छाउ बार्न बस्दा निसास्सिएर मृत्यु

मोहन शाही

(डोटी) — महिनावारी भएका बेला घरमा आगो बालेर सुतेकी डोटी पूर्वीचौकी गाउँपालिका– ५ की २१ वर्षीया पार्वती बोगटीको बुधबार राति निसास्सिएर मृत्यु भएको छ । झरी परेर ओसिएको कोठामा आगो तापेर एक्लै सुुतेकी उनी बिहीबार बिहान मृत भेटिएकी हुन् ।

३) महिनावारी भएका बेला सुतेकी डोटी पूर्वीचौकी गाउँपालिका ५ की पार्वती बोगटीको मृत्यु भएपछि सान्त्वना दिन आएका महिलाहरू । तस्बिर : मोहन शाही/कान्तिपुर

आफ्नो घरभन्दा केही परको खाली घरमा सुतेकी बुहारी बिहान अबेरसम्म नउठेपछि बोलाउन जाँदा मृत अवस्थामा फेला परेको सासू लक्ष्मी बोगटीले बताइन् । ‘पाँचौं दिनमा चोखिन्छु भनेर खुसी थिई, आगो बालेर सुतेकी रहिछ,’ लक्ष्मीले भनिन्, ‘विचरी सधैंका लागि आँखा चिम्लेर गई ।’

शनिबारदेखि छाउ बार्दै आएकी पार्वती त्यो दिन छाउगोठमा अरू तीन जना थपिएर ठाउँ नपुगेपछि नजिकैको घरमा सुत्न गएकी थिइन् । उनी सुतेको साँघुरो कोठामा सानो झ्याल र ढोका छ । लक्ष्मीका अनुसार पार्वती झ्याल–ढोका बन्द गरी आगो बालेर सुतेकी थिइन् । उनका केही लुगा पनि जलेका छन् । खरानी कोठाभरि छरिएको छ ।

आगो बालेर सुतेकाले निसास्सिएर मृत्यु भएको हुन सक्ने गाउँपालिका अध्यक्ष दीर्घ बोगटीले बताए । अध्यक्ष बोगटीकै गाउँमा घटना भएको हो । पार्वतीको शव पोस्टमार्टमका लागि प्रहरीले बिहीबार साँझ जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय डोटी ल्याएको थियो । विशेषज्ञ डाक्टरको अभावमा डोटीमा पोस्टमार्टम हुन नसकेपछि शुक्रबार बिहान शव डडेल्धुरास्थित उपक्षेत्रीय अस्पताल लगिएको छ । जिल्ला अस्पताल डोटीमा कार्यरत तीनै जना डाक्टर तालिमका लागि भन्दै काठमाडौं गएका छन् । अस्पतालका मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट डा. भूषण मिश्रले पोस्टमार्टम तालिम लिनैका लागि डाक्टरहरू काठमाडौं गएको बताए ।

जिल्ला प्रहरी कार्यालयका एसपी लालबहादुर धामीले प्रारम्भिक अनुसन्धानमा पार्वतीको निसास्सिएर मृत्यु भएको देखिएको बताए । बिहान ढोका खोलेर हेर्दा मृत भेटिएपछि स्थानीयवासीले नजिकैको सानागाउँ प्रहरी चौकीमा खबर गरेका थिए । त्यसलगत्तै पुगेको प्रहरीले शव पोस्टमार्टमका लागि जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय ल्याएको थियो ।

६ परिवार रहेको बोगटी गाउँको बाहुनटोलमा चार घरका महिला एउटै छाउगोठमा सुत्छन् । दुई परिवारका महिला भने घरभित्रको भुइँ तलामा सुत्ने गरेका छन् । ‘कहिलेकाहीँ ४/५ जना सँगै महिनावारी हुँदा पनि गोठमै सुत्नुपर्छ,’ कक्षा ७ मा अध्ययनरत मैना बोगटीले भनिन्, ‘खुट्टा तन्काउन पनि ठाउँ हुन्न, रातभर कुप्रो बसेर जाग्राम बस्नुपर्छ ।’

तेडी, नर्‍याल, मालिका देवता छन् भनेर गाउँमा महिनावारी भएका बेला छाउगोठभित्रै सुत्ने चलन छ । छाउगोठमा सुत्दै आएकी कक्षा ८ मा अध्ययनरत बिस्ना बोगटीले बूढापाकाले घरभित्र आउन बन्देज गरेको दुखेसो गरिन् ।
गाउँमा पहिलोपटक अशुभ घटना भएकाले स्थानीयवासी त्रसित छन् । ‘छाउगोठ छोडेर घरभित्र सुत्दा त्यस्तो घटना भएको हो, यतै सुतेको भए त्यस्तो घटना हुन्नथ्यो कि,’ देवता रिसाएको कारण देखाउँदै पार्वतीकी जेठानी भगवती बोगटीले भनिन्, ‘मानिस बस्ने घरको माथिल्लो तलामा सुत्दा अरू के–के पो हुने हो !’

सासू लक्ष्मी भने देवता रिसाएर नभई साँघुरो कोठामा आगो बालेर सुतेकाले बुहारी गुमाउनुपरेको बताउँछिन् । छाउपडी प्रथा अन्त्य गर्नुपर्ने उनले बताइन् । ‘के गर्नु समाजले जति गरे पनि घरभित्र सुत्न मान्दैन, छाउगोठमा सुत्नुपर्ने चलन हटाउन नसक्दा बुहारीको ज्यान गयो’, उनले दुखेसो पोखिन् ।

प्रकाशित : माघ १८, २०७५ २०:१७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सामुदायिक विकासमा निगरानी

मोहन शाही

डोटी — मादक पदार्थ सेवनले गाउँमा सृजित विकृति, शैक्षिक समस्या, विभिन्न योजनाहरूमा भइरहेका अनियमितता, फोहोर व्यवस्थानदेखि वनजंगलमा हुने विवाद सुल्झाउन सामाजिक कार्यकर्ता अग्रसर भएका छन् ।

दिपायल सिलगढी नगरपालिका र केआईसिंह गाउँपालिकाका नागरिक समाजका प्रतिनिधि यस्ता समस्या समाधानका लागि एकजुट भएका हुन् ।

केआईसिंह गाउँपालिका–५ रानागाउँका समाजसेवी, बुद्धिजीवी, शिक्षक, विद्यार्थी युवा तथा महिलाको बैठकले मदिरा नियन्त्रण तथा व्यवस्थापनका लागि वडा कार्यालयमार्फत गाउँपालिकालाई अनुरोध गर्ने निर्णय गरेको छ । ‘महिलामाथि ज्यादती बढेको छ, मदिरा र जुवातासले समाज नै अपांग बनाएको छ,’ शनिबार वडा कार्यालयमा भएको रानागाउँ स्थानीयसभाको बैठकमा स्वयंसेविका यशोदा शर्माले भनिन्, ‘यो सवाल महिलाको मात्रै नभई स्थानीय सरकारको पनि हो । यसमा हामी सरकारलाई सहयोग गर्न संगठित हुन तयार छौं ।’ नागरिक समाजले मदिरा व्यवस्थापनका लागि कार्यविधि बनाएर कार्यान्वयन गर्न अनुरोध गरेको छ ।

विभिन्न क्षेत्रमा आबद्ध नागरिक समाजका प्रतिनिधिले रानागाउँ स्थानीयसभा गठन गरेका छन् । उनीहरू भेला भएर गाउँघरका समस्याबारे नियमित छलफल गर्दै आएका छन् । छलफलमा चालु आर्थिक वर्षका लागि प्रदेश सरकारबाट विनियोजित बजेट स्थानीय सरकारसँग समन्वय नगरी कार्यान्वयन गर्न लाग्दा आइपरेका अन्योलबारे पनि कुरा उठेको थियो ।

प्रदेश सरकारसँग योजना छनोट तथा कार्यान्वयन गर्नका लागि बनाइएको कार्यविधि सूचनाको हक प्रयोग गरी माग्ने निर्णयसमेत बैठकबाट गरेका छन् । ‘अब जनप्रतिनिधिहरूको टाउकोमा मात्रै काम गरेनौं भनेर आरोप थोपार्ने होइन,’ गाउँका अगुवा गणेश शाहीले भने, ‘हामी आफैं पनि उहाँहरूले के–कस्ता काम गरिरहनुभएको छ, सहयोग के चाहिन्छ भनेर रचनात्मक भूमिका पनि खेल्ने हो ।’ उनीहरूले गुणस्तरीय शिक्षाको प्रवद्र्धनका लागि सामुदायिक विद्यालयहरूमा तथा वडामा सञ्चालित विभिन्न योजनाहरूको स्थलगत अनुगमन गर्न कार्यदलसमेत गठन गरेका छन् । भू–संरक्षण कार्यालयद्वारा सञ्चालित जलवायु अनुकूलन कार्यक्रमअन्तर्गतका योजनाहरू पारदर्शी नभएको, मनपरी योजनाहरू बनाउँदा पानीका मूलहरू सुक्न थालेको लगायत समस्याहरूबारे छलफलमा कुरा उठेकाले सत्यतथ्य बुझ्न नागरिक समाजका प्रतिनिधिहरू सक्रिय भई अनुगमन समिति
गठन गरिएको शिक्षक जितबहादुर रावलले बताए ।

विद्यालयहरूको अनुगमन गर्नका लागि दुर्गासिंह रावलको संयोजकत्वमा वडा सदस्य ममता सार्की, चेतबहादुर रावल, रानागाउँ स्वास्थ्य चौकीका विश्वेश्वर यादव र समाजसेवी गणेश शाही रहनेगरी ५ सदस्यीय समिति गठन गरिएको शिक्षक यज्ञ पार्कीले बताए । उनले नागरिक समाजबाट छलफलका क्रममा गाउँघरमा भएका समस्याहरूबारे कुरा उठेपछि अनुगमन समिति गठन गरेको बताए । त्यस्तै जलवायु अनुकूलन कार्यक्रमको योजनाहरूको अनुगमन गर्न सोपान रावलको संयोजकत्वमा ३ सदस्यीय समिति गठन गरेका छन् ।

बैठकमा सामुदायिक विद्यालयहरूमा अंग्रेजी माध्यमबाट अध्यापन गराउने, विद्यार्थीहरूको स्वास्थ्य परीक्षण गर्नुपर्ने, निशुल्क शिक्षा दिनुपर्ने र शिक्षकहरूलाई जवाफदेही बनाउनुपर्ने सवालहरू उठेका थिए । वडाध्यक्ष रामचन्द्र राणाले आफ्नो पालिकाले संघीय सरकारले शिक्षा नीति नबनाई स्थानीय तहमा शिक्षा नीति नबनाउन परिपत्र जारी गरेकाले पालिका तहमा शिक्षा नीति बनाउन नसकिएको जानकारी गराए । शिक्षाको गुणस्तरप्रति उठेको चासोलाई सम्बोधन गर्नका लागि वडाध्यक्ष राणाले अुनगमन समिति गठन गर्न प्रस्ताव गरेका थिए ।

दिपायल सिलगढी नगरपालिका–३ मा रहेका नागरिक समाजले गाउँसँगै जोडिएको सुदूरपश्चिम पृतनालयको वनबारे छलफल सुरु गरेका छन् । गाउँको सिरानीमा रहेको वनमा नेपाली सेनाले चादमारी सैन्य अभ्यास गर्दा पहिरो जाने तथा पानीका मूल सुक्न थालेकाले सो सवालमा पैरबी गर्ने निष्कर्षमा पुगेका छन् । त्यस्तै वडा नम्बर ४ स्थित सुजङ्ग अस्पतालले फोहोर व्यवस्थापन गर्न नसक्दा छिमेकी बस्तीहरूमा दुर्गन्ध फैलन लागेको उनीहरूले बताए ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७५ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT