दुर्गन्धित बन्यो लहान बजार

भरत जर्घामगर

सिरहा — फोहोरले दुर्गन्ध बढाएको भन्दै लहान नगरपालिका ४ का वडाबासीले अवरोध गरेपछि २६ दिनदेखि बजार क्षेत्रको फोहोर उठ्न सकेको छैन । बजार क्षेत्रका चोक, सडक, गल्लीमा फोहोर थुप्रिदा संक्रामक रोगको प्रकोप फैलनसक्ने स्थानीयले गुनासो गरेका छन् । 

२०७१ सालमा लहान नगरपालिकाले सर्वदलीय सहमति जुटाएर ४ नम्बर वडास्थित खुट्टी खोला किनारको ३५ बिघा जग्गामध्ये १२ बिघामा फोहोरमैला व्यवस्थापन केन्द्र बनाउने निर्णय गरेको थियो । फोहरमैलालाई दीर्घकालीन व्यवस्थापन गर्न नगरपालिकाले संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयको जगेडा कोषबाट ५२ लाख ५५ हजार रुपैयाँ लागतमा फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्र निर्माण गरेको थियो । तारबार घेरासहित केन्द्रमा आँप लगायत फलफूलका बिरुवा रोपेर बगैंचा बनाइएको थियो ।

तत्कालीन समयमा फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्र निर्माणको विरोध गर्दै स्थानीय रामप्रसाद महतो र रामप्रकाश पासमानले पुनरावेदन अदालत राजविराजमा रिट दायर गरेका थिए । नगरपालिकासँग सहमति भएपछि महतो र पासमानले रिट फिर्ता लिएका थिए ।
नगरपालिकाले ५ वर्षदेखि नियमित रुपमा सोही स्थानमा फोहर फाल्दै आएको थियो । नगर क्षेत्रबाट दैनिक ३० मेट्रिक टन फोहोर संकलित हुन्छ । त्यसका लागि नगरपालिकाले बजार क्षेत्रमा ४० र अन्य वडामा २४ गरी ६४ कर्मचारीलाई खटाएको छ । फोहोर संकलन, विसर्जन र सरसफाईमा नगरपालिकाले वार्षिक १ करोडरुपैयाँ खर्चन्छ ।

वडाबासीले फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रको मूलगेटमा तालाबन्दी गरेपछि कर्मचारीले गेटमैं फोहोर फालिदिएका थिए । गेटमै फालिएको फोहरले मानव बस्तीमा दुर्गन्ध फैलिएको भन्दै स्थानीयले झाडुसहित नगरपालिका कार्यालय घेराउ गरेका थिए ।
४ नम्बर वडाबासीको अवरोधकैं कारण गत जेठ १ गतेदेखि नगरक्षेत्रको फोहोर उठन सकेको छैन । वडाध्यक्ष रामनाथ पण्डितले दुर्गन्ध बढेपछि स्थानीय अवरोधमा उत्रिन बाध्य भएको बताए ।

नगरपालिकाले समस्या समाधानका लागि वैशाखको पहिलोसाता बजार क्षेत्रका वडाध्यक्षहरू सम्मिलित ७ सदस्यीय समिति गठन गरेको थियो । ‘फोहोर व्यवस्थापनका लागि हरेक प्रयास भए पनि कसैले विकल्प दिन सकेको छैन,’ लहान नगरपालिकाका प्रमुख मुनि साह सुडीले भने, ‘फोहोर व्यवस्थापनका लागि विकल्प पाए त्यसको अधिकतम उपयोग गर्न तयार छु ।’

फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा प्रत्येक दुई महिनामा कर्मचारी खटाएर फोहोरलाई गोडमेलसहित व्यवस्थापन गर्ने काम भइरहे पनि दुर्गन्ध बढायो भनेर फोहोरको राजनीति गरिएको आरोप प्रमुख साहले लगाए । ‘नियोजित घटना भएको छ । नगरपालिकाले फोहोरबाट मोहर निकाल्ने सामग्री खरिद गरी प्लान्ट निर्माण गर्न ७० लाख रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ,’ प्रमुख साहले भने, ‘केन्द्रको घेराबेरासहित विभिन्न प्रजातिका बिरुवा रोपेर हुर्काउने, फोहोर प्रशोधन गरी प्रांगारिक मल उत्पादन गर्नेसमेत योजना छ ।’

उनका अनुसार त्यसक्षेत्रमा उच्चस्तरको समसान घाटका लागि सेड निर्माण, प्रतीक्षालय निर्माण गर्ने योजना थियो । फोहरमैला व्यवस्थापनका लागि वाटर एडसँग सम्झौता भएर डिपिआर तयार भइरहेको अवस्थामा अवरोधका कारण काम स्थगित भएको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ १०:००
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अस्ट्रेलियाबाट फर्केर गाउँमै उद्योग

भरत जर्घामगर

सिरहा — कोही अध्ययन गर्न कोही रोजगारीका लागि धेरै युवा पुस्ता विदेसिएका छन् । अध्ययन पूरा गरेपछि अधिकांश युवायुवती विदेशमै करिअर बनाउन लागेका छन् ।

सिरहाको धनगढीमाई नगरपालिका–९ का सोनाम स्याङबा गाउँघरमा स्थानीयलाई कटहर, आँप र गोलभेडालगायत फलफूलको सदुपयोग गर्न सिकाउँदै ।तस्बिर : भरत/कान्तिपुर

तर, पाँच वर्ष अस्ट्रेलियामा अध्ययन गरी स्वदेश फर्किएका सिरहा धनगढीमाई नगरपालिका ९ मुसहरनियाका ३४ वर्षीय सोनाम स्याङबोले गाउँमै उद्योग सञ्चालन गरेका छन् । उनले अस्ट्रेलियामा अध्ययन गरी हासिल गरेको अनुभव, ज्ञान, सिप र कलाको सदुपयोग गर्दै गाउँघरमैं रोजगारी सिर्जना गर्न उद्यमी बनेका हुन् ।

काठमाडौंको कलेज अफ एप्लाइड फुड एन्ड डेरी टेक्नोलोजी (क्याफोडेट) कलेजबाट ९ वर्षअघि खाद्य प्रविधिमा चार वर्षे बिटेक अध्ययन गरेका स्याङबो उच्च शिक्षाका लागि सन् २०१३ मा अस्ट्र्लेिया गएका थिए । उनले त्यहाँ ५ वर्षे पाठ्यक्रममा पोषण र व्यापार व्यवसायलाई कसरी अगाडि बढाउन सकिन्छ भन्ने अध्ययन पूरा गरे ।

‘सातामा २ दिन कलेजको पढाई हुन्थ्यो,’ उनले सुनाए, ‘पढाईका क्रममा खर्च जुटाउन दिनमा १२ घण्टा जोतिनु पर्थ्यो ।’ अध्ययनपछि गतवर्ष नेपाल फर्किएका सोनाम भने कहिल्यैं वैदेशिक रोजगारीमा नफर्कने निधोमा पुगे । कारण थियो, ‘आफ्नै १० कट्ठा जमिनमा रोपेको ५० बोट आँपका फल नबिकेर त्यसै भुइँमा झरिरहँदा मन पोल्यो ।’

गतवर्ष सिरहामा प्रशस्त आँप फल्यो । धेरै फलेकाले आँपको मूल्य किसानले पाएनन् । ढुवानी भाडासमेत असुली नभएपछि किसानले आँप बिक्री गर्न सकेनन् । बोटबाट आँप झरिरहन्थ्यो । किसानमा त्यसको विकल्प थिएन । वैदेशिक शिक्षा पूरा गरेर आएका सोनाममा किसानको लगानी खेर गएको सह्य भएन ।

उनले सुनाए, ‘बोटबाट आँप होइन किसानको आँसु झरेको मैले पाएँ, त्यसपछि मलाई यही केही गर्नुपर्छ, किसानको आँसुलाई हाँसोमा परिवर्तन गर्नुपर्छ भन्ने सोच जागृत भयो ।’ त्यही सोचले उनले पहिला आफ्नै आँप बगैचामा झरेका फल संकलन गरे । वरपर नातागोता र छिमेकका बगैचाबाट खेर जाने आँप पनि संकलन गरे ।

खेर गइरहेको आँपलाई संकलन गरी बोक्रा र कोपा निकालेर उनले गुदी तयार गरे । खाद्य प्रविधि र अस्ट्रेलियाको पढाईलाई सदुपयोग गर्दै उनले बोक्रा र कोपा छोडाएको आँपबाट गुदी तयार गरे । बजारबाट पानी भर्ने जार र केएमएस केमिकल ल्याएर गुदीलाई ८० डिग्री तापक्रममा राखेर कहिल्यैं नबिग्रने गरी जुस तयार गरे ।

‘जुस बनाउने क्रममा जार र जनशक्तिमा ५ हजार लाग्यो,’ उनले भने, ‘खेर गएको संकलित आँपबाट ३ हजार लिटर जुस बनाएँ, जुन प्रतिलिटर ५० रुपैयाँको दरले बिक्री गरिरहेको छु ।’ यस वर्ष दोब्बरभन्दा बढी जुसको उत्पादन गर्ने तयारीमा उनी छन् । रोजगारीका क्रममा बिदामा अस्ट्रेलियाबाट घर आएका सोनाम अब नफर्किने गरी यही उद्यममा सक्रिय छन् । त्यसपछि उनले घरेलु कार्यालयमा स्याङबो फुडस एन्ड बेभरेज उद्योग दर्ता गराएका छन् ।

उद्योग दर्तासँगै उनले खेर जाने गोलभेडालाई सस बनाउन थालेका छन् । आँप, गोलभेडामात्र होइन उनले त्यही पढाईको ज्ञानलाई सदुपयोग गर्दै गाउँघरमा उत्पादन हुने कटहर लगायत विभिन्न फलफूलका अचारलगायत परिकार बनाएर महिला, पुरुष अझ युवालाई तालिम दिएर त्यसको उपयोगितासँगै स्वरोजगारमा जोडिने हौसला दिन लागिपरेका छन् ।

लगानी अभावमा उद्योगको रूप दिन नसकेका उनले सामान्य उद्योग सञ्चालनका लागि पास्चराइजर मेसिन, बोथिङ, सिल प्याक मेसिनलगायत स्थापना गर्न पनि कम्तीमा २५ लाख रुपैयाँ लगानी लाग्ने बताए । रकम अभावमा उद्योगको रूप दिन नसकिएको उनी
बताउँछन् ।

‘रकम अभावमा लगानी गर्न नसक्दा उद्योगको रुप दिन सकिएको छैन,’ उनले भने, ‘तर आफ्ना उत्पादन आँप जुस, गोलभेडा सस, अचार लगायतको गुणस्तर प्रमाण पत्रका लागि विभागमा नमुना पठाएको छु, ।’ बिस्तारै यसलाई उद्योगका रूपमा बिस्तार गर्दै लगेका स्याङबोले गाउँगाउँमा आफूले सिकेको सीपलाई स्थानीयमा तालिमा दिन सुरु गरेका छन् ।

उनले स्थानीय तहले सहयोग गरे यस क्षेत्रमा आफूले सिकेको सीपलाई प्रवर्द्धन गर्न अझ हौसला प्रदान हुने बताए । स्याङबो भन्छन्, ‘गाउँघरमा काम प्रशस्त छन्, यो काम मेरो लागि होइन भन्ने होइन, म पढेको मैले गर्ने होइन भन्ने होइन । बरु मान्छेले मिहिनेत गर्नुपर्छ, अवश्य फल पाइन्छ भन्ने ध्येय राख्ने हो । रोजगारी विदेशमा होइन गाउँघरमैं प्रशस्त छन् ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७६ १०:०२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT