बिरानो हुँदै बक्खु, हराउँदै तान

घरेलु तानमा बुनिएका ऊनका कपडा न्याना हुने भएकाले हिमाली क्षेत्रका मानिसहरू ती कपडाको प्रयोग गर्थे । भेडाच्याङ्ग्रा पाल्नेहरूको कमी र नयाँ पुस्तामा सीप हस्तान्तरणको कमीका कारण व्यवसाय संकटमा पर्दै आएको छ ।
कान्तिपुर संवाददाता

सिमकोट — ऊनबाट बनेका बाक्ला बक्खु, राडी, पाखी, कम्बल र पसबिना अब हुम्लीका लागि बिरानो भइसके । ऊनबाट वस्त्र बुन्ने तान पनि गाउँबाट लोप हुन थालेका छन् ।

हुम्लाको ग्रामीण क्षेत्रमा तानबाट ऊनीका वस्त्र बुन्दै स्थानीय महिला । तस्बिर : छपाल लामा

बाहिरबाट आयात हुने कपडा गाउँ–गाउँसम्म पुग्नु र भेडा–च्याङ्ग्रा व्यवसाय कम हुनुले यस्तो अवस्था आएको स्थानीय बताउँछन् । ‘पहिले त हामी तानबाट बुनेका कपडा लगाउँथ्यौं, अब गाउँमा तान पाइनै छाडे,’ सिमकोट गाउँपालिका ३ लिमाटाङका सोनाम डोमा लामाले भनिन्, ‘हेर्दाहेर्दै राडीपाखी पनि हराउन थाले, बाहिरबाट आउने कपडामा मोहनी लागेको छ ।’

जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रमा तान व्यवसाय स्थानीयका लागि पुर्ख्यौली पेसाजस्तै थियो । उनीहरू ऊनबाट बनेका वस्त्र आफूले लगाउनुका साथै बाहिर लगेर पनि बेच्थे । तर भेडाच्याङ्ग्रा पालनमा कमी हुँदै जान थालेपछि यो व्यवसाय पनि संकटमा परेको लामाले बताइन् ।

सोही गाउँकी रिक्जिन लामा तान बुन्ने सीप युवा पुस्तामा हस्तान्तरण नहुँदा समस्या देखिएको बताउँछिन् । उनका अनुसार ऊन उत्पादन गर्ने भेडाच्याङ्ग्रा पालनका कमी हुनु र ऊनका कपडा बुन्ने सीप नहुनु नै परम्परागत वस्त्र उत्पादनमा कमी आउनुको प्रमुख कारण हो । ‘पछिल्लो पुस्ताले तान बुनेर कपडा बनाउन झन्झट मान्न थाले, बरु सहरबजारबाट आएका कपडा किन्न सजिलो मान्न थाले,’ उनले भनिन्, ‘भनेजस्तो कपडा बजारमा किन्न पाएपछि किन झन्झट गर्ने भन्ने भयो ।’

अहिले पनि तानबाट बनेका काम्ला, बख्खु, कोट, पटुका लामा समुदायको विवाह, व्रतबन्ध, पूजापाठजस्ता काममा बढी प्रयोगमा आउने गर्छन् । एउटा काम्लोलाई २० देखि २२ हजार रुपैयाँसम्म पर्छ । तानबाट बनेका वस्त्र तुलनात्मक रूपमा महँगासमेत हुन्छन् । सिमकोट गाउँपालिका–४ का वडाध्यक्ष छविचन्द्र लामा तान व्यवसायलाई जोगाउन गाउँपालिकाले पहल गर्ने बताउँछन् ।

‘कसैले व्यक्तिगत वा सामूहिक रूपमा तान व्यवसायमा काम गर्छौं भनेर आउँछ भने हामी सक्दो सहयोग गर्छौं,’ उनले भने, ‘हामी परम्परागत रूपमा हुम्लाको पहिचानका रूपमा रहेको यो व्यवसायलाई संरक्षण गर्न चाहन्छौं ।’ उनले तान व्यवसाय हराउँदै गएकोमा चिन्ता पनि लाग्न थालेको बताए ।

हुम्लाका हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरू पहिले तानमा कपडा बुन्ने गर्थे । तानमा बुनिएका कपडा न्याना हुन्छन् । स्थानीयका अनुसार ७ मिटर लामो पाखी बुन्न करिब तीन साता लाग्छ । स्थानीय तान व्यवसायी च्यामा लामाले आफूले यस वर्ष एउटामात्र पाखी बुनेको बताइन् ।

ऊन प्रशस्त पाइने र उत्पादन गरेका सामान खरिद हुने अवस्था भएको खण्डमा धेरै उत्पादन गर्न सकिने उनको भनाइ छ । ‘यो व्यवसायलाई संरक्षण गर्नका लागि स्थानीय र प्रदेश सरकारले पनि सहयोग गर्नुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘बरु यसलाई आधुनिकीकरण कसरी गर्ने भन्नेबारे सोच्नुपर्छ ।’

छपाल लामा

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:५६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

घुम्ती शिविरमा सिमकार्डदेखि नागरिकतासम्म

कर्णाली प्रदेशका दुर्गम क्षेत्रका जनतालाई सदरमुकाम पुग्न चार–पाँच दिन लाग्ने गरेको छ । कतिपय क्षेत्रमा प्रशासनिक निकायका कर्मचारी पनि नपुगेका ठाउँमा जिल्ला प्रशासनले घुम्ती शिविर चलाएर सहज बनाएको छ ।
कर्णाली ब्युरो

जुम्ला — स्थानीय तहसँगको समन्वयमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले गुठीचौर गाउँपालिका–२ मा पहिलोपटक एकीकृत घुम्ती शिविर गरेको छ । शिविरमा मोबाइलको सिमकार्डदेखि नागरिकतासम्म वितरण गरियो ।

गाउँमा शिविर आएपछि नागरिकता प्राप्त गरेकी ७५ वर्षीया तुथकली बस्नेतले खुसी व्यक्त गरिन् । ‘नागकिता त पहिल्यै चाहिएको थियो, खलंगा (सदरमुकाम) जान नपाउँदा लिन सकेकी थिइनँ,’ उनले भनिन्, ‘सिडियोसापले यहीँ आएर दिएपछि खुसी लागेको छ ।’ नागरिकताको आधारमा अब सामाजिक सुरक्षा भत्ता पाउने उनले बताइन् ।

गुठीचौरकी चाउली बोहोराले पनि ५३ वर्षको उमेर नागरिकता पाइन् । घरमै बसेर नागरिकता पाउँदाखलंगा जाने झन्झट टरेको उनको भनाइ थियो ।

जिल्ला प्रशासनले शिविरमार्फत नागरिकताका साथै स्वास्थ्य, पशु, कृषि, हुलाक, टेलिकमका सेवा पनि प्रवाह गरेको छ । प्रमुख जिल्ला अधिकारी दुर्गा बन्जाडेले कुनै पनि स्थानीय राज्यको सेवासुविधाबाट वञ्चित नहुन भनेर घरदैलोमा सरकारी सेवा पुर्‍याएको बताइन् । ‘विकट गाउँबाट नागरिकताकै लागि सदरमुकाम आउन असहज छ,’ उनले भनिन्, ‘अन्य सेवासुविधाका लागि पनि यस्तै असहजता छ, त्यसैले हामीले घुम्ती शिविरमार्फत सेवा पुर्‍याएका हौं ।’

गाउँपालिकाका अनुसार शिविरमा १ हजार १ सय पशुचौपायालाई औषधि वितरण गरिएको छ । कर्णाली स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका चिकित्सकले ३ सय स्थानीयको स्वास्थ्य परीक्षण गरी औषधि दिए । त्यसैगरी शिविरमा ५ सय किसानलाई तरकारीको बीउँ वितरण गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष हरिबहादुर भण्डारीले जानकारी दिए । उनका अनुसार २० देखि ७५ वर्ष पुगेका उमेरका ९१ जनालाई नागरिकता वितरण गरिएको छ ।

तिब्बत जाने परिचयपत्र वितरण
हुम्ला– तिब्बती सीमा जोडिएको नाम्खा गाउँपालिकाको केन्द्र यालबाङमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले शिविर आयोजना गरेको छ । स्थानीयलाई सदरमुकाम पुग्न कठिन हुने र तिब्बत जाने समय नजिकिएकाले तिब्बत जाने परिचयपत्रसमेत वितरण गर्ने गरी शिविर सञ्चालन गरिएको हो ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी धोलकराज ढकालका अनुसार सोमबार र मंगलबार गाउँपालिकाको केन्द्र रहेको यालबाङ गाउँमा नागरिकता, सीमा पार गर्ने परिचयपत्र र फोटो सहितको मतदाता परिचयपत्र वितरण गरिनेछ । शिविरका लागि ढकाल आफैं नाम्खा पुगेको छन् । यालबाङ पुग्न सदरमुकाम सिमकोटबाट दुई दिन पैदल हिँड्नुपर्छ ।

तिब्बतसँग सीमा जोडिएकाले यहाँका अधिकांश बासिन्दालाई वर्षाको समयमा तिब्बत पुग्नै पर्ने बाध्यता छ । रोजागारीदेखि दैनिक उपभोग्य वस्तु खरिद गर्न तिब्बत पुग्नैपर्छ ।

भौगोलिक हिसाबले मुलुकको सबैभन्दा ठूलो यो गाउँपालिकाको जनसंख्या ३ हजार ९ सय छ । भौगौलिक विकटताकै कारण वडा नम्बर ६ मा पर्ने हिमाल पारीको बस्ती लिमीबाट गाउँपालिकाको केन्द्र पुग्न करिब ४ दिन लाग्छ । अन्य वडाबाट समेत सरदर केन्द्रमा पुग्न एक दिन हिँड्नुपर्छ । लिमीबाट सदरमुकाम सिमकोट पुग्न ५ दिन लाग्छ । गाउँपालिकाकै यारी रचाला गाउँबाट सदरमुकाम पुग्न ३ दिनसम्म लाग्छ ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी ढकालले यही भौगोलिक विकटताका कारण गाउँमै एकीकृत घुम्ती शिविर आयोजना गरिएको बताए । ‘चार–पाँच दिन हिँडेर नागरिकता र सीमापार परिचयपत्र लिन निकै मुस्किल छ,’ उनले भने, ‘त्यही भएर हामीले गाउँमै शिविर आयोजना गरेका हौं ।’

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT