चिकित्सकहरूलाई मनोरञ्जन

आफ्नै परिवेश
डाक्टरहरू पनि आफ्नो कार्यक्षेत्रको व्यस्तताबाट एकछिन पन्छिएर संसारसँग रमाउन चाहन्छन् ।
झमक घिमिरे

काठमाडौँ — मान्छे जुनसुकै पेसा–व्यवसायमा लागेको होस् या जुनसुकै क्षेत्रमा लागेर काम गरोस् । उसलाई मनको एक कुनामा रमाउने, हाँस्ने इच्छा रहिरहन्छ । मेडिकल डाक्टरहरू हरदम बिरामीको सेवामा खटिरहनुपर्ने अवस्थाबाट एकछिन भए पनि उन्मुक्ति लिएर मानवीय अनेक गुण र क्षेत्रका मान्छेसँग घुलमिल हुन, रमाउन चाहन्छन् ।

मान्छे मेसिन हुन सक्दैन, ऊसँग मानवीय गुण हुन्छ । त्यस अर्थमा डाक्टरहरू पनि आफ्नो कार्यक्षेत्रको व्यस्तताबाट एकछिन पन्छिएर संसारसँग रमाउन चाहन्छन् । बिरामीको टरटराहट व्यवहारदेखि आफूलाई अलग राखेर अरू थुप्रै कुरासँग परिचित हुन चाहन्छन् । मैले जीवनमा थुप्रै डाक्टरसँग संगत गर्ने मौका पाएँ । केही मेसिनजस्ता पनि पाएँ, जोसँग बिरामीसँग गर्ने मानवीय व्यवहारको गुण रति पनि छैन । जसले आफूलाई सबैभन्दा ठूलो दर्ताको मान्छे ठान्छ र अरूलाई मान्छेको व्यवहार गर्दैन । यस्ता डाक्टरसँग बिरामीले आफ्ना समस्या खेलेर राख्न सक्दैनन् । उनीहरूले बिरामीको समस्या ध्यान दिएर सुन्दा पनि सुन्दैनन् ।

डाक्टर र बिरामी बीचको सम्बन्ध यहाँनेर यसैकारणले बिग्रिने गरेको छ । मैले यस्ता डाक्टरसँग पनि संगत गर्न पुगेकी छु । जो आफूकहाँ आएका बिरामीको समस्या राम्रोसँग सुन्छ, उनीहरूको समस्या समाधानमा हरदम प्रयत्न गरिरहन्छ । उसले बिरामीको सेवामै आनन्द लिइरहेको हुन्छ । हुन त जुनसुकै क्षेत्रमा काम गर्ने मान्छे पनि असल र खराब हुन्छन् । हाम्रो नजर कहिल्यै असल कुराप्रति जाँदैन । जहिले–तहिले खराब कुराप्रति मात्र जान्छ । हाम्रो दिमागले पनि त्यही खराब कुरै सोच्छ र त्यही नकारात्मक दृष्टिकोण समाजमा छाड्छ । आज मेडिकल डाक्टरलाई हेर्ने दृष्टिकोण पनि समाजमा राम्रो छैन । समाजले भन्छ, फलानाको छोरा वा छोरी डाक्टर पढेर त्यो पढेको खर्च नउठाई छोड्दैन ।

Yamaha

हुन पनि हो, प्राय: सबैजसो डाक्टरले आफ्नो निजी क्लिनिक यत्रतत्र सर्वत्र चलाइरहेकै हुन्छन् । बिरामीको सेवा गर्ने नाममा चर्काे फि असुलेकै हुन्छन् । यी निजी क्लिनिकहरूले पनि सबैले नराम्रो धन्दा गरिरहेका छन् । आशय यस पंक्तिकारको कदापि होइन । यी भित्र पनि राम्रा पक्षहरू छन् । राम्रा डाक्टर पनि छन्, तिनले साँच्चै सेवामूलक उद्देश्य लिएर खोलेका पनि छन् । मेडिकल डाक्टरसँग भएको अरू क्षेत्रका मान्छेसँग घुलमिल हुने चाहना, उनीहरूसँग भएको फरक खालको सोख या प्रतिभा उजागर गर्ने चाहना नजिकबाट जोकोहीले पनि बुझ्न गाह्रो छ । केही मान्छेले मात्र बुझ्न सक्छन् या उनीहरूको भावना ध्यान दिएर सुन्न सक्छन् । आत्मसात गर्न सक्छन् ।

डाक्टरले पनि केहीमात्र मानवीय व्यवहार गर्न सक्छन् । सच्चा सेवा गर्न सक्छन् । यसै प्रसंग कोट्याउँदा केही समय पहिले पंक्तिकारले धरानको बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा मेडिकल डाक्टर र यिनका विद्यार्थी मिलेर गरेको कार्यक्रममा अतिथिको रूपमा सहभागी हुने मौका पाएकी थिई । कार्यक्रममा विभिन्न क्षेत्रका व्यक्तिलाई निम्त्याइएर अनुभव सुनाउन लगाइयो । फरक क्षेत्रका व्यक्तिलाई एकैठाउँ भेटेर उनीहरूका अनुभव सुन्दा आनन्द लाग्यो ।

यस्ता कार्यक्रमले मान्छेलाई आनन्दमात्र दिने होइन, सबै क्षेत्रका मान्छेले एकअर्कामा घुलमिल हुन र आपसमा चिनजान हुन आफ्ना भावना साटासाट गर्न सजिलो हुन्छ, मेडिकल डाक्टरले सधैंको व्यस्तताबाट एकछिन भुलेर रमाउन पाउँछन् । मानसिक तनावबाट मुक्त हुने मौका पाउँछन् र बिरामीलाई दिने सेवा सहज र सरलसँग दिन सक्छन् । हामीकहाँ मेडिकल डाक्टरलाई हेर्ने दृष्टिकोण अलि भिन्नै छ । उनीहरू यन्त्र–मानव जस्तै हुन् यी जतिबेला पनि चल्न सक्छन् भन्ने खालको सोचाइ छ । हुन पनि हो, उनीहरू त्यस्तै पेसामा संलग्न छन् । रात भन्न पाउँदैनन्, दिन भन्न पाउँदैनन् । भोकतिर्खा भन्न पाउँदैनन् । तर उनीहरू पनि मान्छे हुन्, मान्छेमा हुने सबै गुण उनीहरूसँग छ । त्यसैले उनीहरूलाई पनि मानिसमा स्वस्थ हुन आवश्यक छ, मनोरञ्जनको आवश्यकता छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १, २०७५ ०७:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ज्युँदो बुद्धलाई जगाउने कि ?

आफ्नै परिवेश
झमक घिमिरे

काठमाडौँ — सन्दर्भ यही साताको बुद्ध जयन्तीको छ । विश्वभर मानिसले बुद्धलाई शान्तिका प्रतीकका रूपमा हेर्छन् । उनीप्रति श्रद्धा गर्छन्, आस्था राख्छन् । बुद्धले चुनेको मार्ग अहिले पनि सान्दर्भिक छ । बुद्ध आफैंमा दार्शनिक हुन्, आफ्नो समयका । बौद्ध एउटा धर्म नभएर दर्शन हो । यो जुनसुकै जाति सम्प्रदायले अवलम्बन गर्न सक्छ । आफ्नो जीवनमा जोड्न सक्छ ।

अहिले विश्व अशान्त छ । त्यसको सन्तापले आक्रान्त छ । कतै जातीय युद्ध भइरहेको छ, कतै धार्मिक युद्ध । कतै कोभन्दा को शक्तिशाली भन्ने युद्ध भइरहेको छ । यी सबै युद्धले मानव सभ्यताको विकास होइन, विनाश गर्छ । तर यो कुरा विश्वका शक्तिशाली मुलुकका शासक, प्रशासकले किन बुझ्न कन्जुस्याइँ गरिरहेका छन् ? उनीहरूको दिमागभित्र कसरी विश्व जगतमा आफ्नो साम्राज्य फैलाउने भन्ने कुरा सवार छ । यसले विश्व मानव समुदायमा कलहको बीजमात्र रोप्दैन, यसको कारण विश्व अशान्तिमय बन्दैछ ।

यहाँ अहंकार ज्यादा भयो, कोही आफ्नो अहंकार छाड्न तयार छैनन् । विश्वका सामु कमजोर किन देखिने भन्ने दम्भ छ । विश्वका सबै शक्तिशाली शासक, प्रशासकले सोच्ने बेला आएको छ । अब शक्ति विश्वका प्राणी, जीव, जनावर र मानव जातिको साझा घर ध्वस्त र आतंकित पार्ने काममा खर्च नगरी सबैको साझा घर, विचार, विवेक, सिर्जनाले सजाउने काममा सारा शक्ति खर्च गरे कति जाती हुन्थ्यो † यो कुरा बुद्धले २५६२ वर्ष अगाडि सिकाएका थिए । तर विश्व मानव समुदायले बुझ्न सकेन । हरेक वर्ष बुद्ध जयन्ती धुमधामका साथ मनाइन्छ । तर व्यवहारमा अलिकति पनि बुद्ध दर्शनको पालना गरिएको छैन । कतिपय यस्ता छन्, जसले बुद्धलाई आफ्नो आराध्यदेव मानेर पुज्छन् भने उनको दर्शनलाई बौद्ध धर्मका रूपमा मान्छन् । उनीहरूले पनि बुद्धको वास्तविक मतलाई कदर गर्न सकिरहेका छैनन् । उनीहरूमा पनि सहिष्णुताको कमी छ, सत्यताको कमी छ, अनि विश्व मानव समुदायप्रति गर्ने प्रेमको कमी छ ।

उनीहरूले आफ्नो सीमित भूगोल वरिपरिमात्र प्रेमको भाव फैलाउनसके, सहअस्तित्वलाई स्वीकार्नसके यो पनि एक अर्थमा राम्रै पक्ष हो । तर विश्व शान्तिका लागि यतिले मात्र पर्याप्त हुँदैन । प्रत्येक नागरिकले आ–आफ्नो क्षेत्रबाट पहल गर्नु आवश्यक छ । ठूला शक्तिशाली देशहरूले साना, कमजोर देशहरूलाई हेप्ने, होच्याउने, दमन गर्ने नीति लिन हँुदैन । अहिले आफूलाई स्वतन्त्रता, प्रजातन्त्रको ठूलो रक्षक भनेर दुहाइ दिने मुलुकहरू नै विश्व मानव अधिकार, शान्तिको विषयमा गम्भीर बनेको देखिँदैन । बुद्धले भनेका थिए, ‘कुनै प्राणीलाई दु:ख नदिनु ।’ अर्थात् सबैलाई समान ठानेर मानवोचित व्यवहार गर्नु, जसले गर्दा मानव जातिमा शान्ति बढ्छ । प्रेम जाग्छ, सहिष्णुता पलाउँछ ।

हुन पनि हो, मानव जातिले जस्तो व्यवहार गर्‍यो, त्यस्तै व्यवहार फिर्ता पाउँछ । तर मानव जाति मानव जातिकै संहारमा तल्लिन भयो । अनि आफैं अशान्त भयो र विश्वलाई पनि अशान्त पार्‍यो । जसका कारण विश्वमा अहिले सुरक्षाका नाममा हातहतियार, गोला, बारुद्ध, विभिन्न भयावह विस्फोटक पदार्थको निर्माण र किनबेचमा खर्बौं खर्च हुँदै आइरहेको छ । त्यो पैसा भोकमरी, गरिबी, शान्तिको लागि खर्च भए कति जाती हुन्थ्यो । तर हामीले कहिल्यै आफूभित्र सुतिरहेको बुद्धलाई जगाउने प्रयास गरेनौं । बुद्ध त ज्युँदो रूपमा हामीभित्रै छ । त्यसलाई जगाएर हामीले विश्व शान्तिको लागि एक पाइला भए पनि चाल्ने हो कि ?

प्रकाशित : वैशाख २१, २०७५ ०७:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT