गाउँमै रोजगारीले खुसी

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — मालारानी गाउँपालिका–५, बाँगीकी विष्णुकुमारी केसीले गाउँकै डाँडाखर्क जोडने सडकमा काम पाएकी छन् । ‘सडकमा खाल्टा पुर्ने, नाली काट्ने, ढुंगा बोक्ने काम गरिरहेका छौं,’ उनले भनिन्, ‘सरकारी ज्यालामा काम पाउँदा खुसी लागेको छ ।’

बेरोजगार हुँदा गफ गरेर समय बित्थ्यो । बिहान र बेलुका घरको काम हतारहतार सकेपछि ९ देखि ४ बजेसम्म रोजगारी पाएपछि खुसी लागेको केसीले बताइन् । खनकी सावित्रा खनाल पनि घर नजिकैको सडकमा काम पाएपछि दंग छिन् । ‘सरकारले हामीलाई सधैं रोजगारीको व्यवस्था गरिदेओस्, हामी काम गर्न सधैं तयार छौं,’ उनले भनिन् ।

६ स्थानीय तहमध्ये मालारानी गाउँपालिकामा प्रधानमन्त्री स्वरोजगर कार्यक्रम सुरु भएपछि बेरोजगारले काम पाएका छन् । ३० दिने रोजगारीमा सडकको नाली काट्ने, भल तर्काउने, एक वडाबाट अर्को वडासम्म पुग्ने सडकको काम गरिरहेका छन् । गाउँपालिकाका ९ वटै वडामा पोखरी निर्माणलगायत काममा १ सय ७२ जनाले काम पाएका हुन् । काम गरेबापत उनीहरूले दैनिक ५ सय १७ रुपैयाँ ज्याला पाउँछन् । मालारानीमा बेरोजगार सूचीकृतको संख्या ३ हजार ७ सय २८ रहेको छ ।

स्वरोजगारका लागि मालारानीमा मात्रै ३८ लाख रुपैयाँ बजेट परेको छ । एउटा वडाबाट अर्को वडा जोड्ने र आन्तरिक रिङरोडका सडकमा भेल तर्काउन नाली काटने र पर्खाल लगाउने काममा खटिएको गाउँपालिका अध्यक्ष बालकृष्ण आचार्यले बताए । वर्षामा भेलले सडक खोल्ने र बिगार्ने समस्या छ । नाली काटेर भेल सडकमा आउनबाट छेकेपछि सडक बिग्रनबाट जोगिन्छ ।

गाउँमा आवश्यकताअनुसार पोखरी निर्माण गरिँदै छ । वर्षाको आकासे पानी संकलन गरी हिउँदमा सिंचाइ गर्न पोखरी निर्माण गर्न लागिएको अध्यक्ष आचार्यले बताए । आफ्नै गाउँमा रोजगारी पाएपछि बेरोजगार अहिले खुसी छन् । एउटा वडामा ४ देखि ५६ जनासम्मलाई आवश्यकताअनुसार काममा खटाइएको छ । सबैभन्दा धेरै वडा–४ मा ५६ जनाले काम गरिरहेका छन् । ग्रुपमा विभाजन गरेर बाटाका काममा लगाइएको छ । वडाभित्रका गाउँमा ४ वटा पोखरी निर्माणको काम भइरहेको छ ।

प्रधानमन्त्री स्वरोजगार कार्यक्रमअन्तर्गत छत्रदेव गाउँपालिकामा ३६ लाख रुपैयाँ बजेट परेको छ । कार्यक्रम संचालन गर्न तयारी गरिएको छ । भूमिकास्थान नगरपालिकामा १ सय ९० जना छनोट गरिएको छ । केही दिनमा काम पाउनेछन् । शीतगंगा नगरपालिकामा ४५ लाख, पाणिनिमा ३६ लाख रुपैयाँ बजेट आएको छ । मंगलबार १ सय २० जनालाई काममा खटाउने तयारी छ । सन्धिखर्क नगरपालिकामा ५२ लाख बजेट छ । यहाँ कामदार छनोट प्रक्रिया अघि बढेको छ ।

सडकलाई कम प्राथमिकता
रोल्पा– त्रिवेणी गाउँपालिकामा नयाँ सडक निर्माण योजनाबारे छलफल भएको छैन । ‘गाउँपिच्छे सडक खन्ने चलनले ठूलो आर्थिक क्षति भयो,’ गाउँपालिका अध्यक्ष शान्तकुमार वलीले भने, ‘पुराना सडक मर्मत गर्न र अन्य क्षेत्रमा बजेट खर्चिने योजना बनाइरहेका छौं । नयाँ सडक खन्ने काम अब सकियो ।’

विगतमा सडक खन्ने कार्यमा बजेट खर्च गरे पनि अब कृषि, पर्यटन, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारी क्षेत्रमा बजेट खर्च गर्नेबारे जनप्रतिनिधिबीच छलफलभइरहेको उनले बताए । पूर्वाधार निर्माणका योजना सम्पन्न गर्न सजिलो भएको अनुभव सुनाउँदै अध्यक्ष वलीले यस्ता योजनामा आफ्नै कार्यकर्ता र ठेकेदारले बढी चासो देखाएको बताए ।

‘काम चाँडो सक्ने, प्रगति छिटो देखाउने र नाफा पनि हुने देखेर धेरै प्रकारको दबाब पनि आउँदो रहेछ,’ उनले भने, ‘अबको बजेट कृषि उत्पादन र रोजगारी सिर्जना गर्ने योजनामा लगाउने सोच छ । यसमा साथ दिन सबैसँग आग्रह गर्छु ।’ उनले स्थानीयको सरोकार र लक्षित समूहका लागि बजेट खर्च गर्दै उपलब्धिमूलक योजना छनोट गर्नमा ध्यान दिएको समेत सुनाए ।

चालू आर्थिक वर्षका लागि प्रधानमन्त्री रोजगार योजनाका लागि प्राप्त करिब ३० करोड बजेट त्रिवेणी गाउँपालिकाले उत्पादनमूलक योजनामा लगाउने निश्चित भएको छ । सजिलो भूगोल मानिएका विभिन्न ५ वटा साबिकका गाउँ विकास समितिलाई गाभेर त्रिवेणी गाउँपालिका गठन गरिएकाले सडक निर्माण मुख्य प्राथमिकतामा नपरेको अध्यक्ष वलीले बताए ।

‘गाउँपालिकाभित्र दुईवटा चक्रपथ निर्माण गरिएको छ,’ उनले भने, ‘अब यिनको नियमित सुधार गर्ने र सडकको लाभयुक्त प्रयोग गर्ने योजना छनोट गर्नेतर्फ लागिनेछ ।’ जुगार, बुढागाउँ, नुवागाउँ, करेटी र गैरीगाउँ गरी ५ वटा साबिकका गाविसलाई त्रिवेणी गाउँपालिका बनाउने क्रममा गाभिएको थियो । गाउँपालिकाको केन्द्र जुगारको नेर्पामा छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २८, २०७६ ०९:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गहुँतले ल्यायो खुसी

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — कतारमा पुगेर उनले कठिन काम गरे । सोचेजस्तो भएन । तीन वर्षपछि फर्कंदा गाईभैंसीको पिसाब (गहुँत) को बेग्लै महत्त्व रहेको गाउँघरमा बुझ्न पाए । उनले भकारो सुधार गरे ।

अर्घाखाँचीको भगवतीमा भकारो सुधार गरी पशुमूत्र संकलन गर्न बनाइएको र जम्मा गर्ने ट्यांकी । तस्बिर : वीरेन्द्र/कान्तिपुर

पिसाब ड्रममा संकलन गरी अन्नबाली, बोटबिरुवा, फलफूल र तरकारी बारीमा राख्न थाले । यसले उत्पादन तेब्बर भएपछि फेरि कतार जाने सोच बदलेका छन् भगवतीका विकास पाण्डेले । त्यही बारी हो, वर्षदिन दुःख गरेर ६ महिनालाई खान नपुग्दा उनी रोजगारी खोज्दै कतार पुगेका थिए । तरकारी र दूधले अहिले उनलाई यहीं स्वरोजगार बनाएको छ । ‘पाखोबारीमा गहुँतले जीवन नै परिवर्तन गरिदियो,’ उनले भने ।

भगवतीकै धर्मराज पाण्डेले गाईभैंसीको पिसाब खेर जान दिंदैनन् । भकारो सुधार गरी पिसाब बगेर भाँडोमा जम्मा हुन्छ । ड्रममा राख्छन् । १५ दिनमा एक भाग पिसाब चार भाग पानीमा घोलेर बोट–बिरुवामा राख्छन् । बोट–बिरुवा हलक्कै हुर्किन्छन् । उत्पादन तेब्बर दिन्छ । गहुँ, मकै पनि राम्रै फल्छ । त्यसभन्दा फाइदा तरकारीबाट हुन्छ । गहुँत राख्दा काँक्रो, लौका, घिरौंला, सीमी लटरम्मै फलेका छन् । गहुँत र गाईंभैंसीको मलले अहिले बारी सुध्रिएपछि उत्पादन तेब्बर भएको उनले सुनाए । एकै वर्षमा १० लाख रुपैयाँका काँक्रा उनले गुल्मी सदरमुकाम तम्घास पठाए ।

यहाँका बाबुराम पाण्डेले गाईभैंसीको पिसाब कृषकका लागि अमृत भएको बताए । बोट छिटो हुर्किने, फल लाग्ने र उत्पादन तेब्बर भएपछि उनी हौसिएका हुन् । पाखोबारीमा अन्न धेरै फल्न थालेपछि परिवार पाल्न सजिलो भएको उनले बताए । तीन वर्षदेखि उनले गाईभैंसीको पिसाब संकलन गरिरहेका छन् ।

साना घुँघा हाल्ने मकैका बोटले गहुँत राखिदिएपछि दुई/तीनवटासम्म घुँघा हाल्ने र दाना पनि पोटिला भएको पाण्डेले सुनाए । ‘खानलाई पनि स्वादिलो हुन्छ,’ उनले भने, ‘गहुँ र धानका बाला पनि राम्रा लागे ।’ गहुँतले उत्पादन तेब्बर भएपछि कृषकहरू पशु थप्ने र पिसाब जम्मा गरेर खेतीपातीमा प्रयोग गर्न थालेका छन् । अर्गानिक खाद्यान उत्पादन गर्ने यो सजिलो तरिका भएको घोचेखोलाकी जानका बन्जाडेले बताइन् । ‘उत्पादन पनि तेब्बर भएको छ,’ उनले भनिन्, ‘एक मुरी धान र मकै फल्ने खेतमा तीन मुरीसम्म फलेको छ ।’

गाईभैंसीबाट धेरै पिसाब झार्न अहिले यहाँका किसानले बस्तुभाउलाई पानी धेरै खुवाउन थालेका छन् । ‘खेतमा सिंचाइ गर्दा कुलोको पानीमै गहुँत बगाइदिने गर्छौं,’ धनचौरकी धनिश्वर घर्तीले भनिन्, ‘थोरै गहुँतले काम नगरेपछि अहिले बस्तुभाउलाई टन्न पानी ख्वाउन धेरै पिसाब झार्न थालेका छौं ।’ गहुँत हालेर उत्पादन भएको खाद्यान्न मिठो र स्वादिष्ट हुने उनले बताइन् ।

नयाँ संरचनाअघि जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले केही कृषकका घरमा भकारो सुधार गरेको थियो । स्थानीय तह बनेपछि जनप्रतिनिधिले पनि यसलाई निरन्तरता दिएका छन् । अहिले तरकारी जोन कार्यालयले सन्धिखर्क नगरपालिका, छत्रदेव गाउँपालिका र मालारानी गाउँपालिका–५, बाँगीमा भकारो सुधार कार्यक्रम गरेर पिसाब संकलन गरी अन्नबालीमा राख्न सिकाएको छ ।

जोन प्रमुख बुद्धिराम भट्टराईका अनुसार पिसाबमा तीन प्रतिशत नाइट्रोजन हुन्छ । पिसाब राखेका बोट–बिरुवालाई रोग र किराले कम आक्रमण गर्छन् । अहिले यहाँका ७० कृषकको घरमा भाकारो सुधार कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । १२ हजार जोनको अनुदान र ३ हजार रुपैयाँ कृषकको लगानीमा भकारो निर्माण गरिएको उनले बताए ।

पिसाब संकलन गर्न भकारो सुधार कार्यक्रम बनाएर जनप्रतिनिधि अघि बढे कृषिबाट समृद्ध पालिका बन्न धेरै समय नलाग्ने कृषि ज्ञान केन्द्रका सूचना अधिकारी रामबहादुर रायमाझीले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २२, २०७६ ११:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT