क्याम्पसको जग खन्दा भेटिए गहना

मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछामको साँफेबगर नगरपालिका २ श्रीकोटमा क्याम्पस भवनको चार कोठे जग खन्ने क्रममा वैशाख १९ गते जमिनमुनि सुनचाँदीका गहना भेटिएको ठाउँमा अहिलेसम्म पनि भेटिने क्रम जारी छ ।

अछामको, श्रीकोटमा जग खन्ने क्रममा भेटिएका सुनचाँदीका गहना । तस्बिर : मेनका/कान्तिपुर

जग खन्ने ७ कामदारले फेला पारेको बारे गहना भागबन्डामा मिलेमतो हुन नसकेपछि बाहिर आएको वडा नम्बर २ का अध्यक्ष कालुसिंह कुवँरले बताए । ‘सोमबारसम्म १ सय ५० तोला सुन र ८ किलो चाँदीका पुराना बहुमूल्य गहना र केही चाँदीका सिक्का तथा सुनका टुक्रा भेटिएको छ । २४ जनाले अहिले माटो चाल्ने काम गरिरहेका छन्,’ कुँवरले भने, ‘क्याम्पसको जग खन्न लागेको बेला यति धेरै सुन चाँदी भेटियो । अहिले सबै सुन छान्नमा व्यस्त छन् ।’

वडा अध्यक्ष कुँवरकाअनुसार अनुसार ६ पटकसम्म माटो चाल्दा पनि सुन चाँदी भेटिरहेको छ । ‘पहिलो पटक हातले छान्यौं, दोस्रो पटक कोदालोले छान्यौं, तेस्रो पटक मोटो जालीले चाल्यौं । तीन पटकसम्म मसिनो जालीले छानिरहेका छौं । त्यहि माटोमा जति छान्यौं त्यति धेरै अझै भेटिदै छ’ उनले भने, ‘अहिले साँफेबगरको प्रहरी चौकी र इलाका प्रहरी कार्यालयले २४ घण्टा नै सुन चाँदी भेटिएको ठाउँलाई निगरानी गरीरहेको छ ।’

उनका अनुसार ७ जना मजदुरलाई १० दिन हिरासतमा राखेर २९ गते तारिखमा छुटेका छन् । ‘सात जना मजदुरलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएपछि भेटिएको १३ तोला सुन जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा राखिएको छ । बाँकी रहेको १ सय ३७ तोला सुन र ८ किलो चाँदी इलाका प्रहरी कार्यालय साँफेबगरमा राखिएको छ’ वडाअध्यक्ष कुवँरले भने, दिन भरी भेटिएको सुन प्रहरी, जनप्रतिनिधि र सरोकारावालाले मुचुल्का उठाएर इलाका प्रहरी कार्यालयमा राख्ने गरेको छ ।’

तर सुन चाँदी भेटिने क्रम जारी रहेकाले प्रहरीले सुरक्षाको कारण देखाउदै जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा पठाउने कुरा अगाडी बढाएको छ ।’ उनका अनुसार इप्रकामा राखिएको सुन चाँदीमा लगाएको तालाको साँचो प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी र जनप्रतिनिधि गरी तीनवटै निकायसँग रहेको छ ।

विसं १४२४ मा अछाममा ४० वटा कोट (दरबार) रहेको इतिहास छ । ति ४० वटा दरबार मध्ये सबैभन्दा ठुलो दरबार साविकको जाल्पादेवि गाविसको श्रीकोटमा रहेको किवदंती रहेको जानकारहरू बताउँछन् । त्यहि श्रीकोटमा राजा सूर्य मल्लको दरबार रहेको इतिहास छ ।

बिसं १४०९ मा डोटीलाई राजा निरय पालले स्वतन्त्र घोषणा गरेपछि उनको प्रभावलाई नष्ट पार्न र सिंजाको पकडमा डोटीलाई पार्न सूर्य मल्ल श्रीकोटमा दरबार बनाएर बस्न थालेपछि त्यस बेला सो ठाउँलाई सूर्यकोट दरबार भन्न थालिएको स्थानीय झुपि रावलले बताइन् । स्थानीयका अनुसार अहिले पनि श्रीकोट आससपासका क्षेत्रमा काटे नाउ, प्यारको कुवा रैने कुवा , गौंतिहामको कुवा, किर्तीखम्म, टिकको टाउको ,बाजी कुटि लगायतका राजाको चिनारी रहेका छन् ।

श्रीकोटमै संग्रहालय बनाउन माग
श्रीकोटमा भेटिएका सुन चाँदीका गहनालाई श्रीकोटमा नै संग्रहालय बनाएर राख्न स्थानीयले माग गरेका छन् । ‘यो अछामका पुर्खाको सम्पत्ति हो । यसलाई सुरक्षित रुपमा राख्न र संरक्षण गर्नको लागि यहिँ संग्रहालय बनाउनु पर्छ’ स्थानीय शान्ता कुवँरले भनिन्, ‘धार्मिक पर्यटकिय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्नको लागि पनि यसले सहयोग पुर्‍याउछ ।’

पुरातत्व विभागले लगेर थन्क्याएर राख्न नहुने र अछाममै राख्नको लागि पहल सुरु गरेको स्थानीय बताउँछन् । यहाँ सुन चाँदी भेटिएको मात्रै होइन् । श्रीकोटको आफ्नै छुट्टै महत्व छ । यहाँ अन्य ऐतिहासिक भौतिक संरचना छन् । त्यसको प्रचारप्रसारको लागि पनि अछाममै राख्नुपर्छ ।’ स्थानीय सत्य स्वारले भनिन् ।

संग्रहालय बनाएर भेटिएका गरगहना अछाममै राख्ने कि पुरातत्व विभागमा लैजाने भन्ने विषयमा अहिलेसम्म कुनै छलफल नभएको पुरातत्व विभागका संग्रहालय अधिकृत काजी प्याकुरेलले बताए । ‘यहाँ जुन गरगहना भेटियो त्यो अत्याधिक महत्वपुर्ण हो । यसको महत्व तोला र किलोमा मापन गर्न सकिदैन ।’ उनले भने, ‘यसअघि यस्तै धातु जुम्लामा पनि भेटिएको थियो । त्यसलाई राष्ट्रिय मुद्रा संग्रहालयमा राखिएको छ । अछाममा भेटिएको गरगहना र सिक्का कहाँ राख्ने भन्ने बारेमा राष्ट्रिय स्तरमै सरोकारवालासँग छलफल हुनेछ ।’

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७६ १०:५०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

स्कुल पठाउनै मुस्किल

मेनुका ढुंगाना

अछाम — अछामको बान्निगढी जयगढ गाउँपालिका ३ वर्दादेवीकी ३० वर्षीया तारा परियारका ५ छोरी र १ छोरा छन् । कान्छो छोराको उमेर ३ वर्ष भयो । उनका श्रीमान् नौलेको मृत्यु भएको २ वर्ष भयो ।

‘श्रीमान् बिरामी भएको १२ दिन बित्दासमेत औषधि उपचारमा भन्दा पनि जडिबुटि र झारफुकमा लाग्यौ’ ताराले भनिन, ‘समयमा उपचार गराउन नसकेर उहाँको ज्यान गएको हो । औषधि गराए देउता रिसाउँछन भन्ने थाले, सबै परिवार उपचार भन्दा पनि धर्मकर्ममा मात्र व्यस्त रह्यौं ।’

ताराका अनुसार परिवारजन सवै बिहानै उठेर नुहाई धुवाई गरी झारफुक गर्नमै व्यस्त हुन्थे । नौलेको शरीरमा साना साना फोका निस्किएका थिए । शरीरमा फोका निस्कियो भने देउता निस्किनु भएको छ भन्ने धार्मिक विश्वास अझै जरो गाडेर बसेको छ । कतै कुनै उपाय नलागेपछि ताराका परिवारले अन्तिम समयमा उनलाई धनगढी र भारतका अस्पतालमा लगेका थिए । तर उनलाई अस्पताल लैजान ढिलो गरिएकाले ज्यान गएको उनि बताउँछिन् ।

‘बिरामी भए धामी झाँक्रिको विश्वास गर्ने, अस्पताल नलिने अझै पनि अन्धविश्वास छ । यहि कारणले कलिलै उमेरमा मैले दुःख पाए’ ताराले भनिन्, ‘५ छोरी भइसकेका थिए । छोरा नहुँदा घरमा बस्ने वातावरण नै मिलेन । अहिले ६ छोराछोरीको पालन पोषण गर्न कठिन भएको छ ।’ समाज भन्दा बाहिरको वातावरण नबुझेका दलित बस्तीमा कुसंस्कार र अन्धविश्वासले नै ज्यान जाने गरेको उनको भनाइ छ । ‘समाजका कुरा मान्नै पर्छ । तर अप्ठ्यारोमा कसैले हेर्दैनन् । अहिले अर्काको घरमा बसिराखेकि छु । साहुले निस्क भनेको दिन कहाँ जाने पत्तो छैन’ उनले भनिन् ।

वर्दादेवीकै कोकिला परियारको उमेर २३ वर्ष भयो । उनका ३ छोरी छन् । डेढ वर्ष अघि सामान्य विरामी भएका उनका श्रीमानका ेपनि धामी झाँक्री र जडिबुटि उपचार गर्न थालेपछि मृत्यु भयो । ‘देउता लागेरै बिरामी भएको हो भन्ने लाग्यो । अस्पतालमा नगई गाउँमै उपचारमा लाग्यौं । ख्याल ख्यालै ज्यान गयो’ कोकिलाले भनिन्, ‘छोरा र श्रीमान नभएका महिलालाई समाजमा बाँच्नै गाह्रो छ । समाजले एक्लो बनाउछ । छोरीहरूलाई समेत गाली गर्छन् ।’ समाजमा आफु भन्दा जान्ने बुझ्नेले स्वास्थ्य संस्थामा लैजानु भन्दा झारफुक तिर जोड दिन लगाएको उनको भनाइ छ । ‘टाउको दुख्दा पनि धामी झाँक्री कहाँ जाने चलन अझै छ । यस्तै कारणले धेरैको ज्यान जाने गरेको छ ।’

कुल जनसंख्याको २७ प्रतिशत दलित समुदाय रहेको बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिकामा अझै पनि अन्धविश्वासमा परेको दलित महिला संजालकि अध्यक्ष अमृता तिरुवाले बताइन् । ‘यसअघि दलितका लागि आएको बजेटले गाउँका दुइ /चार जनाले मात्रै फाइदा लिए । शिक्षाको पहुँचबाट टाढा भएका दलित समुदायलाई कसैले हेरेन ’ उनले भनिन् , ‘जीवनस्तर माथि उकास्नका लागि हामी पनि पटक पटक जनप्रतिनिधिसँग छलफल गरिरहेका छौं ।’

उनका अनुसार हालै वडाको २ लाख बजेटबाट १८ जना असहाय दलित महिलालाई ५० किलो चामल र ३२ जना दलित बालबालिकालाई शैक्षिक सामग्री वितरण गरिएको छ । ‘शैक्षिकसत्र सुरु भएको छ । एक दम्पत्तिका ६ देखि ८ सम्म सन्तान छन् । उनीहरूलाइ विद्यालय पठाउन सक्ने अवस्था छैन । धेरै एकल महिलाका सन्तान छन्’ उनले भनिन् ।

अन्य ठाउँको तुलनामा वडा नम्बर ३ मा दलित समुदायमा अन्धविश्वासको समस्या धेरै भएकाले उनीहरूलाई मध्यनजर गर्दै वडाले बजेट विनियोजन गर्ने वडाअध्यक्ष कुलबहादुर सेट्टी बताउछन् ।‘ वडामा रहेका दलित समुदायका २ सय १५ घरधुरीमा अवस्था बुझ्ने र त्यहि अनुरुप बजेट विनियोजनको तयारी गरेका छौं’ उनले भने, ‘अन्धविश्वासमा रुमल्लिएर ज्यान गुमाएका परिवारलाई शिक्षा रस्वास्थयमा विशेष प्राथमिकता दिनेछौं ।’

प्रकाशित : वैशाख ३०, २०७६ १०:४२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT