प्रतिपक्षको ट्रेनिङ

सिउँडी
तपाईंहरू एमालेसँग मज्जाले ट्रेनिङ लिन सक्नुहुन्छ । उनीहरूको प्रतिपक्षीय ज्ञान राम्रो छ ।
विमल निभा

काठमाडौँ — अन्तत: कांग्रेसीहरू प्रतिपक्षमा बस्न बाध्य भएका छन् । यसको बानी एवं अभ्यास भने उनीहरूलाई पटक्कै छैन । त्यसकारण एक प्रकारको असजिलो महसुस हुनु स्वाभाविक नै छ । फेरि यो कुनै रुचिकर कुरो पनि त होइन ।

अर्थात सत्तापक्षबाट एकाएक प्रतिपक्ष हुनु यही सन्दर्भमा मलाई एक परिचित कांग्रेसी सांसदले पहिले जोडले अनि विस्तारै भने, ‘हेर्नाेस्, हामी कांग्रेसीहरूलाई केवल सत्ताको विलकुलै एकतर्फी अनुभव छ, अब कसरी प्रतिपक्षी भएर काम गर्ने ?’

‘माननीयज्यू, तपाईहरू यसको समुचित ट्रेनिङ किन लिनुहुन्न ?’ मैले एक नमागिएको सुझाव उनीछेउ राखेंँ, ‘यही समयानुकूल काम हुनेछ ।’

Yamaha

‘कस्तो ट्रेनिङ ?’ उनले उत्सुक भएर टाउको उचाले ।

‘यही, एउटा असल प्रतिपक्ष कसरी बन्ने, प्रतिपक्षको सरल तथा सुगम मार्ग के हो, के गरी सहजै प्रतिपक्षी हुन सकिन्छ, प्रतिपक्षको सौन्दर्यशास्त्र कस्तो हुन्छ, सबल प्रतिपक्षको प्रबल उपायहरू के–के हुन्, आखिरमा प्रतिपक्ष भनेको हो के, आदि–इत्यादि ।’ मैले आफ्नो कुरा स्पष्ट गरें, ‘यिनीहरूका विषयमा ट्रेनिङ लिनुपर्ने हुन्छ, माननीयज्यू ।’

‘यस्तो ट्रेनिङ कोसित लिने ?’ उसको अनुहार उज्यालो भयो ।

‘हेर्नोस माननीयज्यू, यस प्रकारको ट्रेनिङ अरू कोसित लिन सकिन्छ ?’ मैले भनेंँ, ‘उही नेकपा एमालेसित । तपाईहरू एमालेसँग मज्जाले ट्रेनिङ लिन सक्नुहुन्छ । उनीहरूका प्रतिपक्षीय ज्ञान राम्रो छ । त्यसैले नेकपा एमालेसित मिलेर यस सम्बन्धी सभा, सेमिनार, गोष्ठी आदि पनि आयोजित गर्न सकिन्छ । मेरो मतलव के हो भने प्रतिपक्षको प्रत्येक पक्षबारे एमालेहरू व्याख्या–विश्लेषण गर्न सक्षम छन् । यसको पुरै लाभ किन नउठाउने माननीयज्यू ?’

‘के तपाई मसँग ठट्टा गरिरहनुभएको छ, बन्धु ?’ उनी सहसा रुष्ट भए ।

‘होइन, म त एउटा कुरा गरिरहेको छु, माननीयज्यू ।’

‘यस्तो नचाहिँंदो कुरा नगर्नाेस् ।’ उनको स्वर भारी भयो, ‘नेकपा एमालेका मानिसहरूले त हामीलाई प्रतिपक्षी बनाएका हुन् ।’ उनी दु:खी भएका थिए, ‘क्या मोजले हामी सत्तामा पल्टेर आराम गरिरहेका थियौं †’ एकछिन रोकिएर भने, ‘हेर्नाेस्, हेर्दाहेर्दै हामी सत्तापक्षबाट प्रतिपक्ष भयौं ।’ उनको आवाजमा निराशा थियो, ‘वास्तवमा हाम्रो यस्तो कुनै प्रयास र इच्छा थिएन । तर के गर्ने, त्यसै प्रतिपक्षी बनाइदिए ।’ र निराशाको छेउमा पुगेर भने, ‘अब बनाएपछि बन्नैपर्‍यो ।’ उनको स्वर चर्काे भयो, ‘तपाई नै भन्नोस्, त्यस्तासँग के ट्रेनिङ लिने ?’ उनी पुरै क्रोधमा थिए ।

‘तर प्रतिपक्षको समग्र अनुभव त नेकपा एमालेसँग नै छ, माननीयज्यू’, मैले भनेँ, ‘के गर्न सकिन्छ ?’

‘जे भए पनि हामी एमालेसँग ट्रेनिङ लिन्नौं ।’
‘एक पटक फेरि सोचेर हेर्नाेस् ।’
‘राम्ररी नै सोचिसकेंँ बन्धु ।’
‘के सोच्नुभयो, माननीयज्यू ?’

‘हेर्नाेस्, अहिले नेकपा एमाले सत्तापक्ष भइसकेको छ ।’ उनले सुस्तरी भने, ‘हाय ! जुन ठाउँमा पहिले हामी थियौं । हाम्रो प्यारो पार्टी नेपाली कांग्रेस ।’ उनको स्वर चर्कियो, ‘अब सत्तापक्षले प्रतिपक्षको ट्रेनिङ कसरी दिन्छ ? यो त मिल्दै मिल्दैन नि !’ र एक्कासी गम्भीर भए, ‘नेकपा एमालेले हामीलाई ट्रेनिङ दिन सक्दैन बन्धु ।’ उनको भनाइमा दृढता थियो ।
‘दिन सक्छ, माननीयज्यू ।’
‘दिनै सक्दैन ।’

‘मलाई त सक्छ जस्तो लाग्छ, माननीयज्यू ।’ म आफ्नो कुरामा अडेको थिएँ ।
‘कसरी दिन सक्छ बन्धु ?’ उनले मेरो आँखामा हेरेर भने ।

‘तपाईहरू नेकपा एमालेका नेताहरूसँग यो सोध्न सक्नुहुन्छ– यसरी अकस्मात प्रतिपक्षबाट कसरी सत्तापक्ष हुन पुग्नुभयो ? यो असम्भव के गरी सम्भव भयो ? नेकपा माओवादीहरूलाई फकाउने पद्धति के हो ? के कमरेड प्रचण्डहरूलाई आफूतिर तान्ने कुनै खास तरिका छ ? मधेसी पार्टीहरूका उपेन्द्र यादवहरूलाई अलमल्याएर राख्ने अचुक उपाय के हो ? इत्यादि । यस्ता थुप्रै अनुत्तरित प्रश्नहरू छन्, जसको उत्तर केवल एमालेसँग छ । हो, ट्रेनिङको अवधिमा यसैको खोजी गर्नाेस् ।’

‘के उत्तर प्राप्त हुन्छ त बन्धु ?’ उनको शंका समाप्त भइसकेको थिएन ।

‘यो तपाईहरूका शिष्यजनित नम्रता र एमालेको तमाम गुरुतामा निर्भर गर्छ ।’ मैले भनें, ‘म के भन्न सक्छु ?’ एक छिनपछि फेरि भनें, ‘प्रयास गरेर हेर्नमा कुनै नोक्सानी भने छैन । म त भन्छु, तपाईहरू आजैदेखि यो मार्गमा हिँंड्न थाल्नोस् ।’ मैले उनको अनुहारमा हेरें, ‘हिँंडे पुगिन्छ पनि ।’ र अन्त्यमा आफ्नो आवाजको भोलुमलाई बढाएर भने, ‘अन्य कुनै मार्ग छैन, माननीयज्यू ।’

‘हुन त तपाईले भनेको ठिकै हो । तर एमालेसँग ट्रेनिङ लिने अनुमति हाम्रो पार्टीले दिने छैन । के गर्ने ? अब सत्तापक्षमा जाने सवाल भएकोले ट्रेनिङ लिनुपर्ने त हो । तर एक कांग्रेसी भएको नाताले यो मलाई मञ्जुर छैन । कसरी एमालेका मानिसहरूसँग ट्रेनिङ लिने बन्धु ? हामी एमालेसँग ट्रेनिङ लिन्नौं । यो कदापि हुन सक्दैन । म कुनै पनि एमालेसँग ट्रेनिङ लिँंदै लिन्न ।’

‘के त्यसो भए, आफ्नो प्रिय सभापति शेरबहादुर देउवालाई प्रतिपक्षीको सिटमै राखिराख्ने त ?’ मैले उनको जोशमा ब्रेक लगाउन खोजेंँ ।

‘हो, यसले त बढो अप्ठ्यारो हुने भयो । हाम्रो रामचन्द्र पौडेल, रामशरण महत, कृष्ण सिटौला, अर्जुननरसिंह केसी, शेखर कोइराला, सुजाता कोइराला, प्रकाशमान सिंह, मिनेन्द्र रिजाल, गोपालमान श्रेष्ठ आदिलाई प्रतिपक्षी भएको कसरी हेरिरहने ? यसले प्रत्येक कांग्रेसीको आत्मा रुनेछ । यो भन्दा ठूलो पीडा अरू कुनै हुन सक्दैन । र फेरि हाम्रा विदेशी मित्रहरूले हामीलाई के भन्नेछन् ? यसरी विश्वसामु मुख देखाउन नै गाह्रो हुनेछ । किनभने कांग्रेसीहरूलाई प्रतिपक्षी हुन सुहाउँदैन । हामीले कसरी प्रतिपक्ष भइरहने ? यो त नेपाली कांग्रेस पार्टीको लागि लाजमर्दाे कुरा हो । हामीले सत्तापक्ष हुनैपर्छ । यो नभई हुन्न । तर यसको लागि एमालेसँग कसरी ट्रेनिङ लिने बन्धु ? खोइ, के गर्ने र के नगर्ने !’ उनी दुवै आँखा चिम्लेर चिन्तन गर्न थाले । म चुप लागेर कांग्रेसी सांसदलाई हेरिरहेको थिएँ । यो चिन्तन–मननको प्रक्रिया निकै लम्बिएकोले म उनलाई त्यहीं छाडेर विस्तारै अघि बढेंँ ।

प्रकाशित : चैत्र २४, २०७४ ०७:५६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कमरेडको हिन्दुस्तान यात्रा

सिउँडी
विमल निभा

काठमाडौँ — नेपालका प्रधानमन्त्री सरकारी कुर्सीमा सवार हुनासाथ सबभन्दा पहिले हिन्दुस्तानको यात्रा किन गर्ने गर्छन्, यो विचारणीय छ । मेरो विचारमा यसको एकभन्दा बेसी कारण हुनसक्छ ।

एक, छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तान निकटस्थ मुलुक भएकोले कुनै खास बन्दोबस्तीको आवश्यकता हुँदैन । (यसो ख्यास्स गयो, अनि सरसर्ती ‘दिल्ली दर्शन’ गरेर आयो) । र अर्काे कारणाचाहिँं के हो भने कतै हाम्रा सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूहरू फगत हिन्दुस्तान यात्राकै निम्ति त प्रधानमन्त्री हुने गर्दैनन् ?

वर्तमान प्रधानमन्त्री कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओली यही अघोषित चलन बमोजिम छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तानको यात्रामा सदलबल जाने भएका छन् । सम्भवत: यस्तो यात्रानीतिको थालनी प्राइमिनिस्टर जंगबहादुर राणाको बेलायत यात्राबाट भएको हो । यहाँनेर एउटा जायज प्रश्न तेर्सिन सक्छ–

जंगबहादुरको बेलायत यात्रा कसरी हिन्दुस्तान यात्रा भयो ? यसको सांगोपांग नालीबेली बुझ्न इतिहासमा जानुपर्ने हुन्छ । त्यसबखत छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तानमा हिन्दुस्तानी नभएर बेलायती राज कायम थियो । त्यसैले हिन्दुस्तान एक प्रकारले बेलायत हुनगयो । अब हिन्दुस्तान बेलायत भयो भने बेलायत पनि स्वत: हिन्दुस्तान हुने भएन ? यही गाँठी कारणले म तत्कालीन प्राइमिनिस्टर जंगबहादुर राणाको बेलायत यात्रालाई सहजतापूर्वक हिन्दुस्तानको यात्रा पनि भन्ने गर्छु । दुवै महारानी भिक्टोरियाद्वारा डाइरेक्ट शाषित मुलुकहरूमा के अन्तर छ ? अत: बेलायत या हिन्दुस्तान (अथवा हिन्दुस्तान या बेलायत) जे नामले पुकारे पनि हुन्छ ।

त्यसबेलादेखि याने तत्कालीन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणाको पालादेखि यो हिन्दुस्तान यात्रा हालसम्म पनि अटुट नै रहेको छ । मेरो भन्नु के हो भने हाम्रो प्रधानमन्त्री कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओली शीघ्र हिन्दुस्तानको राजकीय यात्रामा जाँदैछन् । यसको अनौपचारिक जनाउ कमरेड ओली स्वयंले एक पुस्तकको लोकार्पण समारोहमा दिएका हुन् । यस प्रकार एकैचोटी दुई लोकार्पण सम्पन्न हुनगयो । एक, लेखकद्वय अन्जान शाक्य र माधवजी श्रेष्ठद्वारा संयुक्त रूपले लिखित ‘नेपाल, चाइना रिलेसन्स न्यु एभिन्युज एन्ड पोसिबिलिटिज’ नामक अंग्रेजी पुस्तकको लोकार्पण र दुई, प्रधानमन्त्री कमरेड ओलीको छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तान यात्राको जानकारीमूलक कुराको लोकार्पण ।

यसको अर्थ के हो भने प्रधानमन्त्री ओलीको हिन्दुस्तान यात्राको भव्य तयारी प्रधानमन्त्री निवास, बालुवाटारको कुनै गोप्य कक्षमा भइसकेको छ । अब त्यहाँ उनका अन्तरंग सल्लाहकारहरूले यस सम्बन्धमा के र कस्तो खाले सल्लाह दिए, यो स्पष्ट छैन । सायद त्यही पुरानै कोसी, गण्डकी र महाकाली मार्का परामर्श प्रदान गरे कि ? यसको द्वितीयपटक प्रधानमन्त्री भएका कमरेड ओलीलाई कुनै खास खाँचो नै थिए । के उनी छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तानसँगको ‘महाकाली सन्धि’को वाचाल साक्षी होइनन् र ? याद गर्नाेस्, उनको ‘एक अर्ब र एक खर्ब फाइदा’वाला बहुचर्चित डाइलग ! जे होस्, यसपालिको हिन्दुस्तान यात्रामा ‘अर्ब र खर्ब’मा केही अंकको बढोत्तरी भएमा कमरेड ओलीको हिन्दुस्तान यात्रालाई असफल मान्नुपर्ने हुनै कारण छैन ।

कमरेड प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओलीको एक पुरानो शुभेच्छुक भएको नाताले यो कवि विमल निभा पनि उनको हिन्दुस्तान यात्राको शुभ अवसरमा एकाध सल्लाह दिन तम्सिएको छ ।

१. यो वर्षातको मौसम नभए पनि एकथान छाता बोकेर जानु उत्तम हुनेछ । कुनै सामान्य छाता नभएर राष्ट्रिय छाता । (साँच्चिकै राष्ट्रिय नि !) अहिले हिन्दुस्तानको राजधानी नयाँदिल्लीमा थरी–थरीका गर्मी ह्वात्तै बढेकोले पनि आफ्नो नेपाली छाता छुटाउन मिल्दैन है कमरेड!

२. केही महिना अघिसम्म हिन्दुस्तानको गुजरात राज्यमा ‘सुंगुरे रोग’ (स्वाइनफ्लु) निकै बढेको थियो । अहिले त्यसको स्थान हिन्दुस्तानव्यापी पीतवर्णी रोगले लिएको छ । यो ‘कमलपित्त’ रोगमा आँखामात्र नभएर सम्पूर्ण शरीर नै पहेँलिने गर्छ । (मनदेखि आत्मासम्म) । त्यसैले हिन्दुस्तानी प्रधानमन्त्री नरेन्द्र दामोदरदास मोदीसँग कर्‍याप्प हात मिलाउँदा अलिकति होश गर्नास् है !

३. हिन्दुस्तानी प्रधानमन्त्री मोदीसँग प्राइभेट वातचित हुँदा यो सोध्न नबिर्सनोस्– हामीमाथि बलात् लगाइएको त्यो नाकाबन्दीको ‘न’ सकर्म हो कि अकर्म मोदीजी ? यद्यपि यो कुनै मैत्रीपूर्ण प्रश्न हुने छैन । तर दुई मुलुक बीचको सौहार्दताको व्याकरण कसले बिगारेको हो ? यति सोध्नु त हाम्रो हक हो । कुन्नि, प्रधानमन्त्री कमरेड ओलीले मेरो सल्लाहमा ध्यान दिनेछन् अथवा दिने छैनन्!

४. हिन्दुस्तान यात्रामा हवाइजहाजबाट माथि–माथि आकाश मार्गमा उडेर गए पनि त्यहाँबाट फर्कंदाचाहिंँ पानीजहाजको प्रयोग गर्नुहोला नि! मेरो तात्पर्य विलकुलै आफ्नै ‘पानी’जहाजसँग हो । यसै पनि तपाई बरोबर ‘हाम्रा पानीजहाज’ भन्ने गर्नुहुन्छ । अब हेरौं, कमरेडको यो हिन्दुस्तान यात्राको तमाम ‘वास्तविकता’
कस्तो भएर प्रकट हुनेछ!

अन्त्यमा,
केही समयअघि मानवरूपी रोबोट सोफियाको नेपाल यात्रा भएको थियो । अहिले नेपालका प्रधानमन्त्री कमरेड खड्गप्रसाद शर्मा ओलीको छिमेकी मुलुक हिन्दुस्तानको यात्रा हुने भएको छ । यद्यपि दुवै यात्रा तुलनीय होइनन् । मेरो भन्नु कति (अथवा यति) मात्र हो भने कमरेड प्रधानमन्त्री ओलीको हिन्दुस्तान यात्रा सफल होस्, जय नेपाल ।

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७४ ०८:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT