कृष्णप्रसाद पौडेल

छोराछोरीसँग खेतीपाती

एउटा त्यान्द्रोले ल्याएको क्रान्ति’ (वन स्ट्र रिभोलुसन) पुस्तकमा जापानी दिगो कृषिका अभियन्ता मासानोवु फुकुओकाले भनेका छन्, ‘खेतीपातीको मर्म अन्नबाली उब्जाउनु मात्र हैन, मानव जीवनको पूर्णता प्राप्ति हो ।’ यो प्रसंगले हाम्रो खेतीपाती सम्बन्धी समग्र ज्ञान र अभ्यासमाथि घोत्लन बाध्य बनाउँछ । 

अनुदानमा सीमित कृषि योजना

डेढ महिनाअघि कृषि तथा पशुपन्क्षी विकास मन्त्रीले कृषि पेसालाई सम्मानित र नाफामूलक नबनाउने हो भने कृषि मन्त्रालय खारेज गरिदिए हुने बताए । त्यसको केही दिनपछि रामपुरमा कृषि पढेकाहरूको भेला भएको थियो ।

खान्कीमा किफायती

‘तीजका कुरा गर न आमा खाएझैं हुन्छ ।’ यो हाम्रो पहाडको भोजन र भोकबारे मार्मिक संवाद हो । गरिबी, अभाव र खानाबारे एउटै वाक्यले सबै कुरा ओकल्ने यो संवादले खानेकुरा बारे हाम्रो सामाजिक मनोविज्ञानको प्रस्ट चित्र दिन्छ ।

कृषिमा कपट

समाजवादी समृद्धिको सपना बाँड्ने नेकपाको सरकारले विगत ६ महिनामा गरेको कृषि क्षेत्रको उपलब्धिको सारांशले धेरै आस जगाउनसकेको छैन । यसले कृषि रूपान्तरणको गन्तव्य, यात्राको गति र यसको परिणतिबाट आम मानिसमा निराशामात्र बढाएको छ । घोषणापत्रमा लेखिएको प्रांगारिक मुलुक बनाउने सपना कहाँ गयो ?

कृष्णप्रसाद पौडेलका लेखहरु :

निजामती वैभव

नेपालमा निजामती भनेर चिनिने कर्मचारीतन्त्रलाई राज्य सञ्चालनको मेरुदण्ड भनिन्छ । यो चुस्त–दुरुस्त नभएसम्म सरकारी कामकाजले गति लिँदैन । अहिले यो सामाजिक व्यवहारमा अटेरी, असक्षम र भ्रष्ट देखिन्छ । यो संयन्त्रलाई टालटुले मर्मत हैन, जगैदेखि फेर्नुपर्ने भएको छ ।

वन र बारी वारि र पारि

आधुनिक विकासले कृषि र वन क्षेत्रको सम्बन्धविच्छेद गराएको छ । एकल र सफा खेतीका नाममा आधुनिक कृषि विज्ञान तथा खेती र वन जोड्ने समुदायमा आधारित वनपाखालाई वन विज्ञानको छुट्टा–छुट्टै कन्तुरमा राखिएको छ ।

विकासे राम्रो

भारतमा तीन वर्षअघि गरिएको अध्ययनमा आमाको दूधमा हानिकारक रसायन भेटियो । त्यस्तै तथ्य अन्य मुलुकमा गरिएका अनुसन्धानमा पनि पाइएको छ । बच्चाका लागि पोषिलो भनिने आमाको दूधमै हानिकारक रसायन भेटिन्छ भने हामीले सिधै खाने वस्तुको अवस्था के होला !

नेता–कर्मचारी लगनगाँठो

विडम्बनै भन्नुपर्छ, विगतका सबै राजनीतिक आन्दोलनहरू परिवर्तनको सार्थक बहस सिर्जना हुन नपाउँदै त्यसै सेलाए । दोस्रो जनआन्दोलनपछि भने अलि फरक हुन्छ कि भन्ने धेरैलाई आस थियो । अहिलेसम्मका लक्षणहरू हेर्दा यसपटक पनि फरक पर्ने छाँट देखिएको छैन ।

कृषि विकासको समाजवादी मार्गचित्र

खेती हाम्रो संस्कृति हो । धानको बिउ छर्नेदेखि दाइँसम्म धानखेती गर्ने सबै समुदायमा अनेक उत्सव मनाउने चलन थियो र अहिले पनि छ । अहिले नेता तथा सरकारी हाकिमहरूले यसलाई झनै रमाइलो बनाउने गरेका छन् । नेता र सरकारी हाकिमलाई असार १५ को धान रोपाइँ दिदीबहिनीको तीजजस्तै ठूलो चाड बनेको छ ।