबाट सामान्य एक्सरेबाट पत्ता नलाग्ने समस्या थाहा हुन्छ । यो उपकरणबाट मर्मत हुन नसक्दा बिरामी बाहिरबाटै सेवा दिन्छन् ।

वीर अस्पतालमा १ हजार ५ सयमा हुने उपचार शुल्क निजीमा बिरामीले यो सेवाका लागि ५ हजार रुपैयाँसम्म तिरिरहेका छन् । दुर्गमबाट आएका गरिब बिरामी निजीको महँगो शुल्क तिर्न सक्दैनन् । कोही बिरामी उपचार नै नगरेर फकिन बाध्य छन् । यही विभागको पुरानो सीटी स्क्यान उपकरण पनि मर्मत हुन सकेको छैन । बढी चलाएकै कारण अस्पतालसँग भएको नयाँ सीटी स्क्यान उपकरण बिगि्ररहने समस्या छ ।

पुरानो उपकरणलाई मर्मत गर्न सकेमा नयाँ उपकरण बिग्रँदा काम लाग्न सक्ने कर्मचारी बताउँछन् । एक दिनमा ३० बिरामीको सिटी स्क्यान गर्न सकिने उपकरण बनाउन अस्पतालले कुनै पहल नगरेको विभागका कर्मचारीको भनाइ छ । यो उपकरण मर्मत हुन सकेमा अर्को उपकरणको विकल्प हुन सक्ने र बिरामीले धेरै दिन पर्खनुपर्ने हुन्न । मुटुको उपचारका लागि अत्यावश्यक उपकरण क्याथल्याब पनि बिग्रेर अलपत्र छ । क्याथल्याब नहुँदा मुटुका गम्भीरखाले बिरामीले उपचार पाइहरहेका छैनन् । आएका बिरामी सहिद गंगालाल हृदयरोग उपचार केन्द्रमा रिफर भएर उपचार गरिरहेका छन् ।

किन बिग्रन्छन् उपकरण?
केन्द्रीय अस्पतालमा बिरामीको चाप र उपकरणको प्रयोगबीच सन्तुलन नहुनु पहिलो कारण हो । बिरामीको चाप धान्नकै लागि क्षमताभन्दा बढी चलाउँदा उपकरण बिग्रेकोबिग्रै हुन्छन् । सार्वजनिक खरिद ऐन २०६३ अनुसार टेन्डर हालेका कम्पनीमध्ये सबैभन्दा सस्तो मूल्यमा सामान दिन स्वीकृत गर्नुपर्छ । सस्तो मूल्यको उपकरण खरिद गर्ने चक्करमा अस्पताल सधैं फस्ने गरेको छ ।

ऐनअनुसार अस्पतालले कम्पनीबीच प्रतिस्पर्धा गराएर सस्तोमा उपकरण पाए पनि ती उपकरणको गुणस्तरीयता कमजोर हुन्छन् । यसले गर्दा उपकरण खरिद गरेका छोटो समयमै बिग्रने गरेका छन् । उपकरण बिगि्ररहनुको अर्को कारण हो, पुरानो भवन । अस्पताल भवन मुसाको बासस्थान बनेको छ । उपकरणभित्र मुसा पस्छन् र तार काट्छन् । अस्पतालका एक कमचारी भन्छन्, 'मेसिन बिग्रनुमा मुसा त कारक हुन् नै । यहाँभित्र केही कर्मचारी पनि मुसा प्रवृत्तिका छन् ।'

उनका अनुसार उपकरण बिगारेर नयाँ उपकरण खरिदको कमिसन खेलका लागि केही कर्मचारी जानाजान उपकरण बिर्गाछन् । उपकरण बिग्रनुको अर्को मुख्य कारण हो, बिजुली बत्ती । स्वास्थ्यका कतिपय उपकरणलाई २४ नै घण्टा चिसो 'मेन्टेन' गरेर राख्नुपर्ने हुन्छ । अस्पतालमा २४ नै घण्टा बिजुली बत्तीको व्यवस्था नहुँदा चिसो 'मेन्टेन' गरेर राख्नुपर्ने उपकरण बिग्रन्छन् ।

किन बन्दैनन् उपकरण ?
वीर अस्पतालमा अच्चम त के छ भने, नयाँ उपरकण किन्नुपरेमा केही दिनमै भित्रिन्छन् । पुराना उपकरण भने वर्षौसम्म बिगि्रएर थन्किन्छन् । एक कर्मचारी भन्छन्, 'नयाँ उपकरणमा किन्दा कम्पनी र र्फमसँग मिलेर कमिसन खान पाइन्छ, पुराना उपकरणमा बनाउँदा कुनै आर्थिक लाभ नहुने हुँदा कसैले वास्ता गर्दैनन् ।' कर्मचारीका अनुसार उपकरण मर्मतका लागि स्वीकृत गरिएका फाइलहरू अस्पतालभित्रै गायब बनाइन्छन् ।

मर्मत शाखा के भन्छ ?
अस्पतालमा अहिले बायोमेडिकल इन्जिनियरको दरबन्दी नहुँदा उपकरण मर्मत हुन सकिरहेका छैनन् । त्यसैले उपकरणसम्बन्धी साना समस्या आउँदा पनि समाधान हुन्न । मर्मत शाखाका भएका कर्मचारी सामान्य विद्युतीय प्राविधिक मात्रै छन् । यस्ता जनशक्तिलाई ठूला उपकरणबारे ज्ञान छैन ।

मर्मत शाखा प्रमुख सुनील श्रेष्ठका अनुसार अस्पतालले ठूला उपकरण खरिद गर्दा कर्मचारीले तालिम पाउने अवसर भएमा यस्ता समस्या समाधान हुन्छन् । वीर अस्पतालका निर्देशक डा. केदार सेञ्चुरीका अनुसार अस्पतालका अधिकांश उपकरण विदेशबाट आयात गरिएका छन् । उनी भन्छन्, 'कति उपकरणका सामान नै फेर्नुपर्ने छ । ती सामान नेपालमै नपाइने हुँदा थन्काउन बाध्य
भएका हौं ।' स्क्यान, स्पेसल एक्सरे र मेमोग्रामको मर्मत लागत अत्यन्तै महँगो भएकाले बनाउन नसकिएको सेञ्चुरीको भनाइ छ । महँगो खर्च हालेर उपकरण मर्मत गर्नका लागि टेन्डर प्रक्रियाबाटै जानुपर्ने हुन्छ ।

उनले भने, 'हामी खरिद ऐनले बाँधिएका छौं । पाँच लाख रुपैयाँभन्दा बढी खर्च हालेर काम गर्दा टेन्डर प्रक्रियाबाटै जानुपर्छ । यो लामो र झन्झटिलो भएकाले समयमा उपकरण बन्न सक्दैनन् ।'

बजेट अभावलाई कारण देखाएर उपकरण मर्मत बनाउन पहल नगर्नुमा अस्पताल प्रशासन दोषी रहको स्वास्थ्य सचिव डा.पुष्पा चौधरी बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, 'वीर अस्पतालमा दिएको बजेट बेरुजु भएर गइरहेको छ । दिएको बजेट व्यवस्थापन गरेर अस्पतालले उपकरण मर्मत गर्नुपर्छ ।'

प्रकाशित : वैशाख २१, २०७६ ०८:१०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बर्ड फ्लुले मृत्यु

फातिमा बानु

काठमाडौँ — बर्ड फ्लु (एच फाइभ एन वान) संक्रमणबाट मुलुकमा पहिलोपटक एक व्यक्तिको मृत्यु भएको छ । ज्वरो र रुघाखोकीको लक्षण देखिएपछि अस्पताल भर्ना भएका २१ वर्षे युवकको उपचारका क्रममा चैत १५ गते मृत्यु भएको स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले जनाएको छ । 

इन्फ्लुएन्जा संक्रमणको शंका लागेपछि राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला टेकुमा ती युवकको घाँटीको र्‍याल परीक्षण गराइएको थियो ।

‘परीक्षण रिपोर्ट आउनुअघि नै बिरामीलाई औषधि सेवन गराइएको थियो,’ यसबारे जानकारी दिन बिहीबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा स्वास्थ्य सचिव डा. पुष्पा चौधरीले भनिन्, यहाँबाट भाइरस पत्ता नलागेपछि हामीले नमुना जापान पठाएका थियौं । तर रिपोर्ट आइनपुग्दै बिरामीको मृत्यु भयो ।’

उनका अनुसार तीन दिनअघि रिपोर्ट आएपछि बर्ड फ्लु संक्रमण पुष्टि भएको हो । यसबारे मन्क्रालयले नियमित निगरानी गरिरहेको र हालसम्म अन्य व्यत्तिमा संक्रमण नदेखिएको जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाकी निर्देशक डा. रुना झाले बताइन् ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार सन् १९९६ मा पत्ता लागेको यो भाइरसका कारण हालसम्म विश्वभर ८६० जनामा संक्रमण देखिएको छ । तीमध्ये ४५४ जनाको मृत्यु भएको छ । बर्ड फ्लु भन्नेबित्तिकै जनमानसमा त्रास फैलिने भए पनि आत्तिनुपर्ने अवस्था नरहेको मन्त्रालयका प्रवक्ता महेन्द्र श्रेष्ठले बताए ।

विशेषज्ञका अनुसार यो एक प्रकारको अत्यधिक संक्रमण हुने इन्फ्लुएन्जा भाइरस हो । यसले
विशेषगरी चराचुरुङ्गीमा श्वासप्रश्वासको समस्या गराउँछ । इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा प्रमुख डा. विवेककुमार लाल झन्छन्, ‘कहिलेकाहीँ माक्रै मानिसमा संत्रमण गर्छ ।
संक्रमित मानिसबाट अर्को मानिसमा सर्दैन ।’

मानिसमा संत्रमण भइसकेपछि बिरामीको मृत्य हुने सम्भावना ६० प्रतिशत हुन्छ ।

सरुवा रोग विशेषज्ञ डा. अनुप बाँस्तोलाका अनुसार संक्रमित पन्छीको प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आउँदा र्‍यालको माध्यमबाट मानिसमा संक्रमण हुने सम्भावना ज्यादा हुन्छ । संक्रमित पन्छीलाई छोएका हातले आँखा मिच्ने, नाक, मुखमा पुर्‍याउने गर्दा भाइरस शरीरमा पस्छन् ।

खासगरी कुखुरापालनका व्यवसायी, कुखुरा काट्ने र मासु बेच्नेहरू बढी सचेत हुनुपर्ने उनले बताए । संक्रमण भएपछि विभिन्न अंगले काम गर्न छाड्छन् । निमोनियाँ हुन्छ । रोगका लक्षण फरक–फरक देखिने भएकाले बर्ड फ्लुको संक्रमण चुनौतीपूर्ण हुँदै गइरहेको छ । ‘कुखुराको मासु र अण्डा राम्रोसँग पकाएर खाँदा जोखिम छैन,’ डा. बाँस्तोलाले भने, ‘सामान्य खाना पाक्ने तापक्रममा यो भाइरस पूर्ण रूपमा मर्छ ।’

उच्च ज्वरो आउनु, खोकी लाग्नु, घाँटी दुख्नु, मांसपेशीहरू दुख्नु, छाती दुख्ने र पखाला लाग्नेसमेत हुन सक्छ । संक्रमण फैलिसकेपछि सास फेर्न गाह्रो हुन्छ । दम र निमोनियाँ हुन्छ । संक्रमण भइसकेपछि बिरामीको अवस्था गम्भीर हुने भएकाले सुविधायुक्त अस्पतालको आकस्मिक कक्ष वा आईसीयूमै राखेर उपचार गर्नुपर्छ । उपचार क्रममा एन्टिभाइरल औषधि दिइन्छ ।

नियमित रूपमा साबुनपानीले हात धुने, वरिपरिको वातावरण सफा राख्ने गर्नाले संक्रमणको सम्भावना घट्छ । मरेका कुखुरा र चराचुरुङ्गीबाट टाढै रहनुपर्छ । कुखुराको काँचो मासु काँटछाँट गर्ने र पकाउने मानिसले नांगो हातले नाक, मुख छुनु हुँदैन । छुनै परे हातमा पञ्जा र मुखमा मास्क प्रयोग गर्नुपर्छ । एप्रोन लगाएर मात्रै मासुको काम गर्नुपर्छ । मरेका पन्छीको सुलीबाट टाढै रहनुपर्छ । इन्फ्लुएन्जाको शंका लाग्नेबित्तिकै स्वास्थ्य संस्था पुगेर चिकित्सकको सल्लाहअनुसार औषधि लिइहाल्नुपर्छ ।

प्रकाशित : वैशाख २०, २०७६ ०७:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT