गोदावरी खोला दूषित

विशंखुनारायण, गोदामचौर, इमाडोल र सिद्धिपुरबासीले खोलाको पानी पिउदै आइरहेका छन् ।
प्रशान्त माली

ललितपुर — गोदावरी कुण्डनजिकै खोला छेउमा दुईवटा शौचालय छन् । एउटा पक्की र अर्को अस्थायी टहराको । दुवैको सेप्टी ट्यांकी छैन । पक्की शौचालयको निकास प्लास्टिकको पाइपमार्फत र टहराको सिधै खोलामा मिसाइएको छ । गोदावरीस्थित रचनातार क्षेत्रमा पनि उस्तै समस्या छ ।

खोला छेउमा जस्तापाताको अस्थायी शौचालय बनाइएको छ । तीन वटा बंगुर तथा हाँस फर्मको निकास पनि सिधै खोलामा मिसाइएको छ । यी तीन शौचालय र बंगुर फर्म कुण्डबाट करिब ५ किमि दूरीमा फेला परेका हुन् । खोलामा मलमूत्र मात्र नभई होटल रेस्टुरेन्टबाट फालिएका रक्सीका थरीथरीका बोतल र मेडिकलका सिरिन्ज, महिनावारी हुँदा लगाउने प्याड र बालबच्चाका डाइपर पनि जथाभावी फ्याँकिएका छन् । धार्मिक पर्यटकीय दृष्टिकोणबाट महत्त्वपूर्ण खोला अहिले डम्पिङ साइड बनेको छ ।

खोला टीकाथली हनुमन्ते पुलसम्म १७ किमि छ । खोलाले गोदावरी, विशंखुनारायण, हरिसिद्धि, सिद्धिपुर, इमाडोल, टीकाथली, लुभु क्षेत्र छुन्छ । स्थानीयका अनुसार खोलामा १४ वटा पुल छन् । अहिले पुल र बस्ती क्षेत्रमा बढी फोहोर भेटिने गरेको छ । गोदावरी नगरपालिका ३ गोदावरीका वडाध्यक्ष बालमुकुन्द घिमिरे भन्छन्, ‘खोला निकास हुनबाट बचाउन घरको नक्सापास गर्न अनिवार्य सेफ्टी ट्यांकी हुनुपर्ने नियम बनाएका छौं । अधिकांश बंगुर फर्म खोला नजिक बनाइएका छन् । फोहोर सिधै खोलामा मिसाउने भएकाले वडामा बंगुर फर्म नै राख्न नदिने निर्णय गरेका छौं ।’ उनले फोहोर खोलामा मिसाउने व्यक्तिको विवरणसहित निवेदन दर्ता गरेमा तत्काल कारबाही गर्ने बताए । ‘अहिलेसम्म उजुरी परेको छैन । जनप्रतिनिधि आउनुअघि खोलामा फोहोर मिसाउने व्यापाक थियो,’ उनले भने, ‘अहिले कम भएको छ ।’

खोलाको पानी विशखुनारायण, गोदामचौर, इमाडोल र सिद्धिपुरवासीले खानेपानीको रूपमा प्रयोग गर्दै आइरहेका छन् । उपत्यकामाट्यांकरमार्फत वितरण गरिने पानी पनि यही खोलाको हो । खोलाको पानीलाई स्थानीयले पवित्र रूपमा लिने गरेका छन् । कसैको मृत्यु हुदा चोख्याउन र खोला क्षेत्रमा बसेर खाना पकाएर खाने चलन अद्यापि छ । खोलामा अहिलेसम्म पनि लुगा धुने नुहाउने गर्दै आइरहेका छन् ।

गोदावरी नगरपालिकाको आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा को नीति तथा कार्यक्रमको ७ नम्बर बुँदामा सार्वजनिक जग्गा, वन, जंगल, खोलाखोल्सी, मठमन्दिर, पोखरीको संरक्षण कार्य प्रारम्भ भएको उल्लेख छ । ७८ नम्बर बुँदामा नगरभित्रको सांस्कृतिक सम्पदालाई संरक्षण र सम्वृद्धिका लागि विषेश योजना लागु गरिने उल्लेख छ । तर, गोदावरीका जनप्रतिनिधिले योजना प्रारम्भ गर्नु त कता हो कता यसबारेमा एक पटक पनि सरोकारवालासँग बैठक बसेका छैनन् ।

स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को परिच्छेद ३ मा गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको काम, कर्तव्य र अधिकारसम्बन्धी व्यवस्थाको बुदा ‘झ’ मा सरसफाइ सचेतनाको अभिवृद्धि र स्वास्थ्यजन्य फोहोरमैलाको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने उल्लेख छ । दफा २६ मा फोहोरमैला विसर्जन स्थल वा प्रशोधन प्रणालीको विकास र सञ्चालन गर्नुपर्ने उल्लेख छ । तर, नगरपालिकाको यसप्रति पनि ध्यान गएको छैन ।

गोदावरी नगरपालिकाका प्रवक्ता मिलन सिलवालले नीति तथा कार्यक्रममा भएको व्यवस्थालाई कार्यान्वय गर्न बैठक बस्ने क्रममा रहेको बताए । ‘निजी व्यवसायीसँग समन्वय गरेर फोहोर व्यवस्थापन गर्दै आइरहेका छौँ,’ उनले भने, ‘सबै ठाउँमा फोहोर उठाउने गाडी पुर्‍याउन सकेको छैन । विस्तारै पुर्‍याउने योजना छ ।’

स्थानीयवासी मिलेर गोदावरी खोला साप्ताहिक सरसफाइ अभियान थालेका छन् । उनीहरूले ०७५ फागुन २६ देखि प्रत्येक आइतबार सरसफाइ गर्दै आइरहेका छन् । आइतबारबाट २० औं हप्तामा पुग्ने छ । अहिलेसम्म गोदावरी कुण्डदेखि टुप्पीखेलसम्म सरसफाइ गरिसकेका छन् । स्थानीय बेबी राजभण्डारी थापा भन्छिन्, ‘अहिलेसम्म ६१ टन फोहोर संकलन गरी व्यवस्थापन गरिसकेका छौं । फोहोर व्यवस्थापनबारे घर र विद्यालयस्तरमा जनचेतना जगाउने योजना छ ।’

फोहोर व्यवस्थापन भने हरिसिद्धिस्थित नेप्को नेपाल नामक संस्थाले गर्दै आइरहेको छ । उनीहरूले कुहिनेलाई मल र नकुहिनेलाई नुवाकोटस्थित ल्यान्डफिल साइड सिसडोलमा पुर्‍याउँदै आएका छन् । कपडा, सिसी र प्लास्टिकका सामान भने बिक्री गर्दै आइरहेका छन् । नेप्को नेपाल हरिसिद्धिका कोषाध्यक्ष रिता नेपाल भन्छिन्, ‘गोदावरी क्षेत्रमा साताको दुई दिन आइतबार र बुधबार गाडीमार्फत फोहोर संकलन गर्दै आइरहेका छौं । फोहोर संकलन गरेबापत् प्रतिपरिवार प्रत्येक महिना ३ सय ५० शुल्क लिने गरेका छौं ।’

उनले गोदावरी क्षेत्रमा ३ सय ५०, विशंखुनारायणमा ३५, गोदामचौरमा २ सय ५०, हरिसिद्धिमा २ सय, इमाडोलमा १ सय ८०, सिद्धिपुरमा १८ परिवार सदस्य रहेको बताइन् । ‘फोहोर उठाउन जाँदा स्थानीयले दुई थरीका बाल्टिन माग गर्ने गरेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘जनप्रतिनिधिले नगरपालिकामा उत्पादित फोहोर यही व्यवस्थापन गर्न पहल गर्नुपर्छ ।’

उनले यसो गर्न सकेमा गोदावरी नगरपालिका हराभरा बनाउन सकिने बताइन् । गोदावरी नगरपालिकाका मेयर गजेन्द्र महर्जनले कुहिने र नकुहिने फोहोर छुट्याउनका लागि बाल्टिन वितरण गर्ने योजना रहेको बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०७:२८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जनप्रतिनिधि विवादले ठिमीको बजेट अझै आएन

कान्तिपुर संवाददाता

भक्तपुर — जनप्रतिनिधिको आन्तरिक विवादका कारण मध्यपुर थिमि नगरपालिकाले अझै बजेट पेस गर्न सकेको छैन । असार १० गतेसम्म बजेट ल्याइसक्नुपर्ने कानुनी प्रावधान भए तापनि जनप्रतिनिधि एकअर्काको आरोप–प्रत्यारोपमा व्यस्त छन् ।

मध्यपुर थिमि नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठ र उपप्रमुख अञ्जनादेवी मधिकर्मीबीचको विवाद टुंगिन नसक्दा नयाँ आर्थिक वर्ष सुरु भइसक्दासमेत बजेट पेस भएको छैन ।

अन्तरसरकारी वित्त हस्तान्तरण ऐनअनुसार स्थानीय तहले असार १० सम्म बजेट पेस गरिसक्नुपर्छ । यसरी बजेट पेस भएपछि मात्रै त्यसअनुसार आगामी आर्थिक वर्षमा खर्च गर्न र कर उठाउने अधिकार प्राप्त हुन्छ । मध्यपुर थिमिले चालु आर्थिक वर्ष ०७६/०७७ को बजेट पेस गर्न नसक्दा दैनिक खर्च, विकास निर्माण, कर्मचारीलाई तलब दिने प्रक्रियामा कार्य गर्न सकेको छैन । दैनिक हाजिर गर्ने, प्रशासनको कार्य गर्नेबाहेक कुनै कार्य हुन नसकेको नगरपालिकाका एक कर्मचारीले बताए ।

विवादका बीच गतअसार १८ गते नगरप्रमुख मदनसुन्दर श्रेष्ठको अनुपस्थितिमा उपप्रमुख अञ्जनादेवी मधिकर्मीको अध्यक्षतामा विशेष नगरसभा गर्‍यो । कांग्रेसका तर्फबाट निर्वाचित उपप्रमुख अञ्जनादेवी मधिकर्मी, ६ जना वडाध्यक्षलगायत ३५ नगरकार्यपालिका सदस्यहरूले विशेष नगरसभाबाट पारित गरेको निर्णयलाई रातो किताबमा प्रकाशित गर्नुपर्ने अडान राख्दै आएका छन् भने, नगरप्रमुख श्रेष्ठले उक्त नगरसभा अवैधानिक भएको बताउँदै आएका छन् ।

सोही दिन नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत बरालले विशेष नगरसभा बैठक अर्को सूचना जारी नभएसम्मको लागि स्थगित भएको सूचना प्रकाशन गरे । बरालले हस्ताक्षर गरेको सूचनामा ‘नगरप्रमुख श्रेष्ठले प्रदेश नम्बर ३, प्रदेशसभाद्वारा जारी नगरसभा सञ्चालन (कार्यविधि) सम्बन्धी ऐन, २०७५ को दफा १९ बमोजिमको परिस्थिति उत्पन्न भई नियमित रूपमा सञ्चालन गर्न बाधा पर्ने भनी नगरप्रमुखले सोही दफाले दिएको अधिकार प्रयोग गरी अर्को सूचना जारी नभएसम्मका लागिबैठक स्थगित गरेको व्यहोरा नगरसभासद्हरूमा जानकारी गराइन्छ’ उल्लेख गरिएको छ ।

नगरप्रमुख श्रेष्ठले बैठकको एजेन्डामा सहमति नभएकोले बैठक स्थगित गर्नुपरेको बताउँछन् । ‘विवादित विशेष नगरसभाका निर्णय पारित गर्न सकिँदैन तर नगरसभामा उल्लेख भएका एजेन्डाहरूलाई नगरसभा गरेर सम्बोधन गर्न सकिन्छ,’ उनले भने ।
दुई पक्षको विवादका कारण नयाँ चालु आर्थिक वर्ष ०७६/७७ को राजस्व दर टुंगो लागेको छैन र कर उठाउन समस्या भएको छ । सेवाग्राहीको सेवा प्रवाहमा असर नपरोस् भनेर अर्को व्यवस्था नहुन्जेल अघिल्लो वर्षकै राजस्व दरलाई निरन्तरता दिएको नगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए ।

जनप्रतिनिधिको आपसी विवाद टुंग्याउन संस्थागत (पार्टीगत) प्रयास भइरहेको कांग्रेसबाट निर्वाचित मध्यपुर थिमि वडा नम्बर २ का वडाध्यक्ष एवं नगरपालिकाका प्रवक्ता राम थापा मगरले बताए । सहमति र सहकार्य भएपछि मात्र नगरसभा बस्ने र बजेट पास गर्ने नगरप्रमुख श्रेष्ठले बताए । हालसम्म चालू आर्थिक वर्षको बजेटका लागि बजेट सिलिङसमेत आइसकेको छैन । योजनाहरूको तयारी भइरहेको नगरपालिकाले जनाएको छ ।

९ वटा वडा रहेको मध्यपुर थिमि नगरपालिकामा उपप्रमुख मधिकर्मीसहित कांग्रेसका तर्फबाट ६ वटा वडामा वडाध्यक्ष र नेकपाका तर्फबाट मेयरसहित एक वडाध्यक्ष र नेमकिपाको एकसँगै एक स्वतन्त्र वडाअध्यक्ष विजयी भएका थिए ।

प्रकाशित : श्रावण ५, २०७६ ०७:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT