स्वकीयमा अपांगता भएकी महिला

प्रताप विष्ट

हेटौंडा — स्वकीय सचिव राख्दा आफन्त, राजनीतिक कार्यकर्ता नै मन्त्री, सांसद र उच्च पदस्थको प्राथमिकतामा पर्दै आएका छन् । प्रदेशसभा सदस्य ओमबहादुर घलानले अपांगता भएकी एक महिलालाई नियुक्त गरेका छन् ।

नाता, आफन्त, कार्यकर्ता कोही नपर्ने हेटौंडा उपमहानगरपालिका ३ लेवटकी देवीमाया घलानलाई नियुक्त गरेका हुन् । दुवै खुट्टा नभएकी घलान व्हिलचियरको सहायतले यताउता गर्छिन् ।

अपांग स्वावलम्बन जीवन पद्धति नामक गैरसरकारी संस्थाको कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिको रूपमा पुगेका घलानले देवीमायाको अवस्था र क्षमता देखेर स्वकीय सचिवमा राखेका हुन् । स्नातकोत्तर दोस्रो वर्षमा अध्ययन गर्ने २८ वर्षीया घलानको कम्प्युटर, अंग्रेजी र नेपाली भाषा राम्रो छ ।

देवीमाया संस्थाले नै भाडामा लिएको कोठामा बस्छिन् । अपांगता भएकाहरूका निम्ति विभिन्न तालिम पनि सञ्चालन गर्छिन् । अरूका स्वकीय सचिव सांसदकोमा पुग्छन् तर प्रदेशसभा सदस्य घलान केही सहयोग आवश्यक परे देवीमायाकोमा पुग्छन् । ‘मैले राम्रो र ठिक मानिस स्वकीय सचिव पाएको छु,’ सांसद घलानले भने ।

जन्मँदै दुवै खुट्टा नभएकी घिस्रेर हिँड्ने घलान अहिले हेटौंडा स्कुल अफ म्यानेजमेन्टमा स्नाकोत्तर अध्ययन गर्दै छिन । अपांग सरोकार केन्द्र मकवानपुरकी सचिवसमेत रहेकी घलान अपांगता भएकोमा उनलाई अलिकति पनि हिनताबोध छैन । व्हिलचियर नपाउँदा हत्केलाले टेकेर स्कुल आउँदाको याद उनको मनमा अझै ताजै छ । उनले भनिन्, ‘अंग नभए पनि दिमाग हुन्छ, तर, त्यसका लागि परिवार र समाजको साथ चाहिन्छ ।’ अवसर पाए अपांगता भएकाले पनि केही गर्न सक्ने उनले बताइन् ।

बाबु जितबहादुर र आमा जमुनाको ६ जना सन्तानमध्ये चौथो सन्तानका रूपमा २०४८ फुस ५ गते जन्मिएकी घलानले समाजमा अझै पनि अपांग र सबलांगलाई हेर्ने दृष्टिकोण नबदलिएको भन्दै दुखेसो पोखिन् । कक्षा ८ सम्म अध्ययन गरेको हेटौंडा–३ स्थित बाल उज्ज्वल माविले ३० औं वार्षित्सवको अवसरमा उनीसहित २ जनालाई सम्मान गरेको थियो । पहिला उनको व्हिलचियर पनि थिएन । हातले टेकेर आउँथिन् । १४ वर्षपछि पनि विद्यालय आउँदा अपांगमैत्री वातावरण नदेख्दा उनले दुःख व्यक्त गरिन् ।

प्रकाशित : असार ३, २०७६ ०७:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चौपायाले हैरान

सडक सुरक्षाका लागि खटिएका ट्राफिक प्रहरीलाई छाडा पशुचौपाया व्यवस्थापन गर्न हम्मे । उपत्यकाका तीनवटै जिल्लामा उही समस्या । स्थानीय तह मौन ।
लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — टन्टलापुर घाम । धुलाम्य सडक । सवारी साधनको चर्को आवाज । थोत्रा गाडीले फ्याँकेको धुवाँ पनि सहनै परेको छ । बेलाबेलामा मुखको माक्स हटाउँदै सिठ्ठी फुक्नै पर्‍यो । घामपानी भन्नु छैन । ट्राफिक नियमको उल्लंघन गरी सवारी हाँक्ने चालक, यात्रुले सडकमा उभिएको ट्राफिक प्रहरीलाई नै गाली गरिरहेका हुन्छन् ।

सडक सुरक्षाका लागि बीचसडकमा खटिएका ट्राफिक प्रहरीको काम यत्तिमा टुंगिँदैन । सडकमा यत्रतत्र हिँडिरहेको पशुचौपायाकोगोठालो पनि लाग्नै परेको छ ।

‘सडक व्यवस्थापनसँगै मुख्य सडकबाट गाईवस्तु धपाउने काम गर्दै आएका छौं,’ महानगरीय ट्राफिक प्रहरी परिसर भक्तपुरकी असई निर्जला लामिछानेले भनिन्, ‘छाडा चौपायाले सहरको सुन्दरता बिग्रिँदै गएको छ ।’ दिनरात धुलो, धुँवा, हिलो झेल्दै सडक सुरक्षामा खटिएका ट्राफिक प्रहरीको काम पशुचौपाया धपाउने होइन । तर, गोठालो लाग्नुपर्ने बाध्यता आइलागेको उनी बताउँछिन् ।

पछिल्लो समय बूढा गाई, गोरु र साना बाछासमेत उपत्यकाका सडकमा बेवारिसे छोडिएको देखिन्छ । सडकमा छाडा छोडिएका चौपायाका कारण सहर कुरूप हुनुका साथै सडक असुरक्षित बन्दै गएको छ । दिनानुदिन बढ्दै गएका बेवारिसे चौपायाका कारण सडक दुर्घटनाको जोखिम बढेको प्रहरीको भनाइ छ ।

‘सडक व्यवस्थापनका लागि सडकमा खटिएका ट्राफिक प्रहरीले छाडा छोडिएका बाछाका कारण हैरानी खेप्नुपरेको छ,’ महानगरीय प्रहरी परिसर भक्तपुर प्रमुख एसपी सविन प्रधानले भने, ‘पछिल्लो समय चौपायाका कारण दुर्घटनाको जोखिम बढेको छ । रातको समयमा सडकमै पशुचौपाया बस्दा दुर्घटना हुने तथा साना सवारी चालकले नियन्त्रणमा लिन नसक्दा दुर्घटना हुने गरेको छ ।’

सडकको सुरक्षा र दुर्घटना न्यूनीकरणका सबै उपाय प्रहरीले मात्र गर्नुपर्छ भन्ने सोचका कारण समस्या बढी रहेको प्रधान बताउँछन् । ‘पेसागत मर्यादा, सडक अनुशासन, सडकको सभ्यतालाई बचाउने जिम्मा चालक, यात्रु, पैदलयात्रु, सडकसँग सम्बन्धित निकाय सबै जिम्मेवार हुनआवश्यक छ,’ उनले भने ।

उपत्यकाको तीनवटै जिल्लाका मुख्य सडक किनारा, डिभाइडरमा रोपिएका रुखबिरुवा छाडा छोडिएका चौपायाले खाएर नष्ट गरेको छ । विशेष गरी सूर्यविनायक–तीनकुने ६ लेन सडकको जडिबुटी, लोकन्थली, कौशलटार, गठ्ठाघर, थिमि, सल्लाघारी, सूर्यविनायक, जगाती क्षेत्र, पुरानो थिमि, सातदोबाटो, टेकु, गौशाला, बल्खु क्षेत्रमा अत्याधिक पशुचौपाया छोडिएको सवारी चालकहरू बताउँछन् ।
बल्खु क्षेत्रमा खेर फालिएका तरकारी खुवाउन बिहान गाईहरू छोड्ने, बेलुका लैजानेसमेत गरेको पाइएको सवारी चालकहरू बताउँछन् । ‘बीचसडकमा हिँडिरहेका चौपायालाई छल्न खोज्दा सवारी दुर्घटना हुन्छ,’ भ्यान चालक मार्सल विष्टले भने, ‘छाडा छोडिएका चौपायाका कारण सहर कुरूप देखिनुका साथैदुर्घटनाको जोखिम बढ्दो छ ।’

विशेष गरेर रातको समय सडकमै बसेका पशुचौपाया लखेटेर सवारी अघि बढाउनुपर्ने अवस्था रहेको प्रहरीको भनाइ छ । अरनिको सडकखण्डअन्तर्गत पर्ने काटेश्वर तीनकुने–सूर्यविनायक सडकमा छोडिएका बाछाहरू समातेर जंगलमा छोड्ने गरेको प्रहरीले जनाएको छ । ‘नगरपालिकाहरूको समन्वयमा पटक/पटक सडकमा छोडिएका बाछा जम्मा गरी जंगलमा पठाउने गरेको छ,’ महानगरीय प्रहरी वृत्त जगाती प्रमुख डीएसपी शिशु शर्माले भने, ‘सवारीसाधनको ठक्करका कारण दिनहुँजसो पशुचौपायाको सडकमै मृत्यु हुन्छ ।’ सडक दुर्घटनामा मृत्यु भएका कतिपय चौपाया सडकमै कुहिने र कतिपयलाई नगरपालिकाले व्यवस्थितगर्ने गरेको उनले बताए ।

उपत्यकाको तीनवटै जिल्लाको स्थानीय तहको प्रमुख चुनौतीको रूपमा छाडा छोडिएका चौपाया रहेको छ । व्यावसायिक पशुपालन वृद्धिसँगै छाडा बाछाको संख्या पनि बढेको छ । ‘गाईले बाछा जन्माएमा अनुत्पादक भनेर जंगलमा छाडिदिने र बूढा वस्तुभाउ गोठबाट धपाइदिने चलनले सडकमा बढेको हो,’ सूर्यविनायक नगर उपप्रमुख जुना बस्नेतले भनिन्, ‘यसरी छाडेका पशु पानीको खोजीमा
भौंतारिँदै सडक आसपास र बजारतिर आउने गर्छ ।’

नगरपालिकाले छाडा चौपाया व्यवस्थापनका लागि गाई फार्महरूको अनुगमन गर्ने, तथ्यांक संकलन गर्ने भने पनि जनप्रतिनिधिले नेतृत्व थालेको २ वर्ष बितिसक्दा अनुगमन हुन सकेको छैन ।स्थानीय सरकार सञ्चालन एने २०७४ मा स्थानीय तहले गर्ने कार्य मध्ये छाडा पशुचौपायाको नियन्त्रण तथा व्यवस्थापन गर्ने उल्लेख छ ।

प्रकाशित : असार ३, २०७६ ०७:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्