मान्छे एउटा किताब

आफ्नै परिवेश
राधिकाको स्वच्छ, पवित्र मनले गरेको समाजसेवाको क्रम निरन्तर अगाडि बढिरहोस् । समाज, देशलाई उनीजस्ता व्यक्तिको आवश्यकता छ ।
झमक घिमिरे

काठमाडौँ — जो जीवनको दु:ख र संघर्षबाट माथि उठ्छन्, ती मान्छे जीवनमा साँच्चै सफल हुन्छन् । उनीहरूलाई त्यो दु:खले जीवनलाई नजिकैबाट नियाल्ने मौका दिन्छ, अनि संघर्ष ? प्रत्येक सफल मान्छेको जीवनलाई हेर्दा उनीहरूको पछाडिको पाटो संघर्षमय हुन्छ ।

यस पंक्तिकारलाई त्यो पाटो पल्टाउँदा निकै आनन्द लाग्छ, कहिलेकाहीं यस्ता मान्छेलाई पढ्दा निकै उत्साहित हुनपुग्छ । किनभने जिन्दगीसँग जस्तै अवस्थामा पनि नहार्ने मान्छे समाजमा बेग्लै छाप बनाएर रहेका हुन्छन् । उनीहरूको जिन्दगीलाई पढ्दा मैले बेग्लै स्वाद पाउने गरेकी छु । त्यसैले कतिपय साथीसँग भन्ने गर्छु– किताब कम, मान्छे धेरै पढ्ने मान्छे हुँ म । उनीहरू खिस्स हाँस्छन् । तर मेरो आफ्नै जिन्दगीको अनुभूतिले मलाई के कुरा सिकाएको छ भने सबै कुरा किताबले लेख्दैन, मान्छेले खोजेका सबै कुरा त्यसमा पाइँदैन । त्यसका लागि त मान्छेले सिंगो समाजको किस्सा–किस्साभित्र पस्नुपर्छ, मान्छे–मान्छेभित्र छिर्नुपर्छ ।

तिनका नियतिहरूलाई केलाउनुको मज्जा बेग्लै हुन्छ । मलाई यसो गर्न बडो आनन्द लाग्छ । कैयांै मान्छेलाई मैले नजिकैबाट पढेकी छु । उनीहरूको जीवनवृत्तलाई नजिकैबाट छामेकी छु । यही जीवनवृत्तलाई नजिकैबाट छाम्ने क्रममा मैले राधिका पोख्रेलको जीवनलाई छामेँ, साँच्चै उनको जीवनबाट धेरै मान्छेले आफ्नो समय, आफ्नो समाज, आफ्नो देशको लागि केही गर्ने ऊर्जा पाउन सक्छन् । बेला–बेलामा उनका विभिन्न क्रियाकलापबारे विभिन्न मिडियाले लेखिरहेकै हुन्छन् । उनका अन्तर्वार्ता प्रसारण गरिरहेकै हुन्छन् । केही समय अगाडि यो पंक्तिकारलाई उनीसँग साक्षात्कार गर्ने मौका मिल्यो । त्यस अवसरमा हाम्रा बीचमा विविध समाज, देश, मान्छेबारे कुराकानी भयो । कुराकानीका क्रममा मैले के चाल पाएँ भने यिनले आफ्नो जन्मभूमि र देशलाई अत्यन्तै माया गर्छिन्, नेपालीलाई पनि धेरै माया गर्छिन् । उनको त्यही गुणबाट प्रभावित भएँ म ।

Yamaha

हुन त उनको जन्म हुँदा छोरीलाई आजको जस्तो शिक्षा दिने चलन थिएन । त्यसमाथि नेपालको पूर्वी दुर्गम जिल्ला तेह्रथुम त्यसबेला यातायातले छोएको थिए । स्वास्थ्य, शिक्षा, चेतनाको विकास भएको थिएन । त्यसमाथि सोल्माको काँडे ठाउँमा कस्तो थियो होला, मान्छेको चेतनाको स्तर ? सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । दाजुभाइ विद्यालय जान थालेको देखेर राधिकालाई पनि ज्ञानको भोक जागेको हो । तर उनलाई पढ्न कसले प्रोत्साहन दिने ? घरमा शैक्षिक वातावरण दाजुभाइलाई मात्र थियो, उनका लागि भने थिएन । तर पनि राधिकामा पढ्ने इच्छा भने अत्यन्तै थियो । उनले आफैंले मिहेनत गरेर एसएलसी गाउँकै विद्यालयबाट दिइन्, अनि काठमाडौं छिरिन् ।

त्यहाँ उनले विभिन्न काम गर्दै पढ्दै गरिन् । मान्छेको जिन्दगीमा कहिले आँधीबेहरी आउँछ, कहिले खुसी, ज्युनलाई सहज बनाउने मार्ग पनि खुल्छ । आखिर राधिका पोख्रेलको जिन्दगीमा पनि यस्तै भयो । उनले अष्ट्रेलिया जाने मौका पाइन् । त्यहाँ उनले काम पनि पाइन्, तर उनको मनमस्तिष्क भने नेपालमै थियो । अझै भन्ने हो भने आफू जन्मेको–खेलेको डाँडाकाँडा, पाखापखेरामै त्यो नाचिरहन्थ्यो, कैयौं मान्छेले विदेशिएपछि आफ्नो जन्मभूमिको सबै यादहरूलाई बिर्सिन्छन् । त्यहाँको भोगविलासी जीवनको स्वाद चाखिसकेपछि आफ्नो देशको नाम पनि बिर्सिन्छन् । तर राधिका पोख्रेलले आफ्नो जन्मभूमि र देशको मायालाई हृदयभरि राखिरहिन् । यही मायाले उनलाई राधिका ट्रष्टको स्थापना गरेर विभिन्न सामाजिक कार्य गर्न अभिप्रेरित गर्‍यो ।

हो, उनले विदेशको कमाइले अहिले गृहजिल्लामा विविध सामाजिक सेवामा सघाउ पुर्‍याइरहेको छ । आफ्नो जिल्लाको शैक्षिक क्रियाकलापमा सहयोग पुगोस् भनेर श्रमको पैसा दान गरेकी थिइन् । अस्पतालका कैयौं बेवारिसे लासको सनाखत तथा विसर्जन गर्न सहयोग गरेकी छन् । कैयौं बिरामीको उपचार गर्न सघाएकी छन् । सबैभन्दा ठूलो कुरा दासढुंगा दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका तत्कालीन एमाले नेता जीवराज आश्रितको विचल्लित परिवारलाई घर बनाइदिएर व्यवस्थित गर्न सहयोग गरेकी छन् । उनी समाजसेवाको भावना आफ्नी आमा मनमायाबाट जागृत भएको बताउँछिन् । उनको नजरमा आमा मनमाया सबैभन्दा दानी व्यक्ति थिइन् । समाज, देशलाई राधिका पोख्रेलहरूजस्ता व्यक्तिको आवश्यकता छ । धन्य छ, राधिकाको स्वच्छ, पवित्र मनले गरेको समाजसेवाको क्रम निरन्तर अगाडि बढिरहोस् !

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७४ ०७:४४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

राजनीतिज्ञहरुलाई चेत होस्

आफ्नै परिवेश
झमक घिमिरे

काठमाडौँ — यो समय भनेको चेतना माथि उठेको समय हो । स्वाभाविक रूपमा विभिन्न स्वरहरू सुनिएका छन् । हिजो उठ्न नसकेका अर्थात् नपाएका स्वर अहिले उठेका छन् ।

नेपालको आफ्नै खालको विशेषता छ । आफ्नै खालको सभ्यता, संस्कृति, संस्कार छ । तिनको उचित ढंगले व्यवस्थापनको खाँचो छ । अहिले आवाज उठेको भनेको यिनलाई उचित व्यवस्थापन गर्न सक्छ कि सक्दैन राज्यले भन्ने हो । अर्थात् चिन्ता र चासोको आवाज पनि हो ।

स्वाभाविकै हो, आफ्ना सभ्यता, भाषा, संस्कृति, संस्कार मासिने हो कि भनेर चिन्ता उठ्नु चासो जाग्नुपर्छ । तर यो चिन्ता र चासोसँगै आफ्ना–आफ्ना मुद्दाहरू अगाडि ल्याएर आपसमा झगडाको बीज रोप्नु जायज होइन । जन्मले मान्छे जुनसुकै जात, धर्म, संस्कृतिमा जन्मे पनि उसलाई सम्मानजनक व्यवहार गर्नुपर्छ । यहाँ अहिले विभिन्न नाममा राज्यले आरक्षण छुट्याएको छ । यो निश्चित अवधि राखेर छुट्याउनु आवश्यक छ । हिजो दबिएका, थिचिएकालाई सरकारले निश्चित अवधिसम्म आरक्षण दिएर संरक्षण गर्नु आफैंमा सकारात्मक कुरा हो । तर सदासर्वदा आरक्षण दिनु भनेको मान्छे भएको क्षमता, प्रतिभाको प्रदर्शन गर्नबाट रोकिनु हो । प्रतिस्पर्धाबाट प्रतिभाशाली मान्छे अगाडि आउनबाट रोकिनु हो ।

अहिले नेपालमा यसको कारण एक खालको बबन्डर मच्चिने सम्भावना छ । अहिले प्रदेशको नाम जातीय आधारमा तोकिनुपर्ने आवाज उठिरहेको छ । जातीय आधारमा प्रदेशहरूको नाम तोकिनु आफैमा नराम्रो होइन, तर त्यो जातीय ऐतिहासिक आधार के हो ? त्यो संस्कृति र सभ्यताको आधार के ? सबैलाई सर्वमान्य हुन्छ कि हँुदैन ? त्यो कुराको अध्ययन हुनुपर्छ । अहिले सम्बन्धित निकायले बेलैमा राम्रोसँग नसोची प्रादेशिक सरकारले हतार–हतारमा निर्णय लिए भने सर्वकालीन समयसम्म राम्रो हँुदैन । सबै नेपाली सभ्यता, संस्कृति, संस्कारको अध्ययन–अनुसन्धान हुनु आवश्यक छ ।

नेपालमा एक जातिको बाहुल्यता भएको ठाउँ कुनै पनि छैन । त्यसैले जातजातिका सबै भाषा, संस्कृति, संस्कारलाई उत्तिकै माया गर्नुपर्छ । हिजो यसो नगरेकाले अहिले यी समस्या आएका छन् । हामी अलिकति नाक थेप्चो हुनेलाई यसको त नाक थेप्चो पो रहेछ भने खिल्ली उडाउँछौं, आखिर यसो गर्न हामीलाई कुन संस्कृति र सभ्यताले सिकायो ? यस पंक्तिकारले पनि पटक–पटक आर्य कुलवंश संस्कृतिभित्र जन्मेकै कारण गैरआर्य जातिका चेतना नखुलेकाहरूबाट अलि असजिलो व्यवहार खेप्नुपरेको छ । उनीहरूलाई कुरा बुझाउँदै गएपछि सहज र सरल व्यवहार गर्छन् । म आफैंमा धन्य छु । किनभने मैले आर्य समुदायभित्र जन्मे पनि सबै समुदाय र सम्प्रदायको माया र स्नेह पाएकी छु । म सबै नेपाली समुदाय र सम्प्रदायलाई आत्मैदेखि प्रेम गर्छु । तिनको नेपालीपनलाई प्रेम गर्छु । प्रत्येक नेपालीलाई प्रेम गर्ने मान्छेले नेपाली संस्कृति र संस्कारलाई जातजातिलाई प्रेम गर्नुपर्छ ।

हामीले आफ्नै सभ्यतालाई माया गरेर तिनको राम्रो पक्षलाई उजागर गर्नुपर्छ । आफ्नो सभ्यताको अध्ययन, अनुसन्धान नगरी कसरी आफ्नो पहिचान खोज्ने ? र आफूले आफैलाई चिन्ने ? विश्वमा आफ्नोपन र आफ्नो मौलिकता मर्दैछ । नेपालमा हाम्रो आफ्नै संस्कृति, सभ्यता छ । कसैको आयातित संस्कृति, सभ्यता स्वीकार्न आवश्यक छैन । यहाँ प्रत्येक जातजातिको आफ्नै संस्कृति, भाषा र पहिचान छ । त्यसको आफ्नै सुन्दर सभ्यता छ । त्यसभित्रको सभ्यतालाई हामीले कतिसम्म पहिचान गर्नसकेका छौं ? कतिको पहिचान गर्नसकेका छैनौं ? त्यसैले नेपाली राजनीतिक दलहरूका आफ्ना–आफ्नै विचार सिद्धान्त होला, यिनले जातीय आधारमा प्रदेशहरूको नामकरण गर्दा नेपाली र नेपालको सभ्यताको राम्ररी अध्ययन गरुन्, यहाँ विभिन्न खालका सभ्यता छन् । आर्य सभ्यताभित्र पनि कैयौं राम्रा कुरा छन्, मंगोल सभ्यताभिर पनि कैयौं राम्रा पक्षहरू छन् ।

अब ६ वटा प्रदेशका नामकरण हुन बाँकी छ । यो सजिलो कुरा छैन । प्रत्येक नागरिकले बुझेका छन् । प्रत्येक नागरिकहरूले आफ्नो अपनत्व पनि खोजिरहेका छन् । खोज्नु पनि स्वाभाविकै हो । यही विषयमा कुरा उठाउँदा यस पंक्तिकारलाई एकजना प्रिय मित्रले हालसालै भने– समानता, न्याय पाइन्छ भने अर्काे युद्धको लागि तयार हुनुपर्छ । भन्नुको अर्थ थियो, अब सबै नेपाली हिजोको जस्तो दबेर, अन्याय, असमानताको पीडा भोगेर बाँच्न चाहँदैनन् । समानता विभेदरहित समाज सबै नेपालीजनको चाहना हो । यो कुरा नेपालका सबै राजनीतिक दल र राजनीतिकर्मीहरूलाई चेत होस् ।

प्रकाशित : चैत्र २३, २०७४ ०८:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT