१६ वर्षमा बिहे गर्न माग गर्दै धर्ना

रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — नेपालको कानुनले २० वर्षमुनिको विवाहलाई गैरकानुनी मानेको छ । तर आइतबार बाँकेका मधेसी समुदायका महिलाले १६ वर्षमा छोरीको बिहे गर्न पाउनुपर्ने भन्दै जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा दिनभर धर्ना दिए । प्रमुख जिल्ला अधिकारी मदन भुजेललाई भेटेर उनीहरूले मागपत्र नै पेस गरे । 

धर्नामा सरिक तीन छोरीकी आमा जानकी गाउँपालिका–१ की सुनीता खटिकले आफ्नो समुदायमा छोरीहरू विवाहबारे बोल्न लजाउने गरेको बताइन् । ‘हामीले १६ वर्षमै घरबाट छोरीको बिहे गर्न पाऊँ भनी सरकारसँग माग राख्न आएका हौं,’ उनले भनिन् ।

३० वर्षमा ६ सन्तानकी आमा भइसकेकी कोहलपुर–१४ की तारादेवी खटिकले आफ्नी १६ वर्षकी छोरीको बिहे गर्ने तयारीमा रहेको सुनाइन् । ५ छोरी र १ छोराकी आमा उनले उमेरमा छोरीको विवाह नभए पछि गर्न समस्या हुने बताइन् । ‘मेरो विवाह १० वर्षकै उमेरमा भएको थियो । छोरीको १६ वर्षमा पनि हुन सकेन भने केटा पाउन मुस्किल हुन्छ,’ उनले भनिन् । आफ्नो समुदायमा छोरी उमेर बढेसँगै विवाहका लागि अभिभावकलाई समस्या झेल्नुपर्ने बाध्यता हुने उनले बताइन् ।

‘म त १६ वर्षीया छोरीको विवाह वर्षापछि गर्ने तयारीमा छु,’ कोहलपुर–१४ की केसरानी खटिकले भनिन्, ‘राम्रो कुरा आएको छ । कानुनसानुन भनेर कुर्न सक्दिनँ ।’ धर्नामा सानै उमेरमा विवाह गरेका किशोरी आमाहरूको बाहुल्य थियो । कानुनविपरीत भए पनि उनीहरू १६ वर्ष पुगेका आफ्ना छोरीको विवाह गर्ने कुरा खुलेर गरिरहेका थिए । धेरैजसो आमाको एकै भनाइ थियो, ‘२० वर्षसम्म छोरीलाई घरमा कसरी राख्ने ? भागेर गई भने कसरी इज्जत जोगाउने ?’

आफ्नै उमेरसमेत बताउन नसक्ने कोहलपुर–१४ की मुनख्खा खटिकका दुई छोरी छन् । जेठी छोरीको १८ वर्षमा विवाह भयो । उनी अहिले गर्भवती छन् । ‘भोलि छोरीले आफैं बिहे गरी भनी कसरी इज्जत जागाउने ?’ उनले भनिन्, ‘हाम्रो त हुक्कापानी नै बन्द हुन्छ । बदनाम हुन्छ ।’

मधेसी समुदायमा छोरीले मन पराएर बिहे गरेमा वा अन्तरजातीय बिहे गरेमा राम्रो मानिँदैन । उनीहरूका लागि यो बडो लाजको विषय बन्ने गरेको छ । जिल्लामा मधेसी समुदायको बाहुल्य रहेका जानकी, नरैनापुर, डुडुवा गाउँपालिका र नेपालगन्ज उपमहानगरपालिकामा बालविवाह बढी हुने गरेको छ ।

बालविवाह रोक्न बाँकेमा प्रहरी सक्रिय छ । त्यस्तो विवाहको सुइँको पाउनेबित्तिकै प्रहरीले पक्राउ गर्छ । समातिने डरले कतिपय अभिभावकले सीमापारि भारतमा लगेर छोरीको विवाह गरिदिने गरेका छन् । कतिपयले भारतीय नागरिकलाई नै छोरी दिने गरेका छन् । उमेर बढाएर विवाह गरिदिनेहरू पनि यहाँ उत्तिकै छन् ।

नागरिक समाजका अगुवा रामदेव मिश्रले गत जेठ १५ मा बाँकेका प्रमुख जिल्ला अधिकारी भुजेलमार्फत प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीलाई ज्ञापनपत्र बुझाएर विवाहको उमेर हद बढाउन माग गरेका थिए ।

‘छोरीको विवाहको उमेर २० वर्ष कायम गर्दा समाजमा विकृति फैलिने डर लाग्यो,’ उनले भने, ‘आमाबाबुको सहमतिमा १६ देखि १८ वर्षमै विवाह गर्न पाउने व्यवस्था मिलाइपाऊँ भनी प्रजिअमार्फत सरकारसँग माग गरेको हुँ तर मेरो माग सम्बोधन भएन ।’ त्यसैले अहिले महिलाहरू नै सडकमा उत्रिएको उनले बताए । ‘अब त सरकारले कुरा सुन्छ होला नि,’ उनले भने । प्रमुख जिल्ला अधिकारी भुजेलले ज्ञापनपत्र सम्बन्धित निकायमा पठाइसकेको उनले बताए ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ ०९:५७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बसपार्क निर्माण सुस्त

अवधेशकुमार झा

राजविराज — राजविराजको बहुचर्चित योजनामध्येको एक राजविराज बसपार्क निर्माण कार्य सुस्त भएको छ । ठेकेदार कम्पनीको लापरवाही तथा पटक पटक अदालतमा म्द्दुा परेका कारण बसपार्क निर्माणको कार्य सुस्त भएको हो । 

राजविराज नगरपालिकाका मेयर शम्भुप्रसाद यादवले बसपार्क निर्माणको कार्य सुस्त भएको स्वीकारे । ‘जुन गतिमा काम हुनुपर्ने हो भइरहेको छैन’ यादवले भने, ‘ठेकेदार कम्पनीलाई समयमै काम सम्पन्न गर्न पत्राचार गरिसकिएको छ ।’

मेयर यादवका अनुसार बसपार्क निर्माण कार्यको अहिलेसम्म २० प्रतिशत काम मात्र भएको छ । ‘अब बाँकी रहेको समयमा यही गतिमा काम सम्पन्न हुन सक्दैन’ यादवले भने, ‘राजविराजमा सञ्चालित रहेका योजनामध्ये सबैभन्दा सुस्त गतिमा काम भइरहेको योजना बसपार्क निर्माण नै हो ।’

बजार विकास भएको ७७ वर्षपछि सप्तरी सदरमुकाम राजविराजमा आगामी तीन वर्षभित्र व्यवस्थित बसपार्क निर्माण हुने गरी काम सुरु भएको थियो । पञ्चायतकाल, प्रजातन्त्रकाल र अहिले गणतन्त्रकाल गरी तेस्रो पटक उक्त बसपार्क निर्माण कार्यको शिलान्यास भएको हो । यसअघि दुईपटक भएका शिलान्यासका काम हुन सकेको थिएन । यो तेस्रो पटकको कामको सुस्तताले पनि समयमै निर्माण कार्य सकिनेमा शंका रहेको स्थानीयहरू बताउँछन् ।

राजविराज नगरपालिका २ राजदेवी मन्दिर नजिक रहेको चार कट्ठा जग्गामा उक्त बसपार्क निर्माणका लागि सहरी विकास मन्त्रालयका सचिव दिपेन्द्रनाथ शर्मा र राजविराज नगरपालिकाका मेयर शम्भुप्रसाद यादवले ०७४ पुसमा संयुक्त रूपमा शिलान्यास गरेका थिए । शर्मा र यादवले गरेको शिलान्यास उक्त स्थलमा तेस्रो पटक हो । हदबन्दीमा परेको जमिन्दारको जग्गा सरकारी नाममा आएपछि २०४४ सालमा उक्त जग्गामा वीरेन्द्र हरित उद्यान निर्माणका लागि तात्कालीन प्रधानमन्त्री मरिचमान सिंहले शिलान्यास गरेका थिए ।

हरित उद्यान निर्माण हुन नसकेपछि प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछि २०५२ सालमा तात्कालीन मेयर शैलेश चौधरीको सक्रियतामा उक्त स्थानमा बसपार्क निर्माण गर्ने भन्दै कार्य अघि बढेको थियो । विस्तृत अध्ययन प्रतिवेदन तयार भएपछि तात्कालीन प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले राजविराज बसपार्कको शिलान्यास गरेका थिए । देउवाले शिलान्यास गरेको २२ वर्षपछि फेरि उक्त स्थानमा बसपार्क निर्माणकै लागि सहरी विकास मन्त्रालयका सचिव शर्मा र राजविराज नगरपालिकाका मेयर यादवले तेस्रो पटक शिलान्यास गरेका हुन् ।

लामो समयदेखि राजविराजवासीको सपनाको रूपमा रहेको व्यवस्थित बसपार्क निर्माणका लागि पटक पटक शिलान्यास भई काम हुन सकेको थिएन । तर यसपटक तीन वर्षभित्र काम सम्पन्न हुने गरी सुरु भएको कार्यले पनि गति लिन सकेको छैन ।

विसं १९९७ सालमा राजविराज नगर बसाइ पनि यहाँ बसपार्क निर्माण हुन सकेको छैन । बसपार्क नहुँदा राजविराजमा विभिन्न स्थानमा सडक नै अवरोध गर्ने गरी बसहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन् । रुपनी मोड, गजेन्द्र चोक, सखडा रोड लगायतका स्थानमा सडकबाटै बसहरू खुल्ने गरेको छ । बसपार्कको अभावमा सडकमै बसपार्क बनाइँदा नगरको सौन्दर्यमा समेत नकारात्मक प्रभाव पर्नुका साथै सडक जामकै स्थिति सृजना हुँदै आएको छ ।

काठमाडौंको कुलेश्वरस्थित सिनर्जी बिल्डर्स प्रालिले उक्त बसपार्क निर्माणका लागि ०७४ पुस १९ गते सम्झौता गरेको थियो । सम्झौताअनुसार निर्माण कम्पनीले आगामी २०७७ साल पुस १८ गतेभित्र बसपार्क निर्माण गरिसक्नुपर्ने छ ।

प्रकाशित : असार २, २०७६ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT