बिकेनन् मुढा, बन्दी निराश

कैद भुक्तानसागै ब्यवसायिक काम थालेका बन्दीले बनाएका मुढा राख्ने ठाउाको अभाव
हरिराम उप्रेती

गोरखा — तीन महिनाअघिसम्म मुढा बुनेर बजार पठाउन गोरखा कारागारभित्र कैदीबन्दीबीच हानथाप चल्थ्यो । सीप सिकेर पोख्त भएकाहरूले दुई दिनमा एउटा मुढा तयार पार्थे । सीप सिक्न इच्छुकले बाँस ताछ्ने र रङरोगन गर्ने सहायक कामसँगै विस्तारै बुन्न मेलो ल्याउँथे । 

गोरखा कारागारमा मुढा तयार पार्दै कैदीबन्दी । तस्बिर ः कान्तिपुर

केही दिनयता उनीहरूले मुढा बनाउने काममा जाँगर चलाएका छैनन् । फुर्सदिला बस्छन्, बुन्दैनन् । तयारी अवस्थाका पाँच सयभन्दा बढी मुढा कारागार परिसरमै थन्किएका छन् । मुढाले बजार नपाएपछि समस्यामा परेको चौकीदार गोपाल बरामले बताए । ‘मुढा बिक्न छाडेको दुई महिना भयो,’ उनले भने, ‘व्यापारीसँग कन्ट्याक गरेर गोरखादेखि नारायणगढ बजारसम्म पठाउँथ्यौं । अहिले व्यापारीले बिक्दैन भनेर लान आनाकानी गरेका छन् ।’

Citizen

दुई महिनाअघिसम्म मासिक ४/५ सयवटाभन्दा बढी मुढा बिक्री हुने गरेको थियो । कुनै–कुनै वर्ष मागअनुसार तयार पार्नै हम्मेहम्मे पनि पर्थ्यो । अहिले मुस्किलले मासिक सयवटा हाराहारी बिक्री हुने गरेको छ । ‘तयारी अवस्थाका चार पाँच सय स्टक छन्, राख्ने ठाउँ छैन,’ बरामले भने, ‘धेरै तयार पारेर पनि के गर्नु, खुला ठाउँमा छाडे पानी परेर कुहिएला भन्ने पीर हुन्छ, मुढा नबिकेको समस्या जेलरसापलाई पनि जानकारी गराएका छौं, अहिले तयार भएको बिक्री नहुँदासम्मका लागि काम रोकेका छौं ।’ कच्चापदार्थ किन्ने र उत्पादित मुढा बजारसम्म पुर्‍याउने व्यवस्था आफूहरूले मिलाउँदै आएको उनले बताए ।

यहाँका कैदीबन्दीले मुढा बुनेरै मासिक ५ हजारदेखि २० हजार रुपैयाँसम्म कमाइ गर्दै आएका थिए । ‘चियापानी खान सजिलो थियो,’ जेल जीवन बिताइरहेका चेतबहादुर भुजेलले भने, ‘बचेको पैसा बालबच्चा, परिवार भेट्न आउँदा हातमा राखिदिन्थें । मुढा नबिकेपछि परिवारलाई पैसा दिन नपाएको पनि दुई महिना भयो ।’

मुढा बिक्री नभएपछि बनाउने जाँगर हराएको उनले बताए । मुढा बुन्नमा तल्लीन भेटिने कैदीबन्दी हिजोआज खेलेर र गफिएर दिन कटाउन थालेका छन् । ‘एक–दुईवटा मुढा लैजान कारागारमै पनि मान्छे आउँथे, यहाँ आएर किन्दा बजारमा भन्दा २०–३० रुपैयाँ फरक पर्छ,’ भुजेलले भने,‘ बजारभन्दा यहाँ तयार पारेको गुणस्तरीय मुढा सात आठ वर्षसम्म टिक्छ ।’

कारागारमा तयार भएको मुढा चार सयदेखि आठ सय र डाइनिङ टेबल १० हजारदेखि १६ हजार सम्ममा बिक्री हुने गरेको चौकिदार बरामले बताए । ‘साइज अनुसार भिन्न–भिन्न मूल्य छन्,’ उनले भने । बाँस, टायर, धागो वीरगन्ज, चितवनबाट लगायतका सहरबाट ल्याएर यहाँका कैदीबन्दीले मुढा तयार पार्थे । उक्त मुढा बनाउने कच्चापदार्थ भने आफ्नै लगानीले किन्ने गरेको उनले सुनाए ।

३५ क्षमताको पुरुष कक्षमा क्षमताभन्दा बढी ९३ जना छन् । तीमध्ये आधाजसोले मुढा बुनेरै दिन काट्ने गरेका थिए । ‘अहिले क्यारेमबोड खेलेर दिन कटाउनुपर्ने अवस्था छ,’ चौकिदार बरामले भने । एउटा मुढा बिक्री हुदाँ सयदेखि डेड सयसम्म नफा हुने गरेको थियो । एउटै टायरको ३० रुपैयाँ पिस पर्ने उनले बताए । ‘बाँसहरू चाहिँ यतैको गाउँबाट मगाउँछौं, रसी बजारमा पाइन्छ, मुढा बनाउनेले माग गरेअनुसार सामान ल्याइदिने गरेका छौं,’ बरामले भने ।

अन्य सीपमूल तालिमको कैदीबन्दीलाई आवश्यकता परेको उनले बताए । ‘६ महिना जति ढाकाको बुन्ने तालिम पनि दिइएको थियो, ६ महिने तालिम पर्याप्त भएन,’ बरामले भने, ‘पोख्त हुने गरेर सिकाए फुर्सदिलो समयमा ढाका बुनेर पनि राम्रो आम्दानी हुन्छ ।’ टेलरिङको तालिमको पनि उनीहरूले माग गरे ।

पुरुष कक्षमा क्षमताभन्दा बढी कैदीबन्दी हुँदा सुत्न समस्या परेको यहाँका कैदीबन्दीको गुनासो छ । चैत महिना सुरु भएपछि खानेपानीको पनि समस्या रहेको उनले सुनाए । ‘लाइनको पानी कहिले आउँछ कहिले आउँदैन,’उनले भने, ‘दुई–तीन दिनयता केही मान्छे थपिए, अहिले सुत्ने ठाउँको पनि अभाव छ, नयाँ आएकाहरू खाना खाएर सफा गरेपछि त्यही ठाउँ ओछ्यान लगाएर सुत्ने गरेका छन् ।’

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७६ १०:२४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पोल गाडेको चार वर्षमा बत्ती

नवीन पौडेल

नवलपुर — नगरपालिका घोषणा भएपछि बिजुलीको उज्यालोमा बस्न पाउने देवचुली–६ कीर्तिपुरका स्थानीयको आशा चार वर्षपछि पूरा भएको छ । पोल गाडेर तार टाँगेको चार वर्षमा बल्ल बिजुली आएको हो ।

‘नगरपालिकावासी हो भन्नसमेत लाज लाग्ने अवस्था भएको थियो,’ स्थानीय नवराज रानाले भने, ‘नगरपालिका र नेता देखेर दिक्क लागेको थियो । भोट माग्दा पोल गाड्यौं अब चुनाव जितेको एक महिनाभित्र लाइन जोड्छौं भनेका थिए, पोल ढल्न थालेपछि भए पनि बल्ल लाइन आयो ।’ पूर्व–पश्चिम राजमार्गको दलदलेदेखि झण्डै ७ किमि दूरीमा रहेको कीर्तिपुर गाउँमा करिब १ सय ५० घरधुरी छन् । गाउँमा बिजुली आउने भएपछि गाउँलेले कतिपय पोल बोकेरै पुर्‍याएका थिए । विद्युत् सेवा सुचारु गरिए पनि चार वर्षअघि गाडिएका धेरै पोल बांगिएका र ढलेका छन् । कतिपय पोल खोलाले बगाएको छ ।

विद्युत् कार्यालय कावासोतीले ट्रान्सफर्मर अभावका कारण लाइन जोड्न ढिला भएको जनाएको छ । ढिलै भए पनि बिजुली आएपछि गाउँले खुसी छन् । गाउँमा बिजुली आएपछि कुटानीपिसानी र सामान्य विद्युतीय कामका लागि दलदले बजार जानुपर्ने बाध्यता हटेको छ । बिजुली नहुँदा केही परिवारले सोलार बत्ती राखेका थिए भने अधिकांश परिवार टुकीको भरमा थिए । देवचुली–६ का वडाध्यक्ष मीनबहादुर सोतीले लगातारको दबाबले मात्रै बिजुली आएको बताए । ‘विद्युत् सेवा नभएकाले नगरवासी भन्नै लाज मान्नुपर्ने अवस्था अब हट्यो,’ उनले भने, ‘अब ढलेका पोल मर्मत गर्दै सबैका घरमा बत्ती पुग्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ ।’

बल्ल विद्युत् सेवा विस्तार भइरहेको नगर क्षेत्रमा अझै शिक्षा, स्वास्थ्य र सडकलगायतका आधारभूत सुविधा पर्याप्त छैन । ‘नगरपालिका घोषणा हुँदा गाउँमा विकासको मूल नै फुट्छ भन्ने सोचेका थियौं तर चार वर्ष बितिसक्दा समेत गाउँको मुहार फेरिएन’, स्थानीय दिनेश मगरले भने । नगरपालिका घोषणा गर्न बजारका नेताले जनसंख्या र भूगोल पुर्‍याउनका लागि हामीलाई समेत मिसाए, विकास हुने आशा जगाए तर अहिलेसम्म केही फरक महसुस गर्न पाइएन, उनले भने ।

गाउँमा कक्षा ५ सम्म मात्र अध्ययन हुने विद्यालय छ । कक्षा ६ पढ्नका लागि करिब २ घण्टा हिँडेर दलदले आइपुग्नु पर्ने बाध्यता छ । पूर्वाधारबिनाको घोषणाले ग्रामीण बस्तीमा करको दायरा मात्र बढेको स्थानीयले महसुस गरेका छन् । कर मात्र लिने तर सुविधा नदिने भएपछि नगरपालिका भएको महसुस गर्न नसकेको स्थानीयको गुनासो छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३, २०७६ १०:२२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT