द्वन्द्वपीडितका गुनासैगुनासा

प्रतीक्षा काफ्ले

स्याङ्जा — तात्कालीन सरकार र विद्रोही पक्षबीच भएको द्वन्द्वमा प्रभावित बनेका पीडितले आफूलाई राज्यले सम्बोधन नगरेको गुनासो गरेका छन्  । हिजोको विद्रोही दल अहिले सरकारमा भएपनि पीडितलाई न्याय दिलाउन चासो नदिएको भन्दै गुनासो गरेका हुन्  ।

अर्जुनचौपारी गाउँपालिका–३ रापाकोटका ३४ वर्षीय अर्जुन काफ्ले द्वन्द्वपीडित हुन् । जनयुद्धको समयमा तत्कालीन राज्य (सेनाको कुटाइबाट) पक्षबाट घाइते भएका थिए । अर्जुनचौपारीको रिमालफेदीस्थित बाटोमा हिँड्ने क्रममा ०६१ सालमा आर्मीको कुटाइबाट गम्भीर घाइते भएका उनी १४ दिनसम्म बेहोस भए ।


हालसम्म राज्यबाट एक रुपैयाँसमेत राहात नपाएको गुनासो उनको छ । ‘राज्य मात्र नभई कुनै पनि संघरसंस्थाबाट सहयोग मिलेको छैन’ उनले भने, ‘तत्कालीन विद्रोही पक्ष अहिले सरकारमा छ । यसले द्वन्द्वपीडितका लागि केही गर्न जरुरी छ । तर, पुराना घाउँ बिर्सिएर हाम्रो नेतृत्व समालेका तिनै व्यक्ति सत्तामा पुगे र पनि हामीलाई कुनै राहात मिलेको छैन ।’


उनले अहिले पनि नियमित औषधि सेवन गरिरहेको बताउछन् । दुवै हात भाँच्चिएका थिए । आफू घाइते भएपश्चात् सोही पीडाले बाबुको मृत्यु भएको बताउँदै अर्जुनले भने, ‘मेरै कारण अहिले आमा पनि मानसिक रोगी बन्नुभएको छ । आमा र मेरो जीवन औषधिको भरमा बाँचिरहेको छ ।’ पूर्व लडाकुसमेत रहेका उनी म्याग्दीको बेनीबजार, रुकुमको खाराचौकी, स्याङ्जाको वालिङ चौकी, गोरखाको तार्कुकोटलगायतका एकदर्जन लडाइँमा सहभागी भएका थिए ।


तत्कालीन विद्रोही पक्ष र सरकारबीच शान्ति सम्झौता भएपश्चात् प्रवेश गरेका माओवादीले ठूलो अवसर पाए पनि युद्धमा ज्यानको बाजी राख्दै होमिएका लडाकु अवसरबाट वञ्चित हुनुपरेको उनको गुनासो थियो । ‘पार्टीमा योगदान पुर्‍याएको भन्दा पनि नेताको चाकडी गरेकै कारण चैते माओवादीले अवसर पाएका छन्’ उनले दोहोर्‍याए, ‘नयाँले फाइदा मात्र लुटे तर हामी इमानदार कार्यकर्ता बन्न खोज्दा अवसरबाट पिछडियौं ।’


तत्कालीन सरकार र विद्रोही पक्षबीच शान्ति सम्झौता भएको १२ वर्ष बितिसक्दासमेत राज्यले सम्बोधन नगर्नु आफैंमा लज्जास्पद रहेको उनको भनाई छ । ‘सरकारप्रति पीडा त तब मात्र हुन्छ । जब हामीलाई युद्ध लड्न उक्साउनेहरू सत्तामा पुग्छन् र हामीलाई बिर्सन्छन्,’ उनले थपे । द्वन्द्वमा घाइते भएपश्चातको जीवनी संघर्षमय रहेको उनले बताए ।


मग्याम चिसापानी (साविक गाविस) ९ का भोजराज लम्साल २०६० साल पौष १८ गतेबाट वेपत्ता पारिएका दाजु ज्ञानबहादुर लम्सालको सास या लासको खोजीमा धेरै भौतारिए । तर, उनले दाजुकोबारे कुनै पनि प्रमाण फेला पार्न सकेनन् । दाजुको सास र लाशको खोजीमा सरकारलाई बारम्बार आग्रह गरेतापनि आज सम्म कुनै संकेत नपाउनु सरकारले वेपत्ताको वेवास्ता गरेको आरोप उनले लगाए ।

‘स्थानीय शान्ति समिति दाजुको खोजी गरिदिनुस भन्न जाने ठाउँ थियो अव त्यो नै नरहेपछि कहाँ जाने’ उनले गुनासो पोखे । वेपत्ता पारिएका व्यक्तिको यर्थाथस्थिति पत्ता लगाउनको लागि गठित वेपत्ता छानविन आयोगले बारम्बार उजुरी संकलन गरेपनि देखावटी मात्र रहेको बताउदै उनले भने, ‘अव सरकार प्रति आशा टुटिसक्यो’ आफू विदेश जाने बेलामा काठमाण्डौसम्म पुयाउन साथमा हिडेका आफ्नै सहोदर दाई ज्ञानबहादुर घरमा फकर्ने क्रममा काठमाण्डौको कालीमाटीबाट वेपत्ता पारिएका थिए । तत्पश्चात हालसम्म अज्ञात रहेका उनका दाजु जिउदो वा मरेको भन्ने कुनै खबर नभएकोले सरकारलेसमेत यथार्थ स्थिति पत्ता लगाइदिन नसकेको भन्दै गुनासो पोखे ।


‘वेपत्ताको परिवारलाई सरकारले रातहस्वरुप उपलब्ध गराउने भनेको दश लाख रुपैया त पाइयो । तर, पैसाले के गर्ने आफ्नो दाजु नै नभएपछि । पैसाभन्दा पनि सरकारले चाडो वेपत्ता परिवार खोजतलास गरिदियोस भन्ने आग्रह हो ।’ उनले सरकारले १० लाख रुपैया दिएर वेपत्ता परिवारको आशा टुटाइदिएको बताए । उनीहरूको जस्तो गुनासो पुतलीबजार नगरपालिका–३ का पूर्णबहादुर विकको पनि छ । ०६१ फागुन ११ गते भाइ पृथ्वी गौतम कामको सिलसिलामा पर्वत जिल्ला जाने क्रममा तत्कालीन सरकारपक्षबाट गोली हानी हत्या गरिएको थियो ।


‘भाइको हत्या भएको यतिका वर्ष बित्यो तर सरकारले अहिलेसम्म हामीलाई सम्झिएन’ उनले भने, ‘व्यक्ति नसम्झिए पनि द्वन्द्वको बेला ज्यान आहुति दिनेहरूको घरमा आएर स्मरण गरिदिए मात्र पनि पुग्ने थियो ।’ उनको पनि माथी उल्लेख गरिएका व्यक्तिकोभन्दा भिन्न गुनासो छैन । ‘तत्कालीन माओवादीको सरकारमा हुँदा जति आशा र अपेक्षा थियो त्यति नै निराश बनेका छौं,’ उनले भने ।


भीरकोट नगरपालिका बानेथोककी बुद्धमाया विकले सरकारले बारम्बार निवेदन माग गरेर पिडितलाई झन् पिडा बल्झाइदिने काम गरेको बताइन । ०५९ वैशाख २ गते सप्तरीको लाहानमा वेपत्ता भएकी २० बर्षिय छोरी जुना विक हालसम्म वेखबर रहेको भन्दै निराश मुद्धामा उनले भनिन, ‘अव त राज्यले कानमा तेल नहाली खोजी गरिदिए पनि हुन्थ्यो ।’


उनले छोरीकोबारेमा अझैपनि केही खबर आउछ कि भन्ने आश जागिरहने बताइन् । जिल्लाका अधिकाशं वेपत्ता परिवारको समस्या राज्यले १० लाख रुपैया राहात दिएपछि अव खोजतलास गरिदिन्न भन्ने हो ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ ११:५८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पेन्सन झिक्न बोकिएर

निसीखोला गाउँपालिका–६ की ८६ वर्षीया तिलजा बुढा छोरीको पिठ्युँमा बोकिएर सदरमुकाम आएकी हुन्
प्रकाश बराल

बागलुङ — श्रीमानका नाउँको पेन्सन बुझ्न निसीखोला गाउँपालिका–६ की ८६ वर्षीया तिलजा बुढा छोरीको पिठ्युँमा बोकिएर सदरमुकाममा आएकी छन् । निसीदेखि सदरमुकाम बागलुङ आइपुग्न उनलाई दुइ दिन लाग्यो । श्रीमान भारतीय सेनामा थिए । उनी दिवंगत भएपनि पेन्सनले बुढालाई ठूलो भर छ ।

तर, उक्त पेन्सन तोकिएको बैंकबाट मात्र लिन पाउने व्यवस्थाले भने उनी हैरान छिन् । सैनिक बोर्डले गत वर्षदेखि पेन्सन बैंकमा पठाउने निर्णय गरेको थियो । यसअघि वर्षको दुई पटक सदरमुकाममा आएर नियमित पेन्सन बुझेकालाई बैंकमा पठाएपछि झनै समस्या परेको गुनासो बढेको छ ।

तोकिएको बैंक नजिकमा नभएपछि सदरमुकाम धाउनुपर्ने बाध्यता एकातर्फ थियो, पेन्सन क्याम्पसमा पुगेर हरेक बर्ष आफू जिवितै भएको प्रमाण र सिफारिस समेत बुझाउनु पर्दा अर्को झण्झट भएको उनले गुनासो गरिन् ।


यसअघि सदरमुकामस्थित सैनिक बोर्डमा आएर उनले पट्टा देखाएपछि पेन्सन पाउँथे । बोर्डको कागजात मिलाएपछि मात्र फेरी बैंकमा घण्टौं लाईन बसेर खाता ‘अपडेट’ गर्नुपर्ने झण्झट उनीहरूलाई परेको हो । पेन्सन पाउनका लागि सदरमुकाममा मात्र शाखा भएको एसबिआई र एभरेष्ट बैंक तोकिएको छ ।

हरेक बर्षको एकपटक पेन्सनकर्ता जिउँदै छु भन्ने प्रमाण जुटाउन सैनिक बोर्डमा अनिवार्य आउनुपर्ने व्यवस्थाले सास्ती भोग्नु परेको हरिचौरका ८१ बर्षिय टेकबहादुर खत्रीले गुनासो गरे । बोर्डले भारतीय बैंक सँग कारोवार भएका एसबिआई र एभरेष्ट बैंकमा मात्र खाता खोल्ने सुविधा दिएको छ । नियमित सदरमुकाम आउन साथी चाहिने, सदरमुकाम आउजाउ गर्न हजारौं खर्च हुने समस्याले बुढाबुढी निरास भएका हुन् । बैंकमा आएर सबै रकम एकैपटक झिक्न पनि नपाउने व्यवस्था छ । बोर्डले एक पटकमा एकलाख रुपैयाँ भन्दा धेरै रकम झिक्न नदिएपछि पटक पटक सदरमुकाम धाउन बाध्य भएको बुढाले गुनासो गरिन् ।


एक बर्षदेखि जिल्लाका सबै स्थानीय तहमा बाणिज्य बैंकका शाखा पुगेका छन् । उनीहरूमा पैसा पाउने व्यवस्था नभएपछि उनीहरूले सदरमुकाममै आउन परेको हो । बोर्डले भने पेन्सन बितरणको समयमा धेरै जनशक्ति लागेको, बुढाबुढीको पैसा ठगिने वा चोरिने समस्या हुने गरेकोले बैंकमा खाता खुलाएको बताएको छ ।

केही समय अघि भारतीय सेनाका समाजकल्याण प्रमुख बागलुङ आएर बैंकबाट पेन्सन बितरण घोषणा गरेका थिए । उक्त घोषणापछि पेन्सन खातामा पठाउन थालेको हो । बोर्डमा दर्ता भएर पेन्सन थाप्ने धौलागिरी अञ्चलका ७ हजार भन्दा धेरै छन् । क्षेत्रगत आधारमा बागलुङ, पर्वत र म्याग्दीकालाई १२ दिन सम्म लगाएर पेन्सन वितरण गरिन्थ्यो । यहाँबाट बर्षमा ७० करोड रुपैयाँ बढी रकमको पेन्सन वितरण हुने गरेको छ । पेन्सन क्याम्पस संचालनको बेला बागलुङमा मेला समेत लाग्थ्यो ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७६ ११:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT