सौराहामा हात्तीलाई मेजमानी

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — सौराहा हात्ती सफारीका लागि विश्वमा ख्याति कमाएको पर्यटकीय क्षेत्र हो । रत्ननगर नगरपालिकामा पर्ने सौराहाको बाघमारा मध्यवर्ती सामुदायिक वनको कार्यालय अगाडि चौरमा सोमबार बिहान हात्ती नै हात्तीको जमघट थियो ।

पर्यटक डुलाउने धपेडीबाट केही बेर मुक्त भएर उनीहरूले मन पर्ने मिठा खानेकुरा खाए । रत्ननगरका मेयर नारायण वन नै अगाडि सरेर हात्तीहरूलाई खानेकुरा खुवाए । धान, नुन र भेलीलाई हरियो घाँसमा बेरेर बनाएको डल्लो अर्थात् कुची हात्तीले मेयर बनको हातबाटै तानेर मिठो मान्दै खाए । मेयरले कुचीमाथि बन्दा, फर्सी पनि थपिदए । सोमबार विश्व हात्ती दिवस परेको थियो । सौराहा क्षेत्रका विभिन्न चार संस्थाले संयुक्त रूपमा आयोजना गरेको कार्यक्रममा मेयर बनले हात्तीलाई कुची दिएर कार्यक्रम उद्घाटन गरे । त्यसपछि त्यहाँ भेला भएका स्थानीय र पर्यटकसम्मले हात्तीलाई खाने कुरा दिए ।


भिनु धामी १६ जना चिनियाँ पर्यटक बोकेर पोखरबाट आइतबार सौरहा आएका थिए । साँझ उनीहरू हात्ती चढेर जंगल घुमे । बिहान राप्ती नदीमा डुंगा सयर गरे । ‘आज नै हात्तीलाई खानेकुरा खुवाउने पिकनिक जस्तो कार्यक्रम छ भन्ने जानकारी गराइएको थियो । चिनियाँहरूले त्यो पनि हेरौं भनेपछि उनीहरूलाई ल्याएर म यहाँ आए’ पथप्रदर्शक भीनु धामीले भने ।


सौराहासँग हात्ती अटुट रुपमा जोडिएको छ । ‘यहाँको पर्यटन उकासेकै हात्तीले हो । त्यसैले हामीले हात्ती दिवसको सन्दर्भमा कार्यक्रम गरेर हात्तीलाई के कस्ता खानेकुरा के कसरी खुवाइन्छ भनेर देखाउन खोजेका हौं’ आयोजकमध्ये सौराहाको युनाइटेड हात्ती सहकारीका अध्यक्ष ऋषि तिवारीले भने । बाघमारा मध्यवर्ती सामुदायिक वनका अध्यक्ष जितु तमाङ हात्तीका कारणले नै वन क्षेत्रको पर्यटन पनि फष्टाएको बताउँछन् ।


‘०५३ सालको भदौ २३ मा पाँचवटा हात्ती छिराएर बाघमारा मध्यवर्ती सामुदायिक वनका पर्यटनको सुरुवात भएको हो । अहिले हात्ती सफारीबाटै बाघमाराले वर्षमा डेढ करोड रुपैयाँको हाराहारीमा आम्दानी गर्दछ’ बाघमाराका अध्यक्ष तमाङले भने । त्यसैले हात्ती समाजको सम्वृद्धिसँग पनि जोडिएको उनले बताए । सौराहामा मात्रै पर्यटक डुलाउने सहकारीका ५५ र अन्य निजी होटलकासमेत गरेर ६० हात्ती रहेका छन् ।


राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष सौराहा कार्यालयबाट प्राप्त विवरण अनुसार नेपालभर २५० को हाराहारीमा घरमा पालिकाएका हात्तीहरू छन् । त्यसैगरी नेपालभर दुई सयको हाराहारीमा जंगली हात्तीहरू छन् । कोषका अनुसन्धान अधिकृत बाबुराम लामिछाने स्वभावका हिसाबले जंगली र घरमा पालिएका हात्तीहरू खासै फरक नभएको बताउँछन् । हात्तीहरू घरपालुवा भइनसकेको र मान्छेको नियन्त्रणमा मात्रै रहेको उनले बताए ।


त्यसैले हात्तीसँग नजिक हुँदा विशेष सजग र हात्तीमैत्री हुनु पर्ने उनले बताए । हात्तीको यस्तो स्वभावका कारण पर्यटनमा हात्तीलाई प्रयोग गर्न नहुने बहस पनि विश्वव्यापी रूपमा बढेको छ । ‘तर चितवनको सन्दर्भमा हात्ती सफारी नै ठप्प गर्न मिल्ने अवस्था रहेन । तर हात्तीको आहार र व्यवहारलाई ख्याल राखेर कामहरू गर्नुपर्ने भएको छ । हात्तीलाई अनावश्यक दुःख दिइएको छैन भन्ने सन्देश विश्वव्यापी बनाउन आवश्यक छ’ उनले भने ।


वन्यजन्तुको शिलस्वभावका विषयमा अनुसन्धानमा संलग्न लामिछानेका अनुसार एउटा वयस्क हात्तीले दैनिक २५० देखि ३५० केजीसम्म हरियो घाँस खान्छ । दुई सय लिटर पानी खान्छ । जंगली अवस्थामा हात्ती सयदेखि तीन हजार वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा विचरण गर्ने गरेको भेटिएको उनले बताए । ‘त्यसैले हात्तीको आहारा र स्वभावलाई ख्याल राखेर मान्छेले त्यही अनुरूपको व्यवहार गर्नुपर्ने हुन्छ,’ लामिछानेले भने ।


एउटा हात्ती आठदेखि १० वर्षको हुँदा प्रजनन् कार्यमा सक्रिय हुन्छ । हात्तीको गर्भकाल २२ महिना लामो हुन्छ । एक पोथी हात्तीले जीवनकालमा पाँच ६ वटासम्म बच्चा जन्माउने उनले बताए । ‘त्यसैले गर्दा हात्तीको संख्या द्रुत गतिमा बढ्न सक्दैन । संरक्षण प्रभावकारी भएन भने हात्ती लोप हुन बेर लाग्दैन,’ उनले भने । संसारमा कुनै बेला हात्तीका ७० प्रजाति थिए । अहिले अफ्रिकी र एसियाली गरेर दुई प्रजाति मात्रै छन् ।


‘पर्यटनमा हात्तीको प्रयोगले समुदायलाई र हात्तीलाई जोड्ने काम गर्दछ । यसबाट हात्ती जोगाउनु पर्दछ भन्ने भावना सर्वसाधरणमा जाग्छ,’ रत्ननगरका मेयर बनले भने । हात्ती सहकारीका अध्यक्ष ऋषि तिवारी पर्यटनमा प्रयोग भएका हात्तीको स्याहारको सन्दर्भमा पहिलाभन्दा धेरै राम्रो सुधार भएको दाबि गर्दछन् । आहारादेखि स्वास्थ्य उपचारको विषयमा हात्तीधनी धेरै नै सजग हुन लागेको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७६ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

डेढ महिनादेखि प्रदेशसभा बैठक बस्न सकेन

सुवास बिडारी

मकवानपुर — सरकारले बिजनेस दिन नसक्दा प्रदेशसभा बैठक डेढ महिनादेखि बस्न सकेको छैन  । असार १२ मा आर्थिक वर्ष ०७६/७७ को बजेट पारित भएर स्थगित बैठक बिजनेस नहुँदा स्थगित रहेको छ  ।

हाल विभिन्न विभिन्न समितिमा पाँचवटा विधेयक प्रदेशसभाबाट छलफलमा पठाइएको छ । तीनवटा विधेयकमाथिको छलफल सकिएको छ भने एउटामाथि जारी रहेको छ ।

प्रदेशसभाको बैठक तत्काल बोलाउन आवश्यक बिजनेस सरकारले दिन नसकेको प्रदेश ३ का सभामुख सानकुमार श्रेष्ठले बताए । ‘बजेट ल्याएर स्थगित भएको प्रदेशसभाको बैठकमा अविरल वर्षात्का कारण हामीले राख्न सकेनौं । तर, अहिले तत्काल बैठक बोलाउन हामीलाई समस्या परिरहेको छ । प्रदेशसभा सञ्चालनका लागि आवश्यक बिजनेस छैन ।’ सभामुख श्रेष्ठका अनुसार सरकारले भर्खरै दुईवटा विधेयक प्रदेशसभामा दर्ता गराएको र पाँचवटा विधेयक विभिन्न समितिमा रहेको छ ।

सभामुख श्रेष्ठले भदौ पहिलो साता प्रदेशसभाको बैठक राख्ने गरी तयारी अगाडि बढाइरहेको भए पनि हालसम्म मितिको कुनै टुंगो नलागेको बताए । ‘सरकारसँग प्रदेशसभा बैठकको मिति तोक्नका लागि आन्तरिक छलफल भइरहेको छ । भदौको दोस्रो साताभित्रमा बैठक राख्ने गरी हामी आन्तरिक तयारीमा जुटेका छौं,’ उनले भने ।


प्रदेशभित्र राष्ट्रिय वनको संरक्षण र सुव्यवस्था गर्न बनेको विधेयक, प्रदेशभित्र औद्योगिक व्यवसाय स्थापना तथा सञ्चालन गर्न बनेको विधेयक र प्रादेशिक व्यापार व्यवसाय सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक प्रदेशको उद्योग पर्यटन वन तथा वातावरण समितिमा रहेको छ । मदनकुमार भण्डारी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक शिक्षा स्वास्थ्य र कृषि समितिमा र प्रदेश सूचनाको हक सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक प्रदेश मामिला समितिमा रहेको छ ।


प्रदेश सरकारले प्रदेश सवारी तथा यातायात व्यवस्था ऐन २०७५ लाई संशोधन गर्न बनेको विधेयक र सार्वजनिक, निजी, सहकारी साझेदारीको सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक प्रदेशसभा दर्ता गराएको छ । प्रदेशसभाअन्तर्गत शिक्षा स्वास्थ्य र कृषि समितिमा रहेको मदनकुमार भण्डारी स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानको सम्बन्धमा व्यवस्था गर्न बनेको विधेयक दफाबार छलफल सकिएको समितिका सभापति घनश्याम दाहालले जानकारी दिए । ‘अब समितिमा कुनै पनि विधेयक छैन । हामीले दफाबार छलफल गरेर प्रतिवेदनसहितको विधेयक प्रदेशसभामा पेस गर्ने तयारी गरेका छौं,’ दाहालले भने ।

प्रकाशित : श्रावण २८, २०७६ ०९:०४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT