सलहेस सम्झनामा गोष्ठी–‘दलितको छुट्टै निर्वाचन मण्डल’

कान्तिपुर संवाददाता

सिरहा — वर्णमा विभेद भएसम्म समाजवाद आउन समस्या हुने भएकाले वर्ण विभेदविरुद्ध अग्रसर हुन सरोकारवालाले औल्याएका छन् । उनीहरूले विचारमा राजनीतिक संघर्ष, वर्गीय संघर्षको सफलताले मात्र समाजवाद आउन नसक्ने बताएका छन् ।

राजा सलहेस, दिनाभद्री र अम्बेडकरको जन्मजयन्ती अवसरमा लहानमा आयोजित ‘नेपालमा दलित आन्दोलनको दशा र दिशा’ विषयक विचार गोष्ठीमा सरोकारवालाले यस्तो औंल्याएका हुन् । समाजवादी चिन्तक एवं सिरहा १ का प्रतिनिधिसभा सदस्य प्रदीप गिरिले नेपालमा समाजवाद ल्याउन दलितको छुट्टै निर्वाचन मण्डल आवश्यक रहेको बताए । उनले सलहेस भूमिबाट आजकै मितिले संविधान निर्मातासँग आफ्नो माग रहेको उद्घोष गरेका छन् ।

Citizen


सलहेसको सम्झनामा आयोजित गोष्ठीमा सांसद गिरीले अहिलेको निर्वाचन प्रणालीले दलितहरूले प्रतिनिधिसभा वा प्रान्तीय सभामा पाउने सिट नेताहरूको निगाहबाट उनीहरूको समर्थक, अन्धभक्तले मात्र पाउने गरेकाले दलितबारे ठोस काम हुन नसकेको समेत दाबी गरे ।

‘कोही प्रचण्डका, कोही ओलीका त कोही देउवाको आशिर्वाद पाउनेमात्र दलित कोटामा सांसद भएकाछन्,’गिरीले भने, ‘यस्तै कृपाबाट पद पाउने परिपाटीलाई तोडन अम्बेडकरले भारतमा मागेजस्तै नेपालमा पनि दलितबीचको छुट्टै निर्वाचन मण्डली बनाउनुपर्छ ।’

देशभरका कुल १४–१५ प्रतिशत दलितले मात्र भोट हाल्नेगरी दलितबीच प्रतिस्पर्धा गराएर सांसद बनाउने विधि अहिलेको आवश्यकता भएको उनको तर्क थियो ।

लहान नगरपालिकाको पडरिया र सिसवनीस्थित सहलेस फूलबारी हो । यो स्थान चौधौं शताव्दीका प्रतापी राजा सलहेसको थान हो । उनी मूलतः दुसाध जातिका कुल देवता मानिने भए पनि सबै जातजातिका लागि पूजनिय भएकाले वर्षको एक दिन फूलवारीले सहभागितामा आफ्नो नाउँलाई सार्थक पार्छ । फूलबारीमा रमणीय वन क्षेत्रको अवलोकन गर्न र मनोरन्जन लिन वर्षैभरि पर्यटक आइरहन्छन् ।

फूलवारी क्षेत्र धार्मिक पर्यटकीय स्थलसँगै पिकनिक स्पर्टमा समेत विकास भएको छ । अझ वर्षको एक दिन वैशाख १ गतेमात्रै फुल्ने फूल हेर्न आउनेको भीडले यहाँ धार्मिक पर्यटनको मजा लिन्छन् नै, मेलाको रमाइलो पनि अनुभव गर्न पाइन्छ ।

यहाँका लोकनाचहरूमा राजा सलहेसको वर्णन र गीत अनि लोकगाथामा उनका पराक्रमको वर्णन गरिएको पाइन्छ । मिथिला संस्कृतिका लोकगाथाका नायकमा सलहेसको नाम अग्रणी छ । मिथिला समाजमा सलहेसको गाथा गीत तथा नृत्य प्रशस्त छन् । व्यापारिक केन्द्र लहान बजारदेखि चार किलोमिटर पश्चिम पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत पडरिया चोकको दक्षिणमा अवस्थित ऐतिहासिक तथा धार्मिक फूलबारीमा सिरहा, सप्तरी,धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही र उदयपुरसँगै भारतकाविभिन्न स्थानबाट फूलवारीको अवलोकन गर्नआगन्तुक आइपुग्छन ।

चुरे क्षेत्रमा हराउँदै गएका वनस्पतिका रूख भएको यो क्षेत्रमा सलहेसको मन्दिर छ । सलहेस एकै दिनमा मानिक दहमा नुहाउने, फूलबारीमा फूल टिप्ने, सिल्हट अखडामा कुस्ती खेल्ने, सलहेशगढमा कुलदेवीको पूजा गर्ने र प्रजाको पीरमर्का सुन्ने गरेको किम्वदन्ती छन् । विस. १३२५ मा सिरहाको महिसोथा राज्यको राजा सलहेस र उनकी प्रेयसी मालिनी बीचको प्रेम विवाहका लागि प्रसिद्ध सलहेस फूलबारीमा प्रेमविवाह गर्दा दाम्पत्य जीवन सफल हुने जनविश्वास पनि छ ।

जसरी नेपालमा पहिले स्नातक तहका शिक्षितबाट भोट हाल्ने गरी सांसद बनाउने निर्वाचन प्रणाली थियो त्यसैगरी दलितले मात्र भोट हाल्ने गरी निर्वाचन गर्ने प्रणाली बनाउन संविधान, कानुन बनाउन निकायलाई गिरीले अनुरोधसमेत गरेका छन् ।

नेपालको संविधानमा धेरै त्रुटि भएको र संविधानमा दलितका लागि गरिएको व्यवस्थालाई कार्यान्वयन गर्न कानुनको आवश्यकता रहेकाले ती पनि तोडमोड गरी दलित हितविपरीत बन्न लागेको उनले संकेत गरे । दलितले अहिलेसम्मको उपलब्धिलाई संस्थागत गर्दै नयाँ ढंगले संगठित भएर शिक्षा, संगठन र अभियानकाकुरालाई रणनीति बनाएर अघि बढ्नुपर्ने वक्ताहरूले औंल्याएका छन् ।

उनीहरूले सलहेस र दिनाभद्रीको भूमिबाटै दलितको लागि छुट्टै निर्वाचन मण्डल बनाउन माग गरेका छन् । कार्यक्रमका सहभागीले सम्पूर्ण दलितलाई देशभर नयाँ वर्षको सुरुवातबाटै यसका लागि विचार विमर्श अघि बढाउन, अभियान चलाउन सुझाएका थिए । कार्यक्रममा राष्ट्रियसभाका पूर्वउपाध्यक्ष रामपृत पासवान, पूर्वसांसद असर्फी सदा, भोला पासमान र दलित अभियन्ता विनोद विसुन्केले दलितका लागि छुटै निर्वाचन मण्डलको अभियान चलाउने बताएका थिए ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०९:३१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

सडकमै फलाम पसल

शिव पुरी

रौतहट — चन्द्रपुरका सडकमा बिहानैदेखि फलामका सामान बेच्नेको ताँती लाग्छ । फिरन्तेले सडकमै ‘आरन’ थापेर बनाएको फलामका सामान बेच्न पसलै राखेका हुन्छन् । बजारभन्दा सस्तोमा पाइने फलामे औजार किन्न ग्राहकको भीड लाग्छ । 

रौतहटको चन्द्रनिगाहपुर बजारस्थित सडकमै आरन चलाएर फलामका सामान बेच्दै व्यापारी । तस्बिर : शिव/कान्तिपुर

भारतको राजस्थानबाट आएका समूहले सडकमा ‘आरन’ थापेर फलामका सामान बनाएर बिक्री गरेका हुन् । कृषिका लागि चाहिने सामान भनेजस्तो बनाइदिने हुनाले यसको बिक्री बढेको हो । बन्चरो, चुलेसी, कुखुरी, हँसिया, कोदालो, मासु काट्ने हतियारलगायत फलामका सामान एकै छिनमा तयार पारी बिक्री गर्छन् । यिनै सामान बजारमा प्रतिकिलो ५/७ सयसम्म पर्छ । सडक पसलमा भने ३ सय ५० देखी ४ सयसम्ममा पाइन्छ ।

सस्तो र बलियो हुनाले धेरैले बजारमा छाडेर यहींबाट लैजाने गरेको राजस्थानका सन्तोष सिंहले बताए । २७ वर्षीय यी युवाको जोस कम छैन । उनी ५ वर्षयता लगातार नेपाल आउने गरेका छन् । बुवा करण सिंह लामो समय यही पेसामा थिए । नेपालप्रति उनीहरूको माया रहेको सन्तोषले सुनाए । पछिल्लो समय यही पेसामा संलग्न उनको गाउँबाट ५ सयको हाराहारीमा नेपालका विभिन्न ठाउँमा सामान बेच्न आएको सन्तोषले सुनाए ।

‘नेपालीहरू आँखाले देखेको कुरामा बढी विश्वास गर्दा रहेछन्,’ उनले भने, ‘आँखै अघि बनाएर दिएपछि मख्ख परेर किन्छन् ।’ पुरुषहरू सामान बनाउन ब्यस्त हुन्छन् । महिला आरन चलाउन र सामान बिक्री गर्नमा सहयोग गर्छन् । उनीहरू प्रायः एकै परिवारका हुन्छन् । सामान बनाउने स्थानमै कसैले टेन्ट गाडेर बस्छन् । त्यहीं सुत्छन् ।

उनीहरूको यहाँ न घर छ न बस्ने कुनै ठाउँ । सडक छेउ, पोखरी, नहरको डिल हेरेर त्रिपाल टाँगेर रात बिताउँछन् । उनीहरूलाई गाउँघरमा फिरन्ते भन्छन् । गाउँघर, बजार, सहरका सडक छेउमा आरन चलाएर समान बनाउँछन् । त्यही पसल थापेर बिक्री गर्छन् ।
उनीहरू छोराछोरीसहित परिबारको साथ आउँछन् । महिला पुरुष दुवै मिलेर सडकमै समान बिक्री गर्छन् । आरन चलाएर सामान बनाएको हेर्नेको भीड लाग्छ । एकै छिनमा फलामका सामान बनाएर सबैलाई छक्क पारिदिन्छन् । उनीहरूले बनाएका सामानको बनावट निकै राम्रो हुन्छ । सस्तो पनि हुने हुँदा मानिस बजार छाडेर फुटपाथमै आउँछन् ।

चन्द्रपुर ६ मोथियाहीका रामचन्द्र चौधरीले बजार भाउभन्दा निकै सस्तो र राम्रो बनावट भएकाले मासु काट्ने गरास किनेको बताए । ‘हेर्दै किनौं किनौं लाग्ने गरी बनाएको हुन्छ,’ उनले भने, ‘फलाम पनि राम्रो खालको र आँखैअघि बनाउने हुँदा जोकोहीले खरिद गर्छन् ।’

उनीहरू स्थानीय कबाडबाट फलाम खरिद गर्छन् । एक दिनमा २० हजारसम्मको बिक्री गरेको सन्तोषले सुनाए । उनी ३ छोरा, एक छोरीको परिवारसहित नेपाल आएका छन् । उनीहरूको पुस्ताले यही फलामबेच्ने गरेको थियो । राजस्थानमा घरबाहेक जग्गा जमिन नभएकाले फलाम पेसाले जीवन धानको कुलदिप सिंहले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख २, २०७६ ०९:३०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT