महाकाली किनारमा पक्की तटबन्ध बने पनि जोखिम उस्तै

खोतिला पहिरोसँगै भारतमै निर्मित २ सय ८० मेगावाट क्षमताको धौलीगंगा जलविद्युत् परियोजनाको ड्यामले बाढीको जोखिम बढायो
मनोज बडू

दार्चुला — दार्चुलातर्फ महाकाली किनारमा पक्की तटबन्ध बने पनि भारतीय क्षेत्रको खोतिला पहिरोका कारण सदरमुकाम क्षेत्र अझै असुरक्षित छ  । नेपालतर्फ पक्की तटबन्ध निर्माणको काम अन्तिम चरणमा पुगे पनि भारतीय पक्षले पहिरो व्यवस्थापन गर्न सक्रियता नदेखाउँदा जोखिम कायमै छ  ।

पहिरो हटाउन भारतीय पक्षको आनाकानीले खलंगाका बासिन्दा महाकालीमा बाढीको जोखिम कायम रहेको बताउँदै आएका छन् । भारतीय पक्षले ०७३ असोजमा आएको सुक्खा पहिरो नपन्छाउँदा हरेक बर्खामा महाकाली तटीय क्षेत्रका स्थानीयलाई बाढीले त्रास कायमै रहेको छ ।

पहिरो हटाउनु नै दुबै क्षेत्रका लागि सुरक्षित मानिन्छ । तत्काल पहिरो हटाउन नसकिने भएपछि एकै पटक पहिरो खस्यो भने महाकाली थुनिने जोखिम छ । त्यहाँ पहिरो खसेमा दुबै क्षेत्रमा खतरा बढ्ने सम्भावना उच्च छ । उक्त जोखिम पहिल्यैदेखि औंल्याइँदै आए पनि भारतीय पक्षले भने हालसम्म काम सुरु नगरेकाले तटबन्ध बनेर पनि नेपालतर्फ जोखिम कायमै रहेको महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजनाका प्रमुख मित्र बरालले बताए ।

महाकाली नदी नियन्त्रण आयोजनाकाअनुसार समान्य वर्षामा पहिरो खस्ने सम्भावना कमै छ । प्राविधिक दृष्टिकोणले हेर्दा पहिरो समान्य अवस्था नखस्ने देखिए पनि पहिरोका बीच भागमा रहेको ठूलो ढुंगा खस्यो भने फुट्ने र बिस्तारै खसे नदी किनारमै रहने सम्भावना हुँदा यतिसम्म जोखिम बढाउन भन्न नसकिए पनि जोखिम भने हटेको छैन ।

‘पहिरोको बीच भागमा ठूलो ढुंगा रोकिएको छ । ढुंगा जुनसुकै बेला तल खस्न सक्छ,’ आयोजना प्रमुख बरालले भने, ‘उक्त ढुंगा एकै साथ खसे महाकाली थुनिने र महाकाली जस्तो नदी थुनिएर पुरै सदरमुकाम क्षेत्र र महाकाली तटीय क्षेत्रमा बाढी जान सक्छ ।’ उक्त पहिरो सुक्खा समयमा आएको र पहिरो आएको वर्षदेखि नै भारतीय पक्षले पहिरो हटाउन मौखिक सहमति गर्दै आएको हो । विभिन्न समयमा प्रतिवद्धता गरेको भए पनि पहिरो पन्छाउने काम भने अझै सुर गरेको छैन ।

खोतिला पहिरो हटाउनका लागि स्थानीयस्तरमा हुने भारतीय र नेपाल पक्षबीचको द्विपक्षीय भेटघाट, सीमा बैठक, प्रदेश, संघीय विभागका सचिव र मन्त्रीस्तर बैठकमा यो विषयलाई उठाएको भएपनि अझै कार्यान्वयनमा ल्याएको छैन । भारतीय पक्षको भूगर्भविदको टोलीले स्थलगत अवलोकन गरेर पहिरोलाई समयमै व्यवस्थापन नगरिए ०७० सालको बाढीको जस्तै नोक्सानी व्यवहार्नुपर्ने बताएको थियो ।

खोतिला पहिरोसँगै भारतमै निर्मित २ सय ८० मेगावाट क्षमताको धौलीगंगा जलविद्युत परियोजनाको ड्यामले बाढीको जोखिम झन बढाएको नेपाली पक्षले अनुमान गरेको छ । ड्यामको माथिल्लो क्षेत्रमा वर्षा हुने बित्तिकै भारतीय पक्षले उक्त ड्यामका ढोका खोल्न गरेको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १३:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

५ हजार मिटर उचाइमा सुर्मा जात्रा

कान्तिपुर संवाददाता

दार्चुला — अपीहिमाल गाउँपालिकाको खण्डेश्वर र घुसाका बासिन्दाले २ साता अघिदेखि सुर्माभवानीको जात्रा मनाइरहेका छन् । सुर्माभवानी जात्रा साउने औंसीदेखि १७ दिन र रतेडीदेखि ७ दिनसम्म धुमधाम मनाइन्छ । सुर्माभवानी जात्रा साढे ५ हजार मिटर उचाइमा गएर मनाइन्छ ।

अपीहिमाल गाउँपालिकाको घाजिर हुँदै बझाङको सुर्मा सरोवरको सीमासम्म यो जात्रा मनाइन्छ । सम्भवतः यो जात्रा लामो समयसम्म मनाइने खण्डेश्वरीका कल्यानसिंह बोहरा बताउँछन् । सुर्मा तालमा अपीहिमालको खण्डेश्वरीबाट जाने तीर्थालुले सरोवरमा पूजा गरेपछि मात्रै बझाङबाट आउने तीर्थालुले पूजा गर्ने चलन छ ।


जात्राका लागि छेती पुर्ख्यौली घर भएका र घाजिर घर भएका तीर्थालु औसीदेखि एक छाक मात्र खाएर सुर्माभवानीको व्रत बस्ने परम्परा छ । सुर्मासरोवर तीर्थ जाने व्रतालु भक्तलाई वीरे भनिन्छ । वीरे दुई प्रकारका हुन्छन् । जसमा पहिलोपटक जानेलाई बालो वीरे र पटक–पटक गएकालाई बुढोवीरे भन्ने चलन छ । जसअनुसार सहभागी हुने छेती घर भएका ठेकरे, बोहरा, धामी, वैरे समुदायका भक्तजनलाई उवादेशी, घाजिर घर भएका भक्तजनलाई उनादेशी तथा खण्डेश्वरीभित्र बसोबास गर्ने, रोकाया, कार्कीलाई वाइदेशी भन्ने चलन छ । जात्रामा सहभागी हुने भक्तजनलाई यो अवधिभर लसुन, प्याज, मसुरो तथा मदिरा, मासु वर्जित छ ।


स्थानीय नरहरी ठेकरेका अनुसार यो जात्राका ७ दिनलाई महत्त्वका रूपमा लिइने गरिन्छ । उवादेशी यात्रीहरू पहिलो दिन क्षेत्तीमा जम्मा हुन्छन् । उनादेशी, जत्तोर र बाइदेशीहरू घाजिरमा जम्मा हुन्छन् । दोस्रो दिन घाजिरबाट यात्रु क्षेत्ती गाउँ जाने गर्छन् । घाजिरबाट गएका यात्रुलाई स्वागत गर्न क्षेत्तीबाट पनि बाजागाजासहित देउताको नाच गानासहित जय जयकार गर्दै आउने गर्छन् । उनीहरूको क्षेत्तीको काना ढुढु भन्ने ठाउँमा भेट गर्ने परम्परा छ । सुर्मा सरोवर जात्राको तेस्रो दिन वीरेहरू सुर्माभवानीको यात्रामा हिँड्छन् । वीरेहरूलाई भवानीको भक्तका रूपमा स्थानीय भेषमा सिँगारपटार गरी बिदाइ गरिन्छ ।


यात्राको आरम्भ क्षेत्तीबाट हुन्छ र अन्निखाना, धरमघर, वीरेफट्टा ठडिउल, दुबै हुँदै वीरे ओडारमा गएर बास बस्ने गरिन्छ । यता वीरेहरूलाई बिदाइ गरेपछि क्षेत्तीमा विभिन्न देवीदेवताको चैत, भाडिखेल, ढुस्को, डेउडा खेल्ने गरिन्छ भने ढाको बजाएर चाहै खेल्दै रमाइलो गर्ने गरिन्छ ।


जात्राको पाँचौं दिन वीरेहरू बिहानै नदीमा स्नान गरी व्रतबन्ध गर्दै सुर्मासरोवरको यात्रामा हिँड्छन् । हात र खुट्टाको सहाराले हिँडदै सरोवरमा पुग्नेगरिन्छ । सबै तीर्थयात्रु वीरेहरू र यात्रु घाजिर जाने गर्छन् । यो दिन जात घाजिरमा पुर्‍याउने गरिन्छ । यो दिन पनि सबै वीरेहरू, धामी, पुजारी, ढाके तथा सबै यात्रु बाजा बजाउँदै नाचगान गर्दै, चाहै खेल्दै घाजिर पुग्ने गर्छन् ।


नेपालकै इतिहासमा यति लामो जात्रा कहीं छैन । यति लामो जात्राबारे प्रचार भएको छैन । जात्रालाई मर्यादित बनाउन गाउँपालिकाले गुरुयोजना अनुसार काम अघि बढाएको अपीहिमाल गाउँपालिका अध्यक्ष धर्मानन्द मन्याल बताउँछन् । विशेष जात्रा मनाइने भएको कारण क्षेत्ति घाजिरलाई नमुना बस्तीका रूपमा विकास गर्न गुरुयोजना निर्माण सुरु गरिएको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १३:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT