अदुवा किसान मारमा

सम्पादकीय

काठमाडौँ — अदुवाको भारत निकासीमा फेरि रोक लागेपछि नेपाली कृषकहरू मारमा परेका छन् । हजारौं टन अदुवा मुख्य गरी काँकडभिट्टा नाकामा भारतले प्रवेश नदिएपछि रोकिएको हो । पूर्वी पहाडका जिल्लाहरूबाट भारत निकासीका लागि अदुवा बोकेर काँकडभिट्टा पुगेका ४० ट्रक दुई सातादेखि थन्किएका छन् ।

किसानले बारीबाट खनेर तयार गरेको अदुवा व्यापारीलाई पठाउन विभिन्न ठाउँमा सडकपेटीमा निकालेका छन्, तर त्यसको निकासी हुन सकेको छैन । अदुवा भण्डारण गर्ने कोल्ड स्टोर र उपयुक्त स्थान नहुँदा माटोबाट
निकालेको अदुवा बिग्रने र सुक्ने गरेको छ । यो अवस्थाको तत्काल अन्त्य हुन/गर्न जरुरी छ ।

Yamaha

भारतीय भन्सारले ‘माथिको आदेश’ भन्दै अदुवा निकासीमा एक्कासि रोक लगाएको व्यापारीको भनाइ छ । भारतीय वाणिज्य मन्त्रालयबाट स्वीकृति लिएर मात्र निकासी गर्न दिने भारतीय भन्सार अधिकारीहरूले बताएको समाचारमा आएको छ । भारतीय बजार देखेर नै नेपाली किसानले अन्य खेती मासेर पनि अदुवा उत्पादन गर्न थालेका हुन् । तर भारतले केही वर्षयता बारम्बार यसको निर्यातमा रोक लगाउन या समस्या खडा गर्न थालेपछि सबभन्दा बढी मारमा किसानहरू परेका छन् । भारतीय पक्षले नेपाली अदुवा गुणस्तरहीन भएको र चिनियाँ अदुवा मिसाइएको आरोप लगाउने गरेको छ । भारतको आरोपमा केही आधार हुन सक्छ, तर यो प्रमाणित तथ्य भने होइन । यसबारे यथेष्ट छानबिन गरेपछि मात्र निक्र्योल निकाल्नु उचित हुन्छ । जहाँसम्म नेपालको कुरा हो, यो विश्वमै चौथो ठूलो अदुवा उत्पादक मुलुक हो । यहाँ अदुवा उत्पादन प्रशस्तै हुने गरेको छ । भारत यहाँका उत्पादनको मुख्य बजार हो । यस्तो अवस्थामा नेपाली उत्पादनमाथि प्रतिकूल असर पर्ने कार्य छिमेकी मुलुकले गर्नु हुँदैन । यसबारे नेपाली अधिकारीहरूले गम्भीरतापूर्वक कुराकानी गर्नुपर्ने खाँचो छ ।
नेपाल अतिकम विकसित मुलुक भएकाले नेपाल–भारत वाणिज्य सन्धिअनुसार अधिकांश नेपाली सामान भारत निर्यात हुँदा कुनै पनि शुल्क लाग्दैन । ‘कस्मेटिक्स’, मदिरा र चुरोटबाहेक अधिकांश वस्तुमा कुनै पनि शुल्क लिन नपाउने दुई देशबीच सन् १९९६ मा हस्ताक्षरित सन्धिमा उल्लेख छ । तर केही तस्करहरूले दुई देशबीचको यस्तो व्यवस्थाको दुरुपयोग गरिरहेको खबर बेलाबखत आउँछ । सन् २००२ मा सन्धि नवीकरण गर्ने क्रममा जिंक अक्साइड, कपर वायर, एक्रिलिक यार्न र वनस्पति घिउको यसैगरी तस्करी भएको दाबी गर्दै भारतले कोटा लगाइदिएको थियो । अहिलेसम्म भारतीय पक्षले तस्करी भएको आरोप लगाउने, तर यथेष्ट आधार नदिने र नेपालले पनि तस्करी नभएको ठोस दाबी गर्न नसक्ने विरोधाभासपूर्ण अवस्था रहँदै आएको छ । हालको अदुवा प्रकरणमा पनि यस्तै अवस्था दोहोरिएको छ ।
किसानलाई मर्का पार्ने खेलमा तस्करसँगै उद्योग वाणिज्य महासंघ र उससँग सम्बन्धित जिल्ला नगर उद्योग वाणिज्य संघहरू पनि त्यत्तिकै जिम्मेवार छन् । नेपाली सामान भारत निर्यात गर्दा उक्त सामान यही बनेको भनेर पुष्टि गर्दै ‘सर्टिफिकेट अफ ओरिजिन’ यिनै वाणिज्य संघहरूले दिने गरेका छन् । स्थानीय तहमा काम गर्ने यी वाणिज्य संघहरूलाई तस्करी भए–नभएको पक्कै थाहा छ । कुनै प्रलोभन र संघमा निर्वाचित हुनका लागि गरिने ‘सम्झौता’का कारण उनीहरूले विदेशी उत्पादनलाई पनि नेपाली भनेर प्रमाणपत्र दिएका हुन् भने सरकारले त्यसमाथि निगरानी र कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाउनुपर्छ ।
भारतले पनि आफ्नो देशमा पर्याप्त उत्पादन नहुने कृषिजन्य उत्पादनको नेपालबाट हुने आयात कुनै पनि बहानामा रोक्नु हुन्न । यथार्थमा भारतमा उत्पादन बढ्दा र त्यहाँका उत्पादकले विरोध जनाउन थाल्दाको अवस्थामा उसले विभिन्न कारण देखाई नेपाली उत्पादन रोक्दै आएको छ । अदुवा मात्र नभई विभिन्न समयमा तयारी पोसाक र जुटको आयातमा पनि भारतले रोक लगाउँदै आएको छ । अतिकम विकसित छिमेकी मुलुकका किसानको चुलोसँग जोडिएको विषयमा भारतले सानातिना झमेला झिकेर निर्यातमै रोक लगाउनु विश्व व्यापार संगठन, दक्षिण एसियाली स्वतन्त्र व्यापार क्षेत्र (साफ्टा) को समेत मर्मविपरीत हो । यससँगै दुई देशबीचको सन्धिसमेतलाई ध्यानमा राखेर भारतले तत्काल निर्यात खोल्नुपर्छ । सरकारले पनि किसान मर्कामा परेकाले भारतसँग तत्काल निर्यात खुलाउन कूटनीतिक पहल गर्नुपर्छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : माघ ११, २०७४ ०६:५४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शिवराम र भुवन भिड्दै

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नेपाल नम्बर एक गल्फर शिवराम श्रेष्ठले ‘होल इन वन’ सहित सेमिफाइनलमा सूर्यप्रसाद शर्मालाई पराजित गर्दै सूर्य नेपाल एनपीजीए म्याच प्लेको फाइनल स्थान पक्का गरेका छन् । बुधबार क्वाटरफाइनलमा सहोदर दाइ जयरामलाई ५ होलले पराजित गर्दै सेमिफाइनल पुगेका शिवरामले सूर्यलाई १ होलले हराए । अर्को सेमिफाइनलमा तेस्रो वरीयताका भुवन नगरकोटीले रामे मगरलाई ३ होलले पन्छाए ।

निकै प्रतिस्पर्धात्मक रहेको सेमिफाइनलमा सूर्यले सुरुआती दुवै होल जित्दै अग्रता लिएका थिए । शिवरामले तेस्रो र चौथो होल जित्दै बराबरी गरे पनि पाँचौं होलमा सूर्यले फेरि अग्रता बनाए । तर, सातौं र नवौं होल जित्दै फ्रन्ट नाइनमा शिवराम अगाडि रहे । ब्याक नाइनको ११ औं होल शिवरामले आफ्नो पक्षमा पारे पनि सूर्यले १२ औं होल जितेर खेललाई जीवित राखे ।
शिवरामले १४ औं होलमा करिअरकै पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक ‘होल इन वन’ प्रहार गर्दै दुई होलको अग्रता लिए । तर ‘होल इन वन’ पछि उनले लगातार दुई होल गुमाउँदै खेल बराबरीमा ल्याए । १६ औं होलमा शिवरामले बर्डी प्रहार गर्दै अग्रता लिए । अन्तिम होल बराबर हुँदा शिवराम फाइनल पुग्न सफल रहे । सूर्यले डिफेन्डिङ च्याम्पियन रवि खड्कालाई ३ होलले पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा स्थान बनाएका थिए ।
रोयल नेपाल गल्फ क्लबमा जारी प्रतियोगिताको अर्को सेमिफाइनलमा भुवनले रामेविरुद्ध पहिलो होलदेखि बनाएको अग्रता अन्तिमसम्म कायम राखे । फ्रन्ट नाइनमा ३ होलको अग्रता लिएका भुवनले १० औं होल गुमाए पनि १७ औं होलआफ्नो नाममा गर्दै उपाधि भिडन्त पक्का गरे । भुवनले क्वाटरफाइनलमा यलम्बरसिंह अधिकारीमाथि ५ होलको सहज जित पाएका थिए । रामेले भने दोस्रो वरीयताका सञ्जय लामालाई पराजित गर्न २१ औं होलसम्म प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्‍यो । एक समय ३ होलले पछाडि रहेका रामेले निर्धारित १८ होलको खेल बराबरीसम्म लगेका थिए ।
फाइनल र तेस्रो स्थानको खेल बिहीबार ३६ होलमा खेलिने छ । शिवराम टुरको चौथो तथा भुवन दोस्रो उपाधि जित्ने दाउमा हुनेछन् । जारी सिजनको यो पाँचौं प्रतियोगिता हो । वरीयताअनुसार शीर्ष १६ स्थानका व्यावसायिक खेलाडीले सहभागिता जनाएको यस प्रतियोगिता विजेताले ७० हजार रुपैयाँ प्राप्त गर्ने छन् । उपविजेताले ४० हजार तथा तेस्रो र चौथोले क्रमश: २८ र २० हजार रुपैयाँ पाउने छन् ।

प्रकाशित : माघ ११, २०७४ ०६:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT