फूलमान वल

जोखनाको जन्म

 बितेको भदौका केही दिन रंगकर्मी किरण चाम्लिङ राईलगायतको टोली पोखरा नजिकैको पर्यटकीय गाउँ कालाबाङ घरेडीमा थियो  । मण्डला थिएटरले गरेको स्थलगत कार्यशालाका लागि रंगकर्मीहरू नाटकको विषय खोज्दै त्यहाँ पुगेका थिए  ।

रंगमञ्चमा पूर्वी हावा

विश्व रंगमञ्च दिवसको साँझ । बुधबार अनामनगरस्थित मण्डला थिएटरमा नाटक ‘जोखाना’ हेर्न पुगेका थिए, रंगकर्मीहरू मदनदास श्रेष्ठ, पुष्कर गुरुङ, अनुप बराल, दिया मास्के लगायत । पूर्वी नेपालको समाज, संस्कृति, पात्र र कथाव्यथा समेटिएको ‘जोखाना’ हेरिसकेपछि मदनदासले भने, ‘किरात समुदायमै पुगेको भान भयो ।’

कुन्देलिङ गुम्बामा भृकुटी र चिनियाँ राजकुमारी

लस्करै मूर्ति । गौतम बुद्ध, आर्य अवलोकितेश्वर, रातो भैरव, महाँकाल अनि पद्मसम्भवको । दायाँबायाँ र पछिल्तिर भित्तामा भने भृकुटीदेखि तत्कालीन चिनियाँ राजकुमार वेनचेङसम्मका चित्र सजिएका छन् । यो हो सिन्धुपाल्चोक लिसंखु (ह्रिस्याङ्गो) स्थित छ्योइफेल कुन्देलिङ गुम्बा ।

सीमान्तकृत स्वर 

संसद्मा समेत एलजिबिटी समुदायको प्रतिनिधित्वको ‘स्वर्ण उदाहरण’ केही वर्षअघिको मात्रै हो । ‘मित्राची गोस्ट’ को नेपालीकरण र यसको चरित्र विश्लेषणका क्रममा यी कुरा ध्यान दिइनुपथ्र्यो । 

आफ्नोपनको खोजी 

पाँच वर्षअघिको शरदयाम । बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरको अभिशालामा रंगकर्मी घिमिरे युवराज नयाँ नाटकको कथा खोज्दै थिए । सेलो थिएटरका कलाकर्मीहरूलाई गोलो घेरामा राखेर म तामाङ समुदायमा प्रचलित गोले झाँक्रीको मिथकीय कथा सुनाउँदै थिएँ ।

फूलमान वलका लेखहरु :

अस्तित्ववादी औंठी 

औंठीले सम्बन्ध जोड्छ । यो एउटा मान्यता हो । एक हिसाबले औंठी सांस्कृतिक प्रतीक हो । माया–प्रेम, सम्बन्धहरूको बजबुती र त्यसको स्थायित्वकरणजस्ता वैयक्तिक सन्दर्भलाई सामाजिक बनाउने क्रममा अहिले पनि प्रयोग हुन्छ औंठीको ।

अनामनगरको त्यो नामी स्वर

अनामनगरको कुनै नाम नभएको समय । झाडीहरूबीच फाट्टफुट्ट केही घर थिए । धोबी खोलो अहिलेको म्युजिक नेपाल छेवैबाट बग्थ्यो । घट्टेकुलो छेउमा एउटा घर थियो साहित्यकार अच्युतरमण अधिकारीको । त्यहीँ बस्थे झर्रो आवाजका धनी दाहाल यज्ञनिधि ।

हायर क्लास पिकनिक

रंगकर्मी आशान्त शर्माले आफ्नै लेखन/निर्देशनमा नाटक तयार पारेका छन्– ‘एलआईजी पिकनिक’ । एलआईजी अर्थात् लोअर इन्कम ग्रुप । निम्नवर्गीय सपना र उनीहरूमाथि परिस्थितिले थोपर्ने निराशा र असफलताका कथा बुनिएको नाटक केही दिनयता बत्तीसपुतलीस्थित शिल्पी थिएटरमा मञ्चन भइरहेको छ । नाटक हेरिसकेपछि दर्शकले सजिलै महसुस गर्छन्– ‘हायर क्लास प्रस्तुति रहेछ ।’

बक्स अफिस साउन १ देखि

फिल्म उद्योगको कारोबार पारदर्शी बनाउने बक्स अफिस प्रणाली सरकारले साउन १ देखि लागू गर्ने भएको छ । बक्स अफिस लागू भएपछि निर्माताले आफ्नो आम्दानीको सही हिसाब पाउने छन् भने कारोबार करको दायरामा समेटिनेछ ।

जिन्दगी जस्तै रंगमञ्च

‘अहो, यो त चेपुवामा पर्नेहरूको कथा रहेछ गाँठे’, हालैको साँझ शिल्पी थिएटरबाट निस्किँदै गर्दा डा. अभि सुवेदी भावुक बने, ‘हाम्रै जिन्दगीका कथा ।’ प्राज्ञ रमेश रञ्जन झाको नाटक ‘सखी’ले सुवेदीलाई आहात पारेको थियो सायद । निकट अतीतमा हामीले नै खेपिआएको द्वन्द्वग्रस्त जीवन र समयको मर्मस्पर्शी कथा थियो– मैथिली भाषाको नाटक ‘सखी’मा । यस्तोमा सुवेदीले द्वन्द्वकाल नसम्झिने कुरै भएन । मैले चाहिँ त्यही द्वन्द्वकालमै सुवेदीले लेखेको नाटक ‘अग्निको कथा’ सम्झेंँ । ज्ञान र जीवनका फराकिलो आयाम खोज्न गुम्बा छोडेर निस्किँदै गरेको भिक्षु ज्ञानलाई चिच्याएर बोलाउँदै नाटकमा भिक्षुणी पूर्णिमा भन्छिन्, ‘ज्ञान, फर्क । बाहिर कतै ठाउँ छैन ।’