औद्योगिक ग्राम निर्माण गरिँदै

स्थानीय स्रोतसाधन, कच्चा पदार्थ, प्रविधि र सीपको परिचालन गरी लघु, घरेलु तथा साना उद्योगमा लगानी वृद्धि गर्ने उद्देश्यका साथ औद्योगिक ग्रामको अवधारणा ल्याइएको हो 
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — सरकारले औद्योगिक ग्राम स्थापनाको अवधारणा ल्याएको छ । यसका लागि उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले प्रदेश सरकारअन्तर्गत रहेको उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण मन्त्रालयमार्फत जिल्लामा क्रियाशिल घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिलाई जग्गा ब्यवस्थापनको समन्वय गर्न निर्देशन दिएको छ । 

स्थानीय स्रोत साधन, कच्चा पदार्थ, प्रविधि र सीपको परिचालन गरी लघु, घरेलु तथा साना उद्योगमा लगानी बृद्धि गर्ने उद्देश्यका साथ औद्योगिक ग्राम निर्माणको प्रक्रिया बढाइएको हो । यस्ता उद्योगको विकास र प्रबर्द्धनले रोजगारी सिर्जना गर्ने सरकारको लक्ष छ ।

औद्योगीक ग्राममा साना उद्योगलाइ एकीकृत गरी ब्यवस्थापन गर्ने योजना छ । यस्ले स्थानीय अर्थतन्त्रमा टेवा पुर्‍याउने सरकारको दावी छ । छरिएर रहेका साना उद्योगहरूलाई एकीकृत गर्नकालागि हिमाली तथा दुर्गम पहाडी जिल्लामा कम्तीमा ३०, पहाडी जिल्लामा ४० रोपनी जमिनको ब्यवस्थापन गर्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ । तराईमा भने ७ विघा जमिन चाहिने छ ।

जग्गा ब्यवस्थापन स्थानिय तहले गर्नुपर्ने छ । यस्को स्वामित्व पनि स्थानिय तहकै हुने निर्देशिकामा उल्लेख छ । निःशुल्क वा सशुल्क जसरी पनि ब्यवस्थापन गर्नसक्ने उद्योग अधिकृत सुनिल आचार्यले बताए । प्रदेश– १ मा ताप्लेजुङ, पाँचथर, इलाम, धनकुटा, तेह्रथुम, संखुवासभा, भोजपुर, उदयपुर, खोटाङ, ओखलढुङ्गा तथा झापा, मोरङ र सुनसरीका सबै जिल्लालाइ जग्गा ब्यवस्थापनका लागि पत्राचार गरिएको छ ।

निर्देशिका अनुसार औद्योगीक ग्राममा प्रशासनिक तथा सेवा केन्द्र, हरियाली क्षेत्र, मूल सडक तथा सहायक सडक क्षेत्र, खुला मैदान तथा पार्क, पार्किङ, लोड, अनलोड, स्वास्थ्य केन्द्र स्थापना गर्ने उल्लेख छ । कुल जग्गाको ६० देखि ७० प्रतिशत क्षेत्रमा उद्योगकालागि प्लट स्थापना गरिने छ । ७ देखि १० प्रतिशतमा हरियाली क्षेत्र बनाइने छ । विपतमा परेकाको उद्धार तथा तत्काल राख्न ३ देखि ५ प्रतिशत क्षेत्रको प्रयोग गरिन्छ ।

औद्योगीक ग्राममा बैंक तथा वित्तीय संस्था, दिवा शिशुस्याहार केन्द्र, अग्नि नियन्त्रणको ब्यवस्था, सामान प्रदर्शनी तथा बिक्रि कक्ष, शौचालय र स्नान गृह रहने उल्लेख छ । प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र, क्यान्टिन यहीभित्र रहन्छ भने उद्योग स्थापनाका लागि प्लट निर्माण गरिने छ । गोदाम घर, पानी आपूर्ति, ११ केभिए विद्युत् प्रसारण लाइन, सडक बत्ती रहने उल्लेख छ । औद्योगिक ग्राम प्रवेश मार्गको बाटो कम्तीमा १० मिटरको हुनेछ । स्थानीय तहले राष्ट्रिय भू–उपयोग नीति अनुसार जग्गा छनौट गर्नुपर्ने छ । यो ग्रामभित्र सम्पूर्ण उद्योगहरू अटाउने छन ।

जग्गा छनौट गर्दा स्थानीय तहमा रहेको खाली, नदी तथा खोलाले धार परिवर्तन गरेर छोडेको, सामुदायिक वनले ओगटेको, पर्ति, नेपाल सरकारको नाममा रहेको जग्गालाई उपयोग गर्ने उल्लेख छ । यस्तो जग्गा नभएको खण्डमा मात्रै निजी जग्गा खरिद गर्ने र त्यसमा स्थानीय तहले लगानी गर्ने उल्लेख छ ।

सम्पूर्ण योजनासहित स्थानीय तहले प्रदेश मन्त्रालयमा अनुरोध गरेपछि प्रदेश मन्त्रालयको सिफारिसमा केन्द्र सरकार मन्त्री परिषदले निर्णय गरेपछि मात्रै औद्योगिक ग्राम घोषणा हुनेछ । घोषणा पश्चात यस्को स्वामित्व स्थानिय सरकारको हुने उल्लेख छ । ग्राममा डेरी, मह, चिया, कफी, फलफुल, जडिबुटी, काठ तथा बाँसजन्य फर्निचर उद्योग, रेशामा आधारित उद्योग स्थापना गरिने छ ।

स्थानिय स्तरमा उत्पादन हुने कच्चा पदार्थ, उर्जा मुलक, सेवा मुलक उद्योगलाइ प्राथमिकता दिने उल्लेख छ । ग्रामभित्रको जग्गा उद्यमीले भने भाडामा उपभोग गर्न पाउने छन । तर स्थानीय तहले ५० प्रतिशतसम्म छुट दिनसक्ने कार्यविधिमा उल्लेख छ ।

ताप्लेजुङमा ढुङ्गेसाँघु
ताप्लेजुङमा पहिलो चरणमा मैवाखोला गाउँपालिका २ ढुङगेसाँघुलाई रोजिएको छ । उद्योग अधिकृृत सुनिल आचार्यका अनुसार यहाका चारजनाले ग्रामलाई जग्गा दिन प्रस्ताव गरेका छन् । स्थानिय जनप्रतिनिधि, प्रमुख जिल्ला अधिकारी सहितको टोलीले एकचरण जग्गाको अवलोकन पनि गरेको छ ।

थप अध्ययनको काम भइरहेको आचार्यले बताए । जग्गादाताले निःशुल्क दिने उल्लेख गरेका छैनन्, तर सरल मूल्यमा दिने जनाएको आचार्यले बताए । कार्यविधि अनुसार सरकारी जग्गाको पनि खोजी भइरहेको आचार्य बताउँछन् ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

साहसिक खेलकुदको सम्भाव्यता अध्ययन

चन्द्र कार्की

तेह्रथुम — राष्ट्रिय खेलकुल परिषद्ले प्रदेश १ मा साहसिक खेलकुदको सम्भाव्यता अध्ययन शुरु गरेको छ । भारतको विहार, सिलगुढी, कलकत्ता, चीन र बंगलादेशसमेतका साहसिक खेलाडीलाई नेपाल भित्र्याउने लक्ष्यका साथ नेपाल पर्वतीय खेलकुद महासंघ समेतको संलग्नतामा परिषदले सबै जिल्ला पुगेर सम्भाव्यता अध्ययन शुरु गरेको हो । 

तेह्रथुम र संखुवासाको संगमस्थल तीनजुरे डाँडामा अल्ट्रा रनिङ हेर्दै अध्ययन टोली ।तस्बिर : चन्द्र/कान्तिपुर

प्रदेश १ मा साहसिक खेल पर्यटनको राम्रो सम्भावना भएकाले सरकारी स्तर बाटै पहिलो पटक सम्भाव्यता अध्ययन शुरु गरीएको परिषदका उपाध्यक्ष पिताम्बर तिम्सिनाले बताए । परिषद, पर्वतीय खेलकुद महासंघ, अखिल नेपाल फुटबल संघ (एन्फा) लगायतका खेलकुद सम्बद्ध संघसंस्था प्रदेश नम्बर १ का साहसिक खेलकुद खेलाउन सकिने स्थानको खोजीका लागि दौडिरहेका छन् ।

पूर्वी तराई, भारत र बंगालादेश समेतका साहसीक खेलाडीलाई लक्षित गरी स्थान छनौट गरिरहेको पर्वतीय खेलकुद महासंघका अध्यक्ष गोविन्द भट्टराईले बताए । अन्तराष्ट्रिय खेलाडी समेतलाई लक्षित गरी साहसिक खेलका गतिविधि सञ्चालन गर्न सके प्रदेश १ खेल क्षेत्रमा अव्बल हुने उनले दावी गरे ।

प्रदेश १ का १४ वटै जिल्लामा प्याराग्लाइडिङ, रकक्लाइबिङ, गल्फ, र्‍याफटङ, साइक्लिनिङ, प्याराग्लाडिङ, पर्वतारोहण, स्पोट क्लाईमविङ, रक क्लाइमविङ, क्रस कन्ट्री रनिङ, अल्ट्रा रनिङ, हक्की लगायतका साहासीक खेलकुद प्रतियोगिता बाह्रै महिना सञ्चालन गरेर पर्यटक आकर्षित गर्न सकिने अवस्था रहेको राखेप उपाध्यक्ष तिम्सीनाले बताए ।

प्याराग्लाइइिङका लागि धरान, उदयपुर र ईलाममा व्यवसायिक उडान गर्न सकिने अध्ययनले देखाएको छ । त्यस्तै तमोर र अरुण नदीमा र्‍याफटङ तथा कोशी नदीमा मोटर बोट संचालन गर्न सकिने परिषदले जनाएको छ । कोशी टप्पुमा हक्की खेलको सम्भावना देखिएको छ ।

त्यस्तै सुनसरीको धरानदेखि हिले हुँदै बसन्तपुर भएर संखुवासभा र तेह्रथुमको संगम स्थल गुफा बजारसम्म र इलामको कन्यामदेखि ताप्लेजुङको पाथीभरा सम्मको क्षेत्रमा गल्फ, साइक्लिनिङ, पर्वतारोहण, स्पोट क्लाईमविङ,रक क्लाइमबिङ, क्रस कन्ट्री रनिङ, अल्ट्रा रनिङ खेलको सम्भावना रहेको महासंघ अध्यक्ष भट्टराईले बताए ।

ओखलढुंगामा पनि यी खेलका लागि पर्याप्त सम्भावना भेटिएको छ । पहाडी क्षेत्रका डाँडा काँडामा यस्ता साहसिक खेलकुद प्रतियोगिता आयोजना गर्दा पहाडी तथा हिमाली सौन्दर्यको समेत दृष्यपान गर्न सकिने भएकाले खेल पर्यटनको विकासमा सहयोग पुग्ने राखेपले जनाएको छ ।

साहसिक खेलको रूपमा लिइने रक क्लाइम्बिङका लागि अध्ययन टोलीले तेह्रथुमको लालीगुराँस नगरपालिका स्थित आरआर गार्डेनमा रहेको कैलाशहिलको पहरोलाई छनौट गरेको छ । आगामी असार मसान्तभित्र पहिचान पछि छनौटमा परेका स्थानमा प्रतियोगिता समेत आयोजना गर्ने तयारी भैरहेको पर्वतीय खेलकुद महासंघले जनाएको छ । सुनसरीको धरान देखी तेह्रथुमको बसन्तपुरसम्म साइक्लिनिङ, अल्ट्रा रनिङ र क्रस कन्ट्री रनिङ प्रतियोगिताको आयोजना गर्ने तयारी भैरहेको छ ।

धेरै उचाइका पहरा भएकाले पहाडका धेरै जिल्लामा रक क्लाइमविङको प्रचुर सम्भावना देखिएको अध्ययन टोलीमा संलग्न एन्फा अध्यक्ष कर्माछिरङि र्शर्पाले बताए । गल्फ कोर्षका लागि पनि पर्याप्त स्थान भेटीएको टोलीले जनाएको छ । असार मसान्तभित्र १ नम्बर प्रदेशभित्रका सबै स्थानको प्रारम्भिक अध्ययन पुरा गरसिक्ने र अध्ययन सम्पन्न भैसकेका स्थानमा प्रतियोगिता पनि संगसंगै आयोजना गर्दै लैजाने राखेप उपाध्यक्ष तिम्सिनाको भनाइ छ ।

आगामी २७ सेप्टेम्बर विश्व पर्यटन दिवसका अवसर पारेर प्रदेश १ का सबै जिल्लामा कुनै न कुनै प्रतियोगिता पर्ने गरी १५ वटा साहासीक खेलकुद प्रतियोगिताको आयोजना गर्ने तय भैसकेको महासंघ अध्यक्ष भट्टराईले बताए । सरकारले सन् ०२० मा घोषणा गरेको नेपाल भ्रमण वर्षका अवसर पारेर प्रदेश १ का सबै जिल्लामा कुनै न कुनै प्रतियोगिता पर्ने गरी साहसिक खेलकुद महोत्सव समेत आयोजना गरिने राखेपले जनाएको छ ।

सरकारी स्तरबाट विराटनगर विमानस्थललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बनाउन सकेको खण्डमा भारत, बंगलादेश र चिन समेतका साहसिक खेडालीलाई प्रदेश १ मा भित्र्याउन सकिने पर्वतीय खेलकुद महासंघका अध्यक्ष भट्टराईको भनाइ छ । हाल कायम रहेको विमानस्थलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरको बनाउन सकिए मात्र पनि छिमेकी देशका करोडौं साहासीक खेलाडी, शुभचिन्तक र दर्शकलाई पूर्वमा तान्न सकिने राखेप उपाध्यक्ष तिम्सिनाले बताए । ‘१ नम्बर प्रदेश साहसिक खेल पर्यटनको लागि राम्रो गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना देखियो’ अध्ययनको सिलसिलामा संखुवासभाको गुफा क्षेत्रमा आइपुगेका राखेप उपाध्यक्ष तिम्सिनाले भने ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:२०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT