बसूँ तलब छैन, फर्कूं कागजात छैन

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — पार्क, स्विमिङ पुल, मनोरञ्जन स्थल आदि निर्माण गर्ने कतारस्थित बहुराष्ट्र्रिय कम्पनी अक्वा मास्टर्समा कार्यरत ४६ नेपाली कामदार झन्डै एक वर्षदेखि तलब र भिसाविहीन भएका छन् । 



लामो समयसम्म आर्थिक र मानसिक तनाव बेहोर्नुपर्दा यो कम्पनीमा आठ वर्षदेखि कार्यरत काठमाडौं, अत्तरखेलका एक कामदारले आत्महत्या गरेका छन् भने अरू कामदार पनि ‘भगौडा’ हैसियतमा कतारका विभिन्न क्याम्पमा बसिरहेका छन् ।

यी कामदारका पक्षमा पहिलो चरणमा कतारको श्रम र लगत्तै उच्च अदालतले गत मंसिरमै फैसला सुनाए पनि कम्पनी मालिक बेपत्ता बनेपछि कामदारको बिजोग भएको हो ।
‘अदालती तहबाट कामदारले न्याय पाइसकेका छन् तर कम्पनी मालिक सम्पर्कमा आएका छैनन्,’ दोहास्थित श्रम काउन्सिलर शिवराम पोखरेलले कान्तिपुरसँग फोनमा भने, ‘सबै कामदारको तलब, भत्तासहित कम्पनीले तिर्नुपर्ने शुल्क धेरै देखिएको छ । यो अवधिमा कामदारहरू भिसा र कागजातविहीन भइसकेका छन् ।’

दोहास्थित नेपाली दूतावासका अनुसार प्रमुख लगानीकर्ता कम्पनी छाडेर आफ्नो देश सिरिया भागेका छन् भने स्थानीय ‘स्पोन्सर’ को विशेष पहुँच र प्रभावका कारण स्थानीय तहमा कुराकानी अघि बढाउन सकिएको छैन ।

हाल सल्वा रोड, अबु साम्रा र अरूतिर विभिन्न क्याम्पमा बसिरहेका कामदारले दैनिक खानपिनको गुजारा चलाउन लुकिछिपी काम गरिरहेका छन् । ‘यो तनावका माझ कामदार इमानसिंह जिम्बाले गत वर्ष भदौमा आत्महत्या गरेका थिए,’ कम्पनीमा कार्यरत धरान घर भएका एक कामदारले भने, ‘यो कम्पनीमा हामीले घटीमा १ वर्षदेखि बढीमा ११ वर्षसम्म लगातार काम गरिरहेका छौं ।’

कम्पनीको कागजात तयार गर्न र हिसाबकिताब मिलान गर्न ‘स्पोन्सर’ नभएको अवस्थामा कतार सरकारकै पहलमा जिम्बाको शव झन्डै ३ महिना लगाएर गत मंसिरमा नेपाल पठाइएको थियो । स्याङ्जाका एक कामदारका अनुसार कम्पनीमा काम गर्नेमध्ये केहीको १ लाख रियाल (३० लाख रुपैयाँ) सम्म तलब/भत्ता उठ्न बाँकी छ ।

यसरी सबै कामदारको गरेर झन्डै ५ करोड रुपैयाँ तलबभत्ता उठ्न बाँकी छ । कम्पनीमा ताप्लेजुङ, झापा, मोरङ, स्याङ्जा, सुनसरीसहितका जिल्लाबाट गएका कामदार बढी छन् ।

यही कम्पनीमा कार्यरत ४० जति फिलिपिनो, भारतीय र श्रीलंकाली कामदार पनि उस्तै कठिनाइबाट गुज्रिरहेका छन् । ‘हामीले विभिन्न स्तरीय स्विमिङ पुल, एक्वा पार्क, वाटर फाउन्डेसन बनाउने काम गर्दैआएका छौं,’ झापा घर भएका अर्का कामदारले भने, ‘लेबर कोर्ट र सुप्रिम कोर्टबाट न्याय पाएर पनि सेटलमेन्टका आधारमा हामीले पाउनुपर्ने तलब/सुविधा पाएका छैनौं । पासपोर्ट पनि हाम्रो साथमा छैन ।’

बहुराष्ट्रिय कम्पनी भए पनि कतारको नियमानुसार हरेक कम्पनीमा देखावटी रूपमै भए पनि कतारी मालिकको ५१ प्रतिशत सेयर हुने भएकाले यसमा ‘जवाफदेहिता’ पहिल्याउन मुस्किल भएको ती कामदारले बताए । ‘यो कम्पनीको कागजी स्पोन्सर भने यहाँको शेख खलक (राजपरिवार) भएको थाहा पाएका छौं,’ उनले भने ।
‘हामीले तत्काल कतारस्थित मानव अधिकार आयोग र कानुनी परामर्शका आधारमा कम्पनी परिवर्तन गर्ने पहल गर्नुस् भनेका छौं,’ दूतावासका एक अधिकारीले भने । यसो गरेमा अर्को कम्पनीमा रहेर र भिसा/कागजातका भरमा थप कानुनी लडाइँ गर्न सकिने सुझाव दिइएको छ ।

कामदार स्वयंले भने अहिले दैनिक जीवन धान्नै मुस्किल परिरहेका कारण तत्काल कम्पनी फेर्ने वा घर फर्कने सोचाइ बनाउनै नसकिएको बताए । कतारमा ‘स्पोन्सरसिप’ कानुनमा निकै फेरबदल भइसकेको र बदमास काम गर्ने कम्पनी/स्पोन्सरलाई कडाइसाथ कारबाही गर्ने सतही प्रतिबद्धता आए पनि कामदारका पक्षमा उल्लेख्य निर्णय हुने गरेको छैन ।

कतारस्थित राजदूत रमेश कोइरालाले कामदारका पक्षमा न्याय दिलाउन सम्बद्ध निकाय र तहमा कुरा अघि बढाइने प्रतिबद्धता जनाए । ‘जसरी भए पनि पीडित कामदारलाई न्याय दिलाउन उच्च तहमा कुराकानी गरिनेछ,’ कोइरालाले भने ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७६ ०७:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपाली स्याटेलाइट अमेरिकाबाट उड्दै

यो त्यही रकेट हो, जसको टुप्पोमा रहने कार्गोभित्र नेपाल, श्रीलंका र जापानको स्याटेलाइट राखेर बिहीबार प्रक्षेपण गरिँदै छ ।
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — नेपालको पहिलो भू–उपग्रह ‘नेपाली स्याट–१’ बिहीबार अमेरिकाबाट ‘लन्च’ हुने भएको छ । नास्टका प्रविधि विभाग प्रमुख रवीन्द्र ढकालका अनुसार नेपाली समयअनुसार बिहान २ बजेर ३१ मिनेटमा लन्च हुन लागेको हो ।

नेपालसँगै श्रीलंकाको रावना–१ र जापानको उगिसु भू–उपग्रह पनि प्रक्षेपण गर्ने तालिका छ ।
अमेरिकाको भर्जिनिया राज्यस्थित नासाको ‘मिड–एटलान्टिक स्पेसपोर्ट लन्च प्याड’ बाट स्याटेलाइट प्रक्षेपण हुनेछ । भू–उपग्रहलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्पेस स्टेसन (आईएसएस) मा लगिनेछ ।

यसका लागि सिग्नोस कार्गो अन्तरिक्ष यानले आईएसएससम्म पुर्‍याउने काम गर्नेछ । उपग्रह अन्तरिक्षमा पुगेपछि एक महिनासम्म आईएसएसमै रहने छ । स्पेस स्टेसनमा रहेका अन्तरिक्षयात्रीले पुनः स्याटेलाइट परीक्षण गर्नेछन् । मे तेस्रो सातामा स्पेस स्टेसनबाट भू–उपग्रहलाई पृथ्वीको कक्षमा छाडिने कार्यतालिका रहेको नास्टले जनाएको छ ।

अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाले लन्चको प्रत्यक्ष प्रसारण गर्नेछ । अमेरिकी समयअनुसार बुधबार अपराह्न ४ बजेर ४६ मिनेटमा लन्च हुनेछ । फागुन ३ गते जापानस्थित क्युसु इन्स्टिच्युट आफ टेक्नोलोजी (क्यूटेक) विश्वविद्यालयमा पत्रकार सम्मेलन गरी भू–उपग्रह निर्माण सम्पन्न भएको जानकारी दिइएको थियो । ‘बर्डस्’ कार्यक्रमअन्तर्गत नेपाल सरकारका तर्फबाट नास्टले भू–उपग्रह निर्माणका लागि जापानको क्यूटेक विश्वविद्यालयसँग सहकार्य गरेको थियो ।

उपग्रह निर्माणका लागि नेपालका तर्फबाट इलेक्ट्रिकल र कम्युनिकेसन इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरिरहेका नास्टका मुख्य प्राविधिक सहायक हरिराम श्रेष्ठ र स्पेस टेक्नोलोजी इन्जिनियरिङमा विद्यावारिधि गरिरहेका नेपाली वैज्ञानिक आभाष मास्के खटिएका थिए ।

२०७४ असोज २८ गते अर्थमन्त्रीस्तरीय निर्णयबाट क्युटेकसँग समझदारी भएपछि उपग्रह निर्माण सुरु भएको थियो । पृथ्वीको भूमध्यरेखाबाट ९० डिग्रीको कोण भएर पृथ्वीभन्दा करिब ४ सय किलोमिटरमाथि रहने यो उपग्रह नेपालको आकाशमा दैनिक ५/१० मिनेटसम्म रहने ढकालले बताए ।

स्याटेलाइटमा ४३७ मेघाहर्जको यूएचएफ ब्यान्ड प्रयोग गरिएको छ । ‘नेपाली स्याट–१’ नानो भू–उपग्रह हो । लम्बाइ, चौडाइ र उचाइ १०/१० सेन्टिमिटर छ । यसको पहिलो काम तस्बिरहरू खिचेर पठाउनु हो । नानो स्याटेलाइट निर्माणबाट प्राप्त अनुभवलाई ठूला भू–उपग्रहहरू निर्माणमा प्रयोग गर्न सकिने नास्टले जनाएको छ ।

ग्राउन्ड स्टेसन निर्माण ढिलाइ
मुलुककै पहिलो भू–उपग्रह भनेर प्रचार गरिए पनि नास्टले भू–उपग्रहबाट पठाइएको तथ्यांक संकलनका लागि चाहिने ग्राउन्ड स्टेसन निर्माणमा ढिलाइ गरेको छ ।

ग्राउन्ड स्टेसन निर्माणका लागि नास्टले चैत १९ गते उपकरण खरिदका लागि २१ दिने सूचना निकालेर बोलपत्र आह्वान गरेको थियो । सरकारी नियमअनुसार ठेकेदार छनोट र सम्झौता वैशाख अन्तिम साता हुने देखिएको छ । ग्राउन्ड स्टेसन निर्माण गर्न चाहिने रिसिभर र ट्रान्समिटर नेपाली बजारमा पाइँदैन । यसका लागि विदेशबाट ल्याउनुपर्ने हुन्छ ।

रिसिभर र ट्रान्समिटर खरिदमै १५ दिन लाग्न सक्ने अनुमान छ । भू–उपग्रह आईएसएसमा एक महिनासम्म रहेर पृथ्वीको कक्षमा छाडिने छ । भू–उपग्रहले तथ्यांक दिन सुरु गरे पनि नास्टले ग्राउन्ड स्टेसन निर्माण समयमा नै पूरा नगर्ने देखिएको छ ।

नास्टका प्रविधि विभाग प्रमुख ढकालले ठेकेदारसँग सम्झौता भएको १५ दिनभित्र ग्राउन्ड स्टेसन निर्माण भइसक्ने दाबी गरे । उनले भने, ‘ग्राउन्ड स्टेसनका लागि चाहिने उपकरण विदेशबाट ल्याउन मात्र समस्या हो, उपकरण दुई/तीन दिनभित्रै जडान गर्न सकिन्छ ।’

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७६ ०७:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्