नेपाल–भारतबीचका समस्या संवाद र सहकार्यबाटै सुल्झाउन सकिन्छ– परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवाली

सुरेशराज न्यौपाने

नयाँ दिल्ली — परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीले नेपाल र भारतबीच वर्षौदेखि केही समस्याहरु रहे पनि तिनलाई निरन्तर संवाद र सहकार्यबाट सुल्झाउन सकिने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । 

शुक्रवार बिहान नयाँदिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा भारतीय सञ्चारकर्मीहरुसँगको भेटमा मन्त्री ज्ञवालीले त्यस्तो धारणा राखेका हुुन् । ‘समस्या नभएका होइनन् । तिनलाई रातारात सम्बोधन गर्न सम्भव हुँदैन । निरन्तरको सहकार्य र संवादबाटै सुल्झाउन सकिन्छ,’ मन्त्री ज्ञवालीले भने ।

Citizen

त्यसैगरी सन् १९५० को सन्धी लगायतका नेपाल र भारतबीच रहेका दुईपक्षीय विषयहरुका सम्बन्धमा सुझाव दिन गठित प्रवुद्ध समूह (ईपीजी) को प्रतिवेदन कार्यान्वयन हुनेमा नेपाल ढुक्क रहेको परराष्ट्र मन्त्री ज्ञवालीले विश्वास गरेका छन् ।

गत असारमै टुंगो लागे पनि ईपीजी प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्न भइरहेको ढिलाइ प्रति सञ्चारकर्मीले राखेको जिज्ञासामा मन्त्री ज्ञवालीले चाँडै नै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले प्रतिवेदन बुझ्ने र कार्यान्वयनमा जानेमा आफू ढुक्क रहेको जवाफ दिएका थिए । ‘नेपाल र भारत सम्बन्धलाई परिवर्तित सन्दर्भमा नयाँ आयाम दिने उद्देश्यका साथ ईपीजीको गठन निकै सुझबुझ र विवेकपूर्ण ढंगले गरिएको हो त्यसैले यसको कार्यान्वयन हुनेमा कुनै शकां छैन,’ मन्त्री ज्ञवालीले भने ।

तर, उनले भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले प्रतिवेदन कहिले बुझ्दैछन् भन्ने प्रश्नमा भने कुनै ठोस जवाफ दिएनन् । नेपाल र भारत ईपीजी समूहले गत असारमै संयुक्त प्रतिवेदन तयार पारे पनि भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले प्रतिवेदन बुझ्न समय नदिँदा त्यसको कार्यान्वयनलाई लिएर आंशका व्यक्त हुन थालेको छ ।

त्यसैगरी मन्त्री ज्ञवालीले नेपाल दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन (सार्क) लगायतका बृहत क्षेत्रिय सहकार्यको पक्षमा रहेको समेत बताएका छन् । सार्कको वर्तमान अध्यक्षका हैसियतले नेपाल सधैँ सार्कलाई अगाडि बढाउने पक्षमा रहेको र सदस्य राष्ट्रबीच देखिएका मतभिन्नता र विवादलाई वार्ताद्वारा समाधान गर्न सकिने कुरामा पनि विश्वस्त रहेको जनाएका छन् । ‘नेपाल आपसी मतभेद वार्तामार्फत् हटाउन सकिन्छ भन्नेमा विश्वास राख्छ तर त्यसका लागि सामूहिक पहलको आवश्यक छ,’ ज्ञवालीले भने ।

‘जब अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र उत्तर कोरियाका सर्वोच्च नेता किम जोगं उन सिंगापुरमा भेट्न सक्छन् भने वार्ताबाट निकास ननिस्कने भन्ने कुरै छैन,’ ज्ञवालीले भारत र पाकिस्तानबीच अविश्वास र कुटतापूर्ण सम्बन्धतर्फ इंगित गर्दै भने ।

मन्त्री ज्ञवालीले बिहीबार भारतीय विदेश मन्त्री सुष्मा स्वराजसँगको भेटमा समेत आफूले सार्कका विषयमा चासो राखेको बताए । विदेशमन्त्री स्वराजले सार्कका विषयमा भाारत अझै पनि वातावरण अनुकूल भइसकेको दोहोऱ्याएको समेत मन्त्री ज्ञवालीले बताए । भारत र पाकिस्तानबीचको आपसी तनावका कारण सन् २०१६ नोभेम्बरमा पाकिस्तानमा प्रस्तावित १९ औं सार्क सम्मेलन अन्तिम समयमा आएर स्थगित भएको थियो । दुई वर्ष बितिसक्दा पनि सार्क सम्मेलनको भविष्यलाई लिएर अन्यौल कायम छ ।

मन्त्री ज्ञवाली राइसिना डायलगको चौथो सस्करणमा सहभागी हुन आएका हुन् । भारतीय विदेशमन्त्री स्वराजसँग भेटलगत्तै मन्त्री ज्ञवालीले दिल्लीस्थित ताज प्यालेस होटलमा मंगलबारदेखि जारी राइसिना डायलगलाई सम्बोधन गरेका थिए । मन्त्री ज्ञवालीले शुक्रबार अपरान्ह नयाँदिल्लीस्थित नेपाली दूतावासमा प्रवासी नेपालीहरुसँग अन्तक्रिया गर्ने कार्यक्रम छ । ज्ञवाली शुक्रबार साँझै काठमाडौं फर्कँदै छन् ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ १२:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

परराष्ट्रमा छाएको ‘बेथिति’

कूटनीतिक प्रक्रिया र पद्धतिभन्दा पनि ‘राजनीतिक प्रभाव–पहुँच’ का आधारमा परराष्ट्रका पछिल्ला निर्णय भएको आरोपमा बल पुर्‍याउने गरी भएको अमृत राईको नियुक्तिबारे परराष्ट्रले (मन्त्री/सचिव वा प्रवक्ता) चित्तबुझ्दो स्पष्टीकरण दिन सकेकै छैन ।
देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — पछिल्ला महिनामा परराष्ट्र मन्त्रालयको कूटनीतिक सक्रियता निकै बढेको देखिएको छ । प्रेस विज्ञप्ति सार्वजनिक गर्न, विज्ञप्ति संशोधन गर्न, राजदूत फिर्ता बोलाउन, राजदूत नियुक्ति गर्न र अनिर्णयको बन्दी हुनमा परराष्ट्रको गति बढेको देखिन्छ ।

जेजति काम देखिएका छन्, सबैमा विवाद र बहस जारी छ । गत सेप्टेम्बरमा राष्ट्रसंघीय महासभा बैठकमा सहभागी हुन न्यु योर्क पुगेका बेला प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले एउटा गुरु मन्त्र बोलेका थिए, ‘सहसचिव माथि सहसचिवलाई राजदूत नियुक्त गरिने छैन ।’ न्यूयोर्कस्थित स्थायी प्रतिनिधि दुर्गाप्रसाद भट्टराईको कार्यकाल टुङ्गिएको र नयाँ नियुक्त गरिने बारेको सम्भावनामाझ प्रधानमन्त्री ओलीले न्यु योर्क मिसनको गरिमा र महत्त्व कायम राखिने सारमा मन्तव्य दिएका थिए ।

तर, यो बोलीको ‘अर्थ नरहेको’ सङ्केत दुई महिनाअघि आइसकेको थियो । दक्षिण अफ्रिकामा बहाल राजदूत रहेका अमृतकुमार राई (सहसचिव) लाई उनको कार्यकाल बाँकी छँदै फिर्ता मात्रै बोलाइएन, यो साता उनै (कनिष्ठ) सहसचिवलाई न्यु योर्क मिसनमा जिम्मेवारी दिएर पठाइएको छ । कूटनीतिक प्रक्रिया र पद्धतिभन्दा पनि ‘राजनीतिक प्रभाव–पहुँच’ का आधारमा परराष्ट्रका पछिल्ला निर्णय भएको आरोपमा बल पुर्‍याउने गरी भएको अमृत राईको नियुक्तिबारे परराष्ट्रले (मन्त्री/सचिव वा प्रवक्ता) चित्तबुझ्दो स्पष्टीकरण दिन सकेकै छैन । १० वर्षअघि तत्कालीन एमाले नेतृ सहाना प्रधान परराष्ट्र मन्त्री रहेका बेला परराष्ट्र सेवाबाट निजी सहायक रहेका राईलाई अहिले प्रधानमन्त्री ओलीका ‘विश्वासपात्र’ का रूपमा लिइने गरिन्छ । मूल्याङ्कन पद्धतिकै आधारमा हेर्ने हो भने पनि दक्षिण अफ्रिकाको मिसनमा रहेर राजदूतले न उल्लेख्य ‘उपलब्धि’ देखाउन सकेका थिए, न काम देखाउन सकिने ‘मिसन’ नै हो त्यो ।

कुनै मिसनबाट फिर्ता आएपछि कम्तीमा २ वर्ष परराष्ट्रमा कार्यरत रहेपछि मात्रै अर्को जिम्मेवारीमा पठाइने पद्धति/प्रक्रियाको अर्थ पनि यस पटक फेरि ‘अनर्थ’ भएको छ । बरियता आधारमा एक नम्बर र हाल परराष्ट्रमा राष्ट्रसंघीय महाशाखाको जिम्मेवारीमा रहेका सहसचिव भरतराज पौड्यालको हकमा ‘न कार्यसम्पादन न मूल्याङ्कन’ भएको देखियो । फेरि अघिल्लो साता मात्रै थप ५ वटा देशमा राजदूत सिफारिस गरिँदा पनि न वरिष्ठता न त कार्य सम्पादन मूल्याङ्कन गरिएको अवस्था छ ।
सहसचिव पदमा बढुवा नियुक्ति भएका आधारमा ५ राजदूत सिफारिस गरिँदा ६ नम्बरमा रहेका दुर्गाप्रसाद भण्डारीलाई समेटिएको छ । तर, ५ नम्बरमा रहेका गेहेन्द्र राजभण्डारी सिफारिसमा छैनन् । हाल कन्सुलर महाशाखा प्रमुख रहेका सहसचिव राजभण्डारीको महाशाखामा देखिएको पछिल्लो सुधारमूलक पद्धतिलाई स्वयम् ‘ओली सरकारकै उपलब्धिका रूपमा’ सरकारी दस्ताबेजमा उल्लेख गरिएको छ । ‘राजदूत नियुक्तिको आज देखिएको मापदण्ड के होला– वरिष्ठता, कार्य सम्पादन मूल्याङ्कन वा राजनीतिक पहुँच ? न्यु योर्क मिसनमा स्थायी प्रतिनिधि भैसकेका एक अधिकारी भन्छन्—‘यो कार्यशैलीले थितिको सट्टा परराष्ट्रमा बेथिति भित्र्याएको छ ।’

पछिल्लो चरणमा परराष्ट्र सेवाबाट प्रस्तावित राजदूतमा गणेशप्रसाद ढकाल (थाइल्याण्ड), मणिप्रसाद भट्टराई (स्वीजरल्याण्ड), भृगु ढुङ्गाना (क्यानडा), दीपक अधिकारी (फ्रान्स) र दुर्गाप्रसाद भण्डारी (कुवेत) छन् । अघिल्लो चरणमा कूटनीतिक सेवा बाहिरबाट निलाम्बर आचार्य (भारत), उदयराज पाण्डे (मलेसिया) र परराष्ट्र सेवाबाट कृष्णप्रसाद ढकाल (युएइ) प्रस्तावित भएर संसदीय सुनुवाइमा यी नाम पारित भैसकेका छन् ।

बेथितिको सुरुवात

मानव तस्करीको अभियोग लागेपछि अस्ट्रेलियाबाट फिर्ता बोलाइएकी राजदूत लक्की शेर्पा (माओवादी कोटा) का बारेमा एक महिनादेखि परराष्ट्र मन्त्रालयको ‘अनिर्णयको बन्दी’ बनेको छ । पैसा, प्रभाव र पहुँचका आधारमा राजदूत नियुक्त गरिएको भनेर आलोचना बढिरहेका बेला राजदूत शेर्पाका हकमा पनि परराष्ट्र मन्त्री प्रदीप ज्ञवाली स्वयम् ‘अनिर्णित’ बनेका छन् । ‘राजदूत लक्कीबारेको छानबिन कूटनीतिक मर्यादाभन्दा पनि राजनीतिक उच्च तहको कुरा बनेको छ,’ परराष्ट्रका एक सहसचिव भन्छन् ।
यसअघि, गत जुलाई महिनामा न्यूयोर्कस्थित महाबाणिज्यदूत मधु मरासिनीलाई कार्यकाल पुरा नभई र कुनै तर्कसङ्गत कारण नभई ओली सरकारले फिर्ता गराएको थियो । ‘सरकारी व्यवस्थामा कूटनीतिक हैसियतका कार्यालय खोल्ने र लगत्तै बन्द गर्ने तहको हेल्चक्राइले हाम्रो अन्तर्राष्ट्रिय छवि बिग्रिएको छ,’ प्रिटोरियास्थित नियोगमा कार्यरत परराष्ट्रका एक अधिकारी भन्छन्, ‘न्यु योर्क महावाणिज्य दूतावासको स्तर घटाइएको छ, अहिले दक्षिण अफ्रिका, स्पेन, डेनमार्क जस्ता नियोगको औचित्य पुष्टि नभएको भन्दै यसमा आन्तरिक मूल्याङ्कन थालिएको छ ।’
यसअघि पनि परराष्ट्रको यस्तै ‘अनिर्णित’ अवस्था सार्वजनिक भएको थियो । मलेसियाको क्वालालाम्पुरस्थित नियोगबाट हराएका झन्डै २ दर्जन नेपाली हस्तलिखित राहदानीबारे छानबिन गर्न विशेष समिति गठन गरे पनि त्यसको प्रतिवेदन गोप्य राखिएको छ । त्यस बेला क्वालालाम्पुर नियोगमा कार्यरत केही कर्मचारीलाई परराष्ट्रमा फिर्ता गराए पनि थप कारबाही र छानबिन हुन सकेन । यस्तै, तत्कालीन परराष्ट्र मन्त्री सुजाता कोइरालाका पालामा पनि परराष्ट्रमा राहदानी दुरुपयोग प्रकरण चर्किएको थियो । तर, त्यसमा पनि छानबिन हुन सकेन ।
अहिले परराष्ट्रमा देखिएको अर्को बेथिति भनेको विगतमा ‘क वर्ग’का नियोगमा सेवारत रहेर फिरेका केही कर्मचारीलाई फेरि ‘क वर्ग’ मै नियुक्ति दिने निर्णय पनि हो । परराष्ट्र मन्त्री ज्ञवाली र सचिव शङ्कर वैरागीका विश्वासपात्र भएकै आधारमा नायव सुब्बादेखि उपसचिवसम्मका केही कर्मचारी अमेरिकाको वासिङटन, न्यु योर्क र अस्ट्रेलियास्थित कूटनीतिक नियोगमै ‘साटफेर नियुक्ति’ गर्ने क्रममा छन् । यो बेथितिले परराष्ट्र सेवामा देखिएको ‘मनोमानी’ स्थिति कुनै पद्धति र प्रक्रिया बाहिर गइसकेको स्पष्ट भएको छ ।

प्रकाशित : पुस २७, २०७५ १२:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्