गिट्टी कुटेर पढाइ खर्च

कान्तिपुर संवाददाता

जाजरकोट — बारेकोट गाउँपालिका–४, मैनास्थित जगत आधारभूत विद्यालयमा कक्षा ६ मा पढ्ने सुनिता बस्नेतको फुर्सदको समय गिट्टी कुटेरै बित्ने गरेको छ । उनी फुर्सद मिलाएर विद्यालय हाताभित्रै गिट्टी कुटछिन् । त्यसैबाट पढाइ खर्चको जोहो हुन्छ ।

बस्नेतजस्तै उक्त विद्यालयमा अध्ययनरत कौशिला बस्नेत, पुष्पा बस्नेत, सुनिता वोहोरा र वीरबहादुर विकलगायतबालबालिका गिट्टी कुटेर पढाइ खर्च जुटाउन बाध्य छन् ।

बालबालिकाले गिट्टी कुटेबापत १ सय २० रुपैयाँ ज्याला पाउने गरेका छन् । बालबालिकाले विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार निर्माणका लागि गिट्टी कुटेका हुन् । पढाइ अघिपछि बचेको समयमा गिट्टी कुट्ने काम गर्ने गरेको सुनिताले बताइन् । ‘पढाइ खर्च जुटाउन विद्यालय पोसाकमै गिट्टी कुट्नुपर्ने बाध्यता छ,’ उनले भनिन्, ‘पढाइका लागि आवश्यक पर्ने किताब, कापी, कलम र विद्यालय ड्रेस गिट्टी कुटेको रकमले व्यहोर्ने गरिरहेका छौं ।’

गरीबीका कारण अन्य साथीहरू विद्यालयको पढाइ छाडेर यार्सागुम्बा खोज्न पाटनतिर गएको उनले बताइन् । उनी मात्र हैन, जाजरकोटका अन्य बालबालिका पनि पढाइ खर्च जुटाउन गिट्टी कुट्ने, ढुंगा बोक्ने, गोठालो लाग्ने, भाँडा माझ्नलगायत जोखिमपूर्ण कार्य गर्न बाध्य छन् ।

गरिबी, विपन्नता र चेतनाको कमीका कारण बालबालिकाले पढाइ छाडेर कडा परिश्रम गर्ने गरेका हुन् । शिक्षा, स्वास्थ्य, पोषण र सुरक्षा खाद्यलगायत विषयलाई नेपालको संविधानले मौलिक हकको रूपमा व्यवस्था गरे पनि विपन्न वर्गका बालबालिका वञ्चित रहेको अधिकारकर्मीको भनाइ छ । स्थानीय देवबहादुर बोहराले राम्रो आर्थिक अवस्था बालबालिका भने सुविधा सम्पन्न विद्यालयमा अध्ययन गरिरहेको बताए । उनका अनुसार विपन्न परिवारका बालबालिकालाई पढाइ खर्च जुटाउन यार्चागुम्बु खोज्न पाटन जानुपर्ने र गिट्टी कुट्नुपर्ने बाध्यता छ ।

जुम्लाको सिमानासँग जोडिएका अन्य ग्रामीण क्षेत्रका बालबालिका साँझ–बिहान विभिन्न काममा व्यस्त हुने गरेका छन् । बोहराले जिल्लामा सयौं बालबालिका जोखिममा रहेको जनाए । ‘बालबालिका पढाइको साटो जोखिमपूर्ण कार्य गरेर जीवन निर्वाह गर्न बाध्य छन्,’ उनले भने, ‘अधिकांश बालबालिका बाबुआमा गुमाउँदा जोखिममा परेको पाइएको छ ।’ कतिपय बालबालिका बाबुआमाको मृत्यु हुँदा र बाबु वा आमाले दोस्रो विवाह गर्दा बिचल्लीमा पर्ने गरेको उनी बताउँछन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:३२
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

आरनले ज्यान पाल्नै मुस्किल

राजबहादुर शाही

मुगु — मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको पापु गाउँका २६ वर्षीय प्रेम विश्वकर्मालाई आरन पेसाले जीवन धान्न मुस्किल भएको छ । तर १२ वर्षको उमेरदेखि परम्परागत व्यवसाय अँगाल्दै आएका उनले विकल्प नहुँदा छोड्न सकिरहेका छैनन् । सोरु गाउँपालिका–४ का भैरे कामी र चाउरे कामीको अवस्था पनि उस्तै छ । 

यी तीन मात्र होइन, परम्परागत आरन सञ्चालन गर्दै आइरहेका जिल्लाका दलित समुदाय लामो समयदेखि समस्यामा परेका छन् । आधुनिक उपकरण सस्तो मुल्यमा गाउँ नजिकै पाइनु, दुःख अनुसार कमाइ नहुनु, सहजै कोइला उपलब्ध नहुनुलगायत कारण आरन व्यवसाय संकटमा पर्दै गइरहेको छ ।

‘मेरो पेसा संकटमा छ,’ विश्वकर्माले भने, ‘आगोमा दिनभर फलाम पिटेर पनि बालबच्चा राम्ररी पाल्न सकिएन ।’ फुर्सद पनि नहुने र वर्षभरि खान नपुग्ने अवस्था रहेको उनको भनाइ छ । उनले चुलेसी, हसिया, कोदाली, कुटो, बेल्चा, घैंटीलगायत फलामजन्य सामग्री मर्मत गरेबापत २ सय ज्याला लिँदै आइरहेको जनाएका छन् । नयाँ औजार निर्माण गरी बिक्री गर्दा ४ सय देखि ५ सय रुपैयाँमा बिक्री गर्ने गरेको उनको भनाइ छ ।

७० वर्षीय भैरे र २७ वर्षीय चाउरेले बजारमा जताततै फलामे औजार पाइन थालेपछि आफूहरू समस्यामा परेको बताए । ‘वर्षौदेखि फलाम पिट्दापिट्दा विभिन्न शारीरिक समस्या देखा पर्न थालेका छन्,’ भैरले भने, ‘तर यो पेसाले ढुक्कसाथ खानलाउन र परिवारको खर्च पुर्‍याउन कहिल्यै सकिएन ।’

उनले केही वर्षअघिसम्म बर्दियाको राजापुर र चिसापानी पुगेर फलामको भारी ल्याएको सम्झिए । अहिले सदरमुकाम गमगढीबाटै फलाम ल्याएर औजार निर्माण गर्ने गरिएको उनको भनाइ छ । गाउँमा कुटो, कोदाली, हँसिया, चुलेसीलगायत औजारको माग घटेपछि आफूहरूलाई गुजारा चलाउन समस्या भएको उनी बताउँछन् । गाउँमा दलित समुदायले बनाएका औजार भन्दा बजारमा पाइने औजार सस्तो हुन थालेपछि समस्या भएको चाउरेले गुनासो गरे ।

ग्रामीण क्षेत्रका दलित समुदायले परम्परागत तरिकाबटै आरन चलाउँदा गुजारा चलाउन समस्या भएको सोरु गाउँपालिका–६ का वडाध्यक्ष मनप्रसाद भट्टले बताए । उनले आरनलाई आधुनिक तरिकाले सञ्चालन गर्नसके दलित समुदायको जीविकोपार्जनमा सहयोग पुग्ने जनाए । वनबाट सल्लाको बोक्रा ल्याएर कोइला बनाई आरन चलाउने गरेको दलित समुदायको भनाइ छ । पछिल्लो समय वनमा सल्लाका बोक्रा पाइन छाडेपछि थप समस्या भएको उनीहरू बताउँछन् । अहिले वनबाट पुर्जी काटेर सल्लाको बोक्रा ल्याउने गरिएको विश्वकर्माले बताए ।

उनका अनुसार एक पटक पुर्जी काट्दा ५ सयदेखि १ हजार रुपैयाँ तिर्ने गरिएको छ । सोरु गाउँपालिका–४ का गोपाल कामीले अहिले आरन व्यवसाय त्यागेर स्थानीयहरू मजदुरीमा लाग्न थालेको बताए । ‘गुजारा चलाउन मुस्किल भएपछि अधिकांश गाउँका आरन बन्द भएका छन्,’ उनले भने, ‘कतिपयलाई मजदुरीका लागि भारतका विभिन्न ठाउँमा जानुपर्ने बाध्यता भएको छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७६ ०९:३१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT