माननीयज्यू र सप्तरंगी सपना

माननीयज्यू, कृपया सपनाहरू बचाउनुहोला । जनताका सपनाहरू अमूल्य हुन्छन् । अन्यथा तपाईंहरू माननीय हुनुको कुनै अर्थ र प्रयोजन बाँकी रहनेछैन । 
केशव दाहाल

काठमाडौँ — लौ आउनुहोस् नेता र जनताका सप्तरंगी सपनाहरूलाई जोडेर प्रदेशको नयाँ चित्र खिचौं । कुरा थालौं, माघ ७ गते बाट । त्यो दिन प्रदेशसभा सदस्यहरूको सपथग्रहण सम्पन्न भयो । प्राविधिक कारणले सपथग्रहण कार्यक्रमहरू भब्य देखिएनन् ।


केही अपुग जस्तो, केही हतार जस्तो, केही छुटे जस्तो । तर अनुमान गर्न सकिन्छ कि प्रदेशसभा सदस्यका सपनाहरू भने पक्कै भब्य थिए । उनीहरूमा विजेताको गर्व, उत्साह र चञ्चलता देखिन्थ्यो । निश्चय नै सपना देख्नु उनीहरूको हक हो । जिज्ञासा यो छ कि त्यो दिन हाम्रा माननीयहरूले कस्ता सपना देखे होलान् ? उन्मादका ‘उग्र’ सपना कि विनम्रता र जिम्मेवारी बोधका ‘मखमली’ सपना । यहींनेर जनतालाई जोडौं । त्यो दिनको प्रत्यक्ष प्रसारण हेरिरहका जनताले चाहिँ कस्ता सपना देखे होलान् ? के नेता र जनताका सपनाहरूबीच कुनै साइनो छ ? आजका लागि विचार गर्नुपर्ने पहिलो प्रश्न यही हो ।

Yamaha


यतिबेला प्रदेशका अस्थायी राजधानीमा उत्सव छ । ठूला बैठक कक्षको खोजी, आरामदायी आवासको प्रबन्ध, रंगरोगन, कार्यालय सजावट, कर्मचारीहरूको भागदौड । प्रदेशसभा सदस्यहरू ‘क्वाटर’ खोज्दै होलान् । मुख्यमन्त्री र मन्त्रीको अंकगणित पनि चर्कै देखिन्छ । रमाइलो यो छ कि फागुन ५ गतेभित्र सातै प्रदेशमा मुख्यमन्त्रीहरू निर्वाचित हुनेछन् । ‘स्टेट बिल्डिङ’को प्रक्रिया तीव्र छ । यो यस्तो उत्सव हो, जसले प्रदेशमा सपनाको ‘नर्सरी’ तयार गर्दैछ । पक्कै एकदिन नर्सरीमा सपना फुल्नेछन् र जनताले समृद्धिको सुगन्ध पाउलान् । तर यहींनेर आशंका पनि गरौं । के हाम्रा नेताहरूले प्रदेशमा ‘स्टेट बिल्डिङ’को ऐतिहासिकतालाई बुझ्ने सामथ्र्य राख्छन् ? के उनीहरूसंँग जनताका सपनाहरूलाई अनुभूत गर्ने वर्कत छ ? कतै माननीयहरू आफ्नै सपनाको सुतिखेतीमा त लाग्दैनन् ? अन्यथा आज जे हुँदैछ, त्यसको युगिन महत्त्व छ । सायद वर्षाैंपछि हाम्रा सन्ततिहरूले भन्लान् कि ठिक यही विन्दुबाट मुलुकमा नयाँ युगको सुरुवात भएथ्यो । सायद उनीहरूले बुझ्लान् कि प्रदेशसभा हलहरूमा पोतिएका रंगहरूमा उनकै पुर्खाको रगत र पसिनाको सुगन्ध छ । भोलिको त्यो गर्वका लागि काम गर्ने बेला सुरु भयो । काम गर्नु भनेको सत्ता, शक्ति र अंकगणित मिलाउनु मात्र होइन । यो गम्भीर विमर्श, नवीन सोच र फरक गर्ने हुटहुटी हो । जसका लागि हाम्रा माननीयहरूको परीक्षा सुरु हुन्छ, अब ।

केही प्रश्नबाट कुरा अघि बढाऊँ । मुख्यत: राज्य पुनर्संरचना र प्रदेश निर्माणको ‘स्पिरिट’ के हो ? के हाम्रा सांसदहरूले यसको अर्थ–राजनीतिलाई बुझेका होलान् ? सुशासन, सदाचार र सिर्जनशील संस्कृतिका लागि हाम्रा माननीयहरू ‘अहं’ त्याग गर्न तयार छन् ? उनीहरू सस्तो लोकप्रियतामा रमाउलान् कि गम्भीर परिणामका लागि प्रतिबद्ध रहलान् ? अन्यथा प्रादेशिक योजनाहरू अर्थपूर्ण हँुदैनन् । अन्यथा राज्य पुनर्संरचना रूपको मायाजालमा फँस्छ । त्यसो भयो भने राज्यको गुण र चरित्र ओझेलमा पर्छ । राज्य पुनर्संरचना ७ जना मुख्यमन्त्री, दर्जनौं मन्त्री र सयौं सांसदहरूलाई जागिर दिने राजनीतिक प्रयोगशाला होइन । योसंँग युगिन दायित्वहरू छन् । आफ्नो प्रदेशलाई सिँगार्ने, जनतालाई सबैभन्दा धेरै न्याय र सुखको प्रत्याभूति दिने दायित्व । राज्य पुनर्संरचना प्रदेशमा आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक न्याय हस्तान्तरण गर्ने विषय हो । अन्यथा यो प्रादेशिक विभाजन र भूगोलको भागबन्डामा सीमित हुनपुग्छ । यो सत्ताको लिपापोती र परम्परागत स्वार्थमा फँस्छ । जबसम्म राज्यको चरित्रमा फेरबदल गरिँदैन, राज्य पुनर्संरचनाको आधा काम बाँकी नै रहन्छ । के पूरा काम गर्ने अभिष्टबाट प्रदेशका माननीयहरू अभिप्रेरित छन् ? आशा गरौं, प्रदेश नेतृत्व आध काम सकेर आत्मरतिमा रमाउने छैन ।

प्रदेश नेतृत्वले ध्यान दिनुपर्ने अर्को कुरा केही भाष्यहरूमाथि पुनर्चिन्तन हो । मुख्यत: संघीयताको बहसमा उठेका केही विवादमाथि स्पष्ट हुनैपर्छ । जस्तो– आत्मनिर्णयको अधिकार के हो ? के हाम्रा प्रदेशहरूसंँग आत्मनिर्णयको अधिकार छ ? छ भने त्यो कस्तो हुन्छ र कसरी प्रयोग गरिन्छ ? आत्मनिर्णयको अधिकारको सचेत ढंगले ‘न्यारेटिभ’ गर्नसके मात्र प्रदेशले राजनीतिक सफलता प्राप्त गर्छ । अन्यथा प्रदेशले स्वनिर्णय गर्ने क्षमता गुमाउँछ ।

नेपालमा पछिल्लो एक दशक आत्मनिर्णयको अधिकारमाथि काफी बहस भयो । तर त्यो खास अर्थमा शिष्ट नभई उग्र र अलगावमुखी बन्यो । कतिपय बहस लेनिनको आत्मनिर्णयको परिभाषाबाट प्रेरित देखिए । जसले हाम्रा प्रदेशहरूको आत्मनिर्णयको स्वभाव, अभिष्ट र चरित्रलाई नै भ्रमित गर्‍यो । लेनिनले बोल्सेभिक क्रान्तिका सहयात्री विभिन्न स्वतन्त्र देशलाई सोभियत संघमा आउन आह्वान गरे । लेनिनले भने, ‘आज संँगै बसौं, पछि चाहेमा अलग हुने आत्मनिर्णयको अधिकार रहनेछ’ । यसरी लेनिनले देशहरूलाई जोडे । सोभियत संघ बनाए । यद्यपि लेनिनको आत्मनिर्णयको अधिकार कहिल्यै कार्यान्वयनमा आएन । सन् १९१८ मै पोल्यान्ड र फिनल्यान्ड लगायत करिब १३ वटा गणराज्यहरू सोभियत संघबाट स्वतन्त्र हुनचाहे । तर त्यो कार्यान्वयन भएन । कज्जाक विद्रोहीहरूलाई बोल्सेभिकहरूले नै दमन गरे । स्टालिनले सन् १९३६ मा सोभियत गणराज्यहरूको सामान्य स्वशासनलाई पनि समाप्त गरे । सन् १९६१ सम्म सोभियत संघमा निरन्तर केन्द्रीकरणको प्रक्रिया चल्यो । अन्त्यमा सोभियत राष्ट्रपति बोरिस यल्तसिनले नै रूस सोभियत संघबाट अलग गरेर सोभियत संघको विघटन गरे । यसरी लेनिनले अलग देशहरू जोडेर सोभियत संघ बनाए । हामी एउटै देशभित्र संघ बनाउँदैछौं । यसर्थ हामीलाई छुट्टिन पाउने आत्मनिर्णयको अधिकार चाहिँदैन । तर हामीलाई सुन्दर प्रदेश बनाउन स्वतन्त्रतापूर्वक निर्णय गर्ने अधिकार भने चाहिन्छ ।
त्यसो भए हामीले भनेको आत्मनिर्णयको अधिकार के हो ? त्यो लेनिनको थेसिसमा भेटिँदैन । प्रदेशका जनता के चाहन्छन् ? यही हो, हाम्रो आत्मनिर्णयको मूलसूत्र । हाम्रा प्रदेशहरूसंँग आत्मनिर्णयको अधिकार छ । त्यही संवैधानिक अधिकारभित्र आफ्नो प्रदेशको ढाँचा, शैली र सोच निर्माण गर्न प्रदेशहरू स्वतन्त्र छन् । हाम्रो आत्मनिर्णयको अधिकार स्वतन्त्रतापूर्वक आफ्नो प्रदेशलाई आफ्नै बुद्धि, विवेक र वर्कतले सिँगार्ने कुरा हो । आत्मनिर्णयको यस्तो सूत्रलाई प्रदेश नेतृत्वले बुझ्नुपर्छ । तब मात्र निर्णय गर्ने शक्ति आउँछ । जब आत्मनिर्णय गर्ने शक्ति आफूसँंग छ भन्ने अनुभूति हुन्छ, स्वभावत: प्रदेश स्वचालित हुन्छ । हामीसंँग निहित आत्मनिर्णयको अधिकार प्रदेशको नाम र राजधानी तोक्ने अधिकारमात्र होइन । बरु कसरी प्रदेशका जनतामा साझा भावना जागृत गर्ने ? प्रदेश कस्तो बनाउने र यसको वैभव कसरी निर्माण गर्ने ? यही अधिकारले नै प्रदेशहरूलाई एकताको सूत्र खोज्न, सम्पदाहरू संरक्षण गर्न, भाषा, संस्कृति र परम्पराहरू जोगाउन र सबैको पहिचान, न्याय र समृद्धिको रक्षा गर्न सहयोग गर्छ । यो यस्तो अधिकार हो, जसले अगाडि बढ्न प्रदेशलाई बाटो देखाउँछ । अब काम गर्न काठमाडौँ ताकिरहनु पर्दैन । प्रदेशहरूमा निहित आत्मनिर्णयको शक्तिलाई माननीयहरूले बुझ्नुपर्छ ।

निश्चय नै विगतमा संघीयतालाई जातीय पहिचानसंँग जोडियो । कतिपय सन्दर्भमा जातीय पहिचान कट्टर जातिवादको रूपमा उपस्थित भयो । तर जातीय पहिचान र जातिवाद अलग कुरा हुन् । प्रदेशहरू जातिवादी हुनुहुँदैन, तर जातीय पहिचानको पक्षमा उभिनुपर्छ । सबै प्रदेशले बुझ्नुपर्छ कि हाम्रा प्रदेशहरू एकल जातीय छैनन् । प्रदेशमा अनेकौं जाति छन् र उनीहरूको पहिचानको अर्थ छ । यस्तो बेला आफ्नो प्रदेशलाई कुनै निश्चित जात, धर्म र सम्प्रदाय केन्द्रित बनाउने कि साझा ? निश्चय नै साझा । साझा बनाउनुको अर्थ सबैलाई उचित ‘आइडेन्टिटी’ र ‘स्पेस’ दिनु हो । नेपाललाई बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक र विविधतापूर्ण मुलुक भनिन्छ । स्वाभाविक छ, प्रदेशहरू पनि विविधतापूर्ण र बहुआयामिक छन् । यो बहुजातीय फूलबारी हो । अत: प्रदेश यस्तो होस् कि सबै फूलले फुल्न पाउन् । प्रदेशको स्थायित्व र समृद्धि जनताको एकता र सहकार्यमा निर्भर हुन्छ । अन्यथा एकल जातिवादी सोचले गडबड ल्याउने निश्चित छ । हिजो काठमाडौँले गरेका गल्ती नत मधेसले गर्न मिल्छ, न पश्चिमले, न पूर्वले ।

प्रदेशहरूको सामाजिक न्यायप्रतिको अविच्छिन्न लगाव प्रादेशिक सफलताको सूत्र हो । प्रदेशले विकासको मात्र कुरा गर्ने ‘कर्पोरेट मोडलमा’ उभिनु हुँदैन । उसको चरित्र ‘न्यायमुखी’ हुनुपर्छ । प्रदेश सरकारले भुइँका मान्छेहरूको सुख र समृद्धिबाट सफलताको खुड्किलो चढ्नुपर्छ । यो मूलत: प्रदेशको चरित्र र पक्षधरतासँंग सम्बन्धित विषय हो । अन्यथा पुरानै शैलीको सरकार र शक्ति आर्जनको लालसामा अल्झिने हो भने राज्यको स्वरुपमात्र फेरिन्छ । यसले सीमान्त समूह, महिला, जनजाति, दलित र गरिबहरूलाई केही फरक पर्दैन । मुख्य कुरा उत्पादन सम्बन्धमा बदलाव, प्रतिफल वितरणमा न्याय र सामाजिक सुरक्षाको सुनिश्चितता हो । चुरो कुरा राज्यको चरित्रलाई फेर्नु हो ।

राज्यको स्वरुप र चरित्रका भेदहरूबारे प्रदेश नेतृत्व स्पष्ट हुनैपर्छ । हामी राज्यको स्वरुपमा अल्झिने कि चरित्र फेर्ने ? विद्वानहरू भन्छन्– कि वस्तुको भौतिक स्वरुपले चरित्रको अभिव्यक्ति गर्दैन । स्वरुपमा जतिसुकै रंगरोगन गरे पनि गुण वा चरित्र राज्यको प्रधान पक्ष हो । यसको अर्थ कति मन्त्री बनाउने, राजधानी कहाँ राख्ने, कुन सभाहलमा बैठक बस्ने, तलब कति लिने ? यी खासै महत्त्वपूर्ण विषय होइनन् । यी स्वरुपका कुरा हुन् । हामीलाई स्वरुपमा होइन, गुण र चरित्रमा उत्कृष्ट प्रदेश बनाउनुछ । याद गरौं, राज्यको स्वरुप नेताहरूको महत्त्वकांक्षासंँग सम्बन्धित हुन्छ । तर नागरिकलाई त ‘जनमुखी चरित्रको राज्य’ पहिलो प्राथमिकता हो ।

संविधानले प्रदेशको स्केचमात्र गरेको छ । यसलाई रंग भर्नुपर्छ, प्रदेश आफैले । प्रदेश भनेको यसको भूगोलमात्र होइन, बरु यो यहाँ बस्ने जनताको साझा मनोविज्ञान र सपना हो । सप्तरंगी सपना । प्रदेश सरकार र जनताका सपनाहरू जब एक हुन्छन्, निश्चय नै परिवर्तन सम्भव छ । के यस्तो सुखद अपेक्षा गर्न सकिन्छ ? माननीयज्यू, कृपया सपना बचाउनु होला । जनताका सपनाहरू अमूल्य हुन्छन् । अन्यथा तपाईंहरू माननीय हुनुको कुनै अर्थ र प्रयोजन बाँकी रहने छैन ।
ट्विटर : @dahalkeshab

Esewa Pasal

प्रकाशित : माघ १७, २०७४ ०७:००
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

किन रिसाउँछ, उल्लु मुसहर ?

उल्लु मुसहर भन्छ, ‘मलाई नेताहरूसँग विश्वास छैन । मलाई केपी ओलीसँग पनि विश्वास छैन ।’ 
केशव दाहाल

काठमाडौँ — प्रिय केपी ओलीज्यू ! तपाईलाई अत्यन्तै सानो प्रश्न सोध्न मनलाग्यो । तपाईलाई थाहा छ, ‘किन रिसाउँछ, उल्लु मुसहर ?’ मैले यो प्रश्न कमरेड प्रचण्डलाई सोधिन । काजी शेरबहादुर देउवालाई सोध्ने त प्रयोजन नै रहेन । कसलाई सम्बोधन गर्ने भन्ने सानो छलफलपछि उल्लु मुसहरले नै भन्यो, केपी ओलीलाई सोध ।

खासमा उल्लु मुसहरको आज्ञा शिरोपर गर्दै म यो शीर्षप्रश्न ओली महोदय, तपाईको नाममा जाहेर गर्छु ।
सुरुमै भनिदिन्छु, म तपाईको कार्यकर्ता होइन । म ती दर्जन बुद्धिजीवीभित्र पनि पर्दिन, जसले निर्वाचनमा बाबुराम भट्टराई विरुद्ध वक्तव्य निकाले । म शेरबहादुरको मान्छे त हुँदै होइन । असली कुरा के भने यो चुनावमा मैले तपाईलाई समर्थन गरिन । तपाई अलिक बुझिनसक्नुको हुनुहुन्छ भन्ने लाग्छ । तपाई बर्चस्ववादी मान्छे हो । बर्चस्ववादी मान्छे मलाई निरंकुश ‘साँढे’जस्तै लाग्छ, जसले अरू गोरु, बहर, बाछाबाछी र गाईको अस्तित्व मान्दैन । उदाहरण अलिक खराब दिएँ, माफ गर्नुहोला । मान्छे अस्तित्ववादी हुनुपर्छ, तर बर्चस्ववादी हुनु कुनै अर्थमा राम्रो होइन । यद्यपि आफ्नो बर्चस्व स्थापित गर्न तपाई सिपालु हुनुहुन्छ । तपाईका कार्यकर्ताहरू भन्छन्, ‘तपाई रमाइलो हुनुहुन्छ’ । हो, यो सत्य हो कि तपाई सिधा कुरा गर्नुहुन्छ र सपना देख्नुहुन्छ । मान्छेलाई सपना देख्न उत्प्रेरित गर्ने तपाईसँग कला छ । त्यसैले म पनि तपाईको कुरा मनपराउँछु । यद्यपि म नढाँटी भन्छु, यो चुनावमा मैले तपाईको पार्टी र गठबन्धन कसैलाई पनि भोट हालिन । एकजना शक्तिशाली मान्छेलाई हाकाहाकी यसो भन्न पाउने व्यवस्था हामीले नै ल्याएका हौं । अर्को कुरा पनि सुनाउँछु, यो चुनावमा तपाईलाई उल्लु मुसहरले पनि भोट हालेन । यही कुरा सुनाउन मैले तपाईलाई सम्बोधन गरेको हुँ ।
कुरा थालौं, उल्लु मुसहरबाट । उल्लु मुसहर, कस्तो हाँसउठ्दो नाम । यो नाम उसलाई सानैमा उसको मालिकले राखिदिएको । उसको भागमा किन यस्तो नाम पर्‍यो ? कसैलाई थाहा छैन । उल्लुलाई मैले चिनेको १७ वर्ष भयो । १७ वर्षपछि यो चुनावमा मैले उसलाई फेरि भेटेंँ । ऊ सुनसरीको कुनै गाउँमा धान काट्दै थियो । उमेर ५० वर्षजति हुँदो हो । तर निकै बूढो देखिन्थ्यो । अनुहारमा अनगिन्ती मुजा । उसका आँखा सुरुदेखि नै गहिरा थिए । तर ती गहिरा आँखामा कुनै उत्साह, उमंग र सपना थिएन । तपाईले शासन गर्ने देशको सबैभन्दा निर्धो नागरिक हो ऊ । उसको खास विशेषता छ, ‘ऊ रिसाइरहन्छ’ । यसपाली पनि भेट हुनासाथ ऊ मसँंग झगडा गर्न तम्सियो । मैले भने नरिसाउ उल्लु, अब देश फेरिन्छ । गरिबका दिन आउँछन् । उसले पत्याउनै सकेन । ऊ त जोडले औंला नचाउँदै नेताहरूलाई गाली गर्न पो थाल्यो । त्यसपछि उसले जे भन्यो, कुरा त्यही नै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ ।
ऊ जन्मजात एमाले । २०४८ सालदेखि निरन्तर एमालेलाई भोट हाल्यो । उसलाई त्यो बेला कम्युनिष्ट भनेपछि त्यसै–त्यसै माया लाग्ने । उसको घर नजिकै प्रधानपञ्चको घर थियो, तर पनि उसले एमाले नै रोज्यो । तर ०६४ सालमा उसले एमालेभन्दा पक्का कम्युनिष्ट माओवादीलाई देख्यो । हँसिया–हथौडामा भोट हालिदियो । तर यसपाली उसले वाम गठबन्धनलाई भोट हालेन । किनभने ऊ कम्युनिष्टहरूसँंग जोड रिसाएको छ । ऊ भन्छ– यसपाली मैले ‘बगावत’ गरेंँ । एउटा निर्धो नागरिकले ‘बगावत’ गर्‍यो त के बिगार्‍यो ? यसमा रिसाउने कुनै कुरा छैन । ओलीज्यू, कृपया आफूलाई भोट नहाल्नेहरूसँंग नरिसाउनु होला ।
ऊ भन्छ– ‘म सुकुम्बासी । एमालेले भन्यो– म धनीपुर्जा दिन्छु । मैले धनीपुर्जा पनि पाएँ । तर नक्कली पर्‍यो । त्यसलाई मैले पक्का पुर्जा बनाउन अनेक कोसिस गरेंँ । अनेक विन्तीभाउ गरेंँ । मेरो पैसा पनि फोकटमा खर्च भयो । तर काम बनेन ।’ ऊ गुनासो गर्छ कि ‘यस्तो दु:ख किन दियो, एमालेले’ ? त्यसैले उसको निष्कर्ष छ, ‘कम्युनिष्टहरू चिल्ला कुरा गर्छन्, काम गर्दैनन्’ । त्यसो त ऊ अझै पनि सुकुम्वासीमा बस्छ । हरेक रात ऊ आफ्नो नाममा घरघडेरी जोडेको सपना देख्छ । तर जब सपना भंग हुन्छ, ऊ भयंकर रिसाउँछ । केही वर्षअघि उसकी आमा बिरामी परिन् । उनी ६० वर्षकी विधवा थिइन् । तर गोल्छाकी आमाले पाउने वृद्धभत्ता नपाई उनी थलिइन् । उनी त्यही वर्ष बिरामी परिन्, जुन वर्ष तपाई बिरामी पर्नुभयो । ठिक त्यही वर्ष विद्या भण्डारी पनि बिरामी परिन् । त्यही वर्ष अनेकौं कमरेडहरू बिरामी परे । मन्त्रीहरू बिरामी परे । हाकिमहरू बिरामी परे । ऊ भन्छ– ‘सबैको उपचार भयो । सबै बाँचे । तर मेरी आमा मरिन् । किन ? उस्तै मान्छे कसैले सिटामोल खान नपाउने, कसैले उपचारकै लागि करोडांै राज्यकोष पाउने ? यस्तो पनि हुन्छ ?’ ऊ चित्तबुझ्दो जवाफ पाउँदैन । त्यसैले रिसाउँछ ।
उल्लु मुसहरका चारजना छोराछोरी छन् । ऊ भन्छ– ‘भगवानले दिए, मैले हात थापेंँ’ । तर ऊसँंग बालबच्चा पढाउने पैसा थिएन । जेनतेन अक्षर चिनाउन उसले केटाकेटीलाई प्राथमिक स्कुलमा पठाएकै हो । तर दलित भनेर असाध्यै छोइछिटो गरेकाले ३ वटी छोरी कोही पनि स्कुल जान मानेनन् । मालिकले भने, ‘छोरी पढाएर के काम ? १५ वर्ष पुगेपछि सबैको बिहे गरिदियो । एउटा छोरो छ, जसलाई उसले यताउता गरेर ८ कक्षासम्म पढायो । त्यसपछि उसले पनि पढ्न सकेन । भन्छ– ‘कपी, कलम, किताब के–केमा खर्च माग्छ, मसँंग दिने पैसा थिएन । उसलाई भनँे, नपढ ।’ यसरी उसको छोराले पनि स्कुल छोड्यो । स्कुल छोडेपछि छोरो २ वर्ष अर्काको घरमा चरुवा बस्यो । जब १७ वर्षको भयो, ऊ पंजाव गयो । उल्लु भन्छ– ‘सबैका छोराछोरीले तरक्की गर्दा मेरामात्र किन अलपत्र परे ?’ उसको दु:खेसो छ कि ‘उसको बाउ पनि हली, ऊ पनि हली र उसको छोरो पनि हली’ । तीन पुस्ता हली बन्नुपर्ने उसको भाग्यलाई हाम्रो लोकतन्त्रले किन फेर्न सकेन ? उसले मलाई भन्यो कि यो प्रश्न ओलीलाई सोधिदेऊ ।
मैले भेट्दा ऊ धान काट्दै थियो । केही छिनपछि हामी उसको घर गयौं । घर के भन्नु सानो झुप्रो । बर्खामा पानी चुहिन्छ । हिउँदमा शीत र सिरेटो पस्छ । न कोठा, न भकारी, न भान्सा । उसले सुनायो, चिसोमा उसलाई हड्डी दुख्ने रोग लागेको छ । उसकी जहानलाई दम छ । भन्छ, ‘वर्ष नकाटिकनै पो मरिन्छ कि के हो ?’ गतवर्ष असाध्यै बिरामी परेर एकदिन ऊ नजिकैको स्वास्थ्य केन्द्र गयो । त्यही वर्ष, जुन वर्ष ओली कमरेड तपाई प्रधानमन्त्री हुनुहुन्थ्यो । स्वास्थ्य केन्द्रले भन्यो– ठूलो अस्पताल जाऊ । ऊसँंग उपचार गर्ने पैसा भए पो अस्पताल जानु । कुरा नबुझ्ने डाक्टर देखेर उसलाई जोड रिस उठ्यो । त्यसो त त्यही दिन हो, उसलाई भगवानसंँग पनि रिस उठेको । नेताहरूसंँग पनि रिस उठेको । सबैभन्दा धेरै त्यो दिन उसलाई कम्युनिष्टहरूसंँग रिस उठ्यो, जसलाई उसले पटक–पटक भोट हालेको हो । भन्छ, ‘मैले भोट हालेका नेताहरूसँंग नरिसाएर कोसँंग रिसाऊँ ? पुरानो दिन सम्भँmदै उसले भन्यो, ‘यसपाली कसैलाई पनि भोट हाल्दिन । सबका सब ठग ।’
गतवर्ष उल्लु मुसहरको छोरो पंजावबाट आयो । भन्यो– पासपोर्ट बनाइदेऊ, ‘अरब’ जान्छु । पासपोर्ट बनाउन नागरिकता चाहिने, सिफारिस लिनुपर्ने, सीडीयो कार्यालय धाउनुपर्ने, काठमाडौं जानुपर्ने के–के हो के–के ? उसलाई सरकारी काम भनेपछि त्यसै डर लाग्छ । हाकिमले घुस माग्छ, पुलिसले घुस माग्छ, नेताले खर्च माग्छ । सबैले हेप्छन् । त्यसैले छोरालाई भन्यो, ‘पर्दैन अरब जान’ । छोरो फेरि पन्जाव नै गयो । उसलाई लाग्छ, ‘यहाँ बरालिएर बस्नुभन्दा त उतै ठिक’ । त्यसो त उल्लु मुसहरका सपनाहरू ससाना छन् । भन्छ– ‘बस, म अलिकति कमाउन चाहन्छु । जहानको उपचार गर्न’ । ऊ आफ्नी मुसहरनीलाई असाध्यै माया गर्छ । तर कसरी कमाउने उसलाई थाहा छैन । अरूको खेतमा जनबनी गर्नेले कसरी पो कमाउने होला ? उसले सुनेको थियो, भूमिसुधार हुन्छ । किसानले जमिन पाउँछ । ऊ जस्तो पक्का किसानले नै त हो, जमिन पाउने । गम्छ, ‘जमिन भए यसो बैंकमा धितो राखेर पैसा निकाल्न सकिन्थ्यो । त्यो पैसाले छोरो किसानी गथ्र्यो । म उपचार गर्न अस्पताल जान्थेंँ’ । तर भूमिसुधार भएन । यहींनेर आफ्नो सपनाको हलो अड्किएको उसलाई लाग्छ । त्यसैले ऊ जोडले रिसाउँछ । उसलाई लाग्छ, रिसाउनुउसको अधिकार हो ।
ओलीज्यू † उल्लु मुसहर व्यक्तिगत रूपमा तपाईसंँग अझ धेरै रिसाएको छ । भन्छ, ‘केपी ओली ठूलठूलो विकासको कुरा गर्छन् । घर–घरमा ग्यास चुलो । समुद्रमा जहाज । पूर्व–पश्चिम रेल । ठूला सडक । हुनेखानेलाई चाहिएको त यस्तै होला । तर त्यस्तो विकास मुसहरलाई के काम ? मलाई त ससानो कुरा चाहिएको छ । मलाई सुकुम्वासीको पुर्जा । खेती गर्न खेत । नाति–नातिना पढाउन सस्तो र राम्रो स्कुल । नि:शुल्क उपचार’ । उसले मलाई भन्यो कि ‘गरिबलाई पहिले न्याय चाहियो हजुर । त्यसपछि रेलको कुरा गरौंला । पहिले जमिनको कुरा गरौं हजुर, पछि चन्द्रमाको कुरा गरौंला’ । साँच्चै भन्ने हो भने मलाई उसको कुरा मनपर्‍यो र मैले तपाईलाई सम्बोधन गर्न मञ्जुर गरेँ । ऊ भन्छ, ‘मलाई नेताहरूसँग विश्वास छैन । मलाई केपी ओलीसँग पनि विश्वास छैन ।’
प्रिय ओली महोदय † यदि उल्लु विनाकारण रिसाउँछ भन्ने तपाईलाई लाग्छ भने ठिक छ, उसलाई सजाय दिनुहोला । तपाईका सेवकहरूले भन्न सक्छन्, एकजना सम्मानित नेतासंँग रिसाएर नाथे मुसहरले जघन्य अपराध गर्‍यो । त्यसो हो भने हाम्रो लोकतन्त्रले उसलाई जे सजाय तोकेको छ, सजाय दिनुहोला । अन्यथा उसको रिस स्वाभाविक लाग्छ भने उसलाई हँसाउनु होला । तपाई सम्भवत: आगामी सरकारको शक्तिशाली प्रधानमन्त्री पनि हो । अत: अन्त्यमा सानो सुझाव दिन्छु, ‘कुराले चिउरा भिज्दैन हजुर । कृपया काम गर्नुहोला’ ।
dahal.keshab@gmail.com

प्रकाशित : पुस १२, २०७४ ०७:१९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT